ਚਿੰਤਾਜਨਕ ਹੈ, ‘ਡੀਪਫੇਕ ਪੋਰਨੋਗ੍ਰਾਫੀ’ ਦਾ ਰੁਝਾਨ

ਇਸ ਸਮੇਂ ਪੋਰਨੋਗ੍ਰਾਫੀ ਰਾਹੀਂ ਪ੍ਰਭਾਵਸ਼ਾਲੀ ਵਿਅਕਤੀਆਂ ਅਤੇ ਔਰਤਾਂ ਨੂੰ ਬਲੈਕਮੇਲ ਕਰਨ ਦੀਆਂ ਘਟਨਾਵਾਂ ਬੜੀ ਤੇਜ਼ੀ ਨਾਲ ਵਧ ਰਹੀਆਂ ਹਨ। ਇਹ ਆਰਟੀਫੀਸ਼ੀਅਲ ਇੰਟੈਲੀਜੈਂਸ ਭਾਵ ਬਨਾਉਟੀ ਬੌਧਿਕਤਾ ਤਕਨੀਕ ਦੀ ਇਕ ਵੱਡੀ ਦੁਰਵਰਤੋਂ ਹੈ। ਇਹ ਸਾਡੀਆਂ ਸਮਾਜਿਕ ਚਿੰਤਾਵਾਂ ’ਚ ਵੀ ਵਾਧਾ ਕਰ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਡੀਪਫੇਕ ਪੋਰਨੋਗ੍ਰਾਫੀ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਰਾਹੀਂ ਬਿਨਾਂ ਸਹਿਮਤੀ ਵਾਲੇ ਵਿਅਕਤੀਆਂ ਦੇ ਅਸ਼ਲੀਲ ਵੀਡੀਓ ਬਣਾਉਣਾ ਅਤੇ ਸਾਂਝਾ ਕਰਨਾ ਸ਼ਾਮਲ ਹੈ ਅਤੇ ਇਸ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਵਿਅਕਤੀ ਦੇ ਅਕਸ ਨੂੰ ਬਦਨਾਮ ਕਰਨ ਲਈ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।

ਡੀਪਫੇਕ ਪੋਰਨੋਗ੍ਰਾਫੀ ਜਾਂ ਸਰਲ ਸ਼ਬਦਾਂ ’ਚ ਕਹੀਏ ਤਾਂ ਨਕਲੀ ਪੋਰਨੋਗ੍ਰਾਫੀ, ਇਕ ਕਿਸਮ ਦੀ ਬਨਾਉਟੀ ਪੋਰਨੋਗ੍ਰਾਫੀ ਹੈ ਜਿਸ ਨੂੰ ਪਹਿਲਾਂ ਤੋਂ ਮੌਜੂਦ ਤਸਵੀਰਾਂ ਜਾਂ ਵੀਡੀਓਜ਼ ’ਚ ਡੀਪਫੇਕ ਤਕਨੀਕ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕਰ ਕੇ ਬਣਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਆਰਟੀਫੀਸ਼ੀਅਲ ਇੰਟੈਲੀਜੈਂਸ ਰਾਹੀਂ ਅੱਜਕਲ ਡੀਪਫੇਕ ਪੋਰਨ ਬਣਾਇਆ ਜਾ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਇਸ ਦਾ ਮਤਲਬ ਹੈ ਕਿ ਅਜਿਹਾ ਕੋਈ ਵੀ ਅਸ਼ਲੀਲ ਵੀਡੀਓ ਜਾਂ ਤਸਵੀਰ ਜੋ ਸਾਡੀ ਨਹੀਂ ਹੈ ਪਰ ਉਸ ’ਤੇ ਸਾਡਾ ਚਿਹਰਾ ਲਗਾ ਦਿੱਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਇਹ ਸਭ ਇੰਨਾ ਸਟੀਕ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਕਿ ਇਕ ਆਮ ਇਨਸਾਨ ਇਸ ਨੂੰ ਪਛਾਣ ਵੀ ਨਹੀਂ ਸਕਦਾ ਕਿ ਇਹ ਨਕਲੀ ਹੈ ਜਾਂ ਅਸਲੀ।

‘ਡੀਪਫੇਕ’ ਸ਼ਬਦ ‘ਡੀਪ ਲਰਨਿੰਗ’ ਅਤੇ ‘ਫੇਕ’ ਦਾ ਮੇਲ ਹੈ। ਇਸ ਨਾਲ ਉਹ ਸਭ ਬਣਾਇਆ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ ਜਿਸ ਨੂੰ ਹੁਣ ‘ਸਿੰਥੈਟਿਕ ਮੀਡੀਆ’ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਸ ’ਚ ਕਿਸੇ ਵਿਅਕਤੀ ਦੇ ਭਾਵਾਂ/ਕਾਰਜਾਂ ਦੀ ਨਕਲੀ ਤਸਵੀਰ ਜਾਂ ਵੀਡੀਓ ਕਲਿੱਪ ਬਣ ਸਕਦੀ ਹੈ। ਇਹ ਨਾ ਕੇਵਲ ਦੁਨੀਆ ਨੂੰ ਮੂਰਖ ਬਣਾ ਸਕਦਾ ਹੈ, ਸਗੋਂ ਤੁਹਾਡੀ ਸਮਝ ਨਾਲ ਵੀ ਖਿਲਵਾੜ ਕਰ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਆਰਟੀਫੀਸ਼ੀਅਲ ਇੰਟੈਲੀਜੈਂਸ ਕਾਰਨ, ਹਰ ਲੰਘਦੇ ਦਿਨ ਦੇ ਨਾਲ ਅਜਿਹੀ ਡੀਪਫੇਕ ਤਕਨੀਕ ਆਸਾਨ, ਸਸਤੀ ਅਤੇ ਵਧੇਰੇ ਸੁਲਭ ਹੁੰਦੀ ਜਾ ਰਹੀ ਹੈ।

ਕੰਪਿਊਟਰ ਦੀ ਸਹਾਇਤਾ ਨਾਲ ਬਣਾਈਆਂ ਗਈਆਂ ਨਗਨ ਤਸਵੀਰਾਂ ਅਤੇ ਵੀਡੀਓਜ਼ ਨੂੰ ‘ਡੀਪ ਨਿਊਡ’ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਹੋ ਇਹ ਰਿਹਾ ਹੈ ਕਿ ਸਾਈਬਰ ਅਪਰਾਧੀ ਆਰਟੀਫੀਸ਼ੀਅਲ ਇੰਟੈਲੀਜੈਂਸ ਸਾਫਟਵੇਅਰ ਦੀ ਮਦਦ ਨਾਲ ਵੀਡੀਓ, ਆਡੀਓ ਅਤੇ ਤਸਵੀਰਾਂ ’ਤੇ ਨਗਨ ਸਮੱਗਰੀ ਦਾ ਲੇਪ ਕਰ ਦਿੰਦੇ ਹਨ। ਆਰਟੀਫੀਸ਼ੀਅਲ ਇੰਟੈਲੀਜੈਂਸ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕਰ ਕੇ ਕਿਸੇ ਵਿਅਕਤੀ ਦੇ ਬੋਲਣ ਦੇ ਤਰੀਕੇ, ਸਿਰ ਅਤੇ ਚਿਹਰੇ ਦੀਆਂ ਹਰਕਤਾਂ ਨੂੰ ਕਿਸੇ ਹੋਰ ਵਿਅਕਤੀ ਨਾਲ ਸ਼ਾਮਲ ਕਰ ਦੇਣ ਨਾਲ ਇਹ ਦੱਸਣਾ ਮੁਸ਼ਕਲ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਕਿ ਇਹ ਵੀਡੀਓ/ਤਸਵੀਰਾਂ ਸਹੀ ਹਨ ਜਾਂ ਗਲਤ। ਕੰਪਿਊਟਰ ਦੁਆਰਾ ਤਿਆਰ ਕੀਤੀਆਂ ਗਈਆਂ ਇਨ੍ਹਾਂ ਵੀਡੀਓਜ਼/ਤਸਵੀਰਾਂ ਦੀ ਸੱਚਾਈ ਦੀ ਜਾਂਚ ਡੂੰਘੇ ਵਿਸ਼ਲੇਸ਼ਣ ਨਾਲ ਹੀ ਕੀਤੀ ਜਾ ਸਕਦੀ ਹੈ।

ਸਾਈਬਰ ਮਾਹਿਰ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ ਕਿ ਡੀਪਫੇਕ ਵੀਡੀਓ ਅਤੇ ਫੋਟੋ ਨੂੰ ਫੇਸ਼ੀਅਲ ਐਜ, ਹੇਅਰਲਾਈਨਜ਼, ਆਈਬ੍ਰੋ, ਆਈਗਲਾਸ ਬਾਰਡਰ ਦੇਖ ਕੇ ਪਛਾਣਿਆ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਵੀਡੀਓ ਪਲੇਅ ਹੋਣ ’ਤੇ ਅੱਖਾਂ ਅਤੇ ਬੁੱਲ੍ਹਾਂ ਦੀ ਮੂਵਮੈਂਟ ਤੋਂ ਡੀਪਫੇਕ ਵੀਡੀਓ ਨੂੰ ਪਛਾਣਿਆ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ ਬਣਾਏ ਗਏ ਵੀਡੀਓ ਅਤੇ ਫੋਟੋ ’ਚ ਹੱਥਾਂ ਅਤੇ ਪੈਰਾਂ ਦੀ ਲੰਬਾਈ ਬਰਾਬਰ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੀ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਅਜਿਹੇ ਵੀਡੀਓਜ਼ ਨੂੰ ਪਛਾਣਿਆ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ।

ਡੀਪਫੇਕ ਨੂੰ ਲੈ ਕੇ ਆਰਟੀਫੀਸ਼ੀਅਲ ਇੰਟੈਲੀਜੈਂਸ ਅਤੇ ਸਾਈਬਰ ਦੁਨੀਆ ਦੀ ਦੁਰਵਰਤੋਂ ’ਤੇ ਕੰਟਰੋਲ ਬੜਾ ਜ਼ਰੂਰੀ ਹੈ। ਸਾਈਬਰ ਸੁਰੱਖਿਆ ਅਤੇ ਸੋਸ਼ਲ ਮੀਡੀਆ ਦੀ ਦੁਰਵਰਤੋਂ ਦਾ ਮੁੱਦਾ ਅਜਿਹਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਵੱਲ ਹੋਰ ਅਣਦੇਖੀ ਨਹੀਂ ਕੀਤੀ ਜਾਣੀ ਚਾਹੀਦੀ। ਸੋਸ਼ਲ ਮੀਡੀਆ ਦੇ ਜ਼ਰੀਏ ਗਲਤ ਸਮੱਗਰੀ ਸਾਂਝੀ ਕਰਨ ਨਾਲ ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਨਿੱਜਤਾ ਦੇ ਅਧਿਕਾਰ ਦਾ ਘਾਣ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਅਜਿਹੇ ’ਚ ਇਸ ਦੇ ਵਿਰੁੱਧ ਸਖਤੀ ਵਰਤਣ ਦੀ ਲੋੜ ਹੈ। ਇਸ ਦੇ ਨਾਲ ਹੀ ਡੀਪਫੇਕ ਪੋਰਨੋਗ੍ਰਾਫੀ ਦੇ ਕਾਰਕ ਦੇ ਰੂਪ ’ਚ ਆਰਟੀਫੀਸ਼ੀਅਲ ਇੰਟੈਲੀਜੈਂਸ ਦੀ ਦੁਰਵਰਤੋਂ ਨਾਲ ਜੁੜੇ ਨੈਤਿਕ ਪਹਿਲੂ ’ਤੇ ਬਹਿਸ ਹੋਣੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ।

ਡਾ. ਵਰਿੰਦਰ ਭਾਟੀਆ