‘ਸਿਹਤ ਸੇਵਾਵਾਂ ’ਚ ਖਾਮੀਆਂ’ ਇਲਾਜ ਅਤੇ ਐਂਬੂਲੈਂਸਾਂ ਨਾ ਮਿਲਣ ਨਾਲ ਜਾ ਰਹੀਆਂ ਜਾਨਾਂ!

ਐਂਬੂਲੈਂਸਾਂ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਰੋਗੀਆਂ ਨੂੰ ਹਸਪਤਾਲ ਲਿਆਉਣ-ਲੈ ਜਾਣ ਅਤੇ ਲਾਸ਼ਾਂ ਨੂੰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਮੰਜ਼ਿਲ (ਸ਼ਮਸ਼ਾਨਘਾਟ) ਤੱਕ ਪਹੁੰਚਾਉਣ ਲਈ ਹੁੰਦੀ ਹੈ ਪਰ ਖਾਸ ਕਰ ਕੇ ਕਮਜ਼ੋਰ ਵਰਗ ਦੇ ਮਰੀਜ਼ਾਂ ਦੀ ਸਮੇਂ ਸਿਰ ਐਂਬੂਲੈਂਸ ਅਤੇ ਇਲਾਜ ਨਾ ਮਿਲ ਸਕਣ ਕਾਰਨ ਮੌਤ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਜਦਕਿ ਮ੍ਰਿਤਕਾਂ ਦੀ ਲਾਸ਼ ਲਿਜਾਉਣ ਲਈ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਪਰਿਵਾਰਾਂ ਨੂੰ ਐਂਬੂਲੈਂਸ ਨਾ ਮਿਲਣ ਨਾਲ ਭਾਰੀ ਪ੍ਰੇਸ਼ਾਨੀ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ ਕਈ ਵਾਰ ਲਾਸ਼ਾਂ ਦਾ ਅਪਮਾਨ ਵੀ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਦੀਆਂ ਪਿਛਲੇ ਇਕ ਸਾਲ ਦੀਆਂ ਕੁਝ ਘਟਨਾਵਾਂ ਹੇਠਾਂ ਦਰਜ ਹਨ :

* 11 ਫਰਵਰੀ, 2025 ਨੂੰ ‘ਪੱਛਮੀ ਚੰਪਾਰਣ’ (ਬਿਹਾਰ) ਦੇ ‘ਚਨਪਟਿਆ ਕਮਿਊਨਿਟੀ ਸਿਹਤ ਕੇਂਦਰ’ ਵਿਚ ਇਲਾਜ ਦੇ ਲਿਆਂਦੇ ਗਏ ‘ਅਦਯਾ ਰਾਮ’ ਨਾਂ ਦੇ ਬਜ਼ੁਰਗ ਦੀ ਮੌਤ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਉਸ ਦੇ ਪਰਿਵਾਰ ਦੇ ਮੈਂਬਰਾਂ ਨੂੰ ਐਂਬੂਲੈਂਸ ਨਾ ਮਿਲਣ ਕਾਰਨ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਮੋਟਰਸਾਈਕਲ ’ਤੇ ਲਾਸ਼ ਲਿਜਾਣ ਨੂੰ ਮਜਬੂਰ ਹੋਣਾ ਪਿਆ।

* 29 ਮਾਰਚ, 2025 ਨੂੰ ‘ਸ਼ਹਿਡੋਲ’ (ਮੱਧ ਪ੍ਰਦੇਸ਼) ’ਚ ‘ਸੁੰਦਰ ਯਾਦਵ’ ਅਾਪਣੀ ਬੀਮਾਰ ਮਾਂ ਨੂੰ ਇਲਾਜ ਦੇ ਲਈ ‘ਸ਼ਹਿਡੋਲ ਮੈਡੀਕਲ ਕਾਲਜ’ ਲੈ ਕੇ ਆਇਆ ਪਰ ਸਮੇਂ ਸਿਰ ਇਲਾਜ ਨਾ ਮਿਲਣ ਕਾਰਨ ਉਸ ਦੀ ਮਾਂ ਦੀ ਮੌਤ ਹੋ ਗਈ ਅਤੇ ਲਾਸ਼ ਨੂੰ ਪਿੰਡ ਲਿਜਾਣ ਲਈ ਐਂਬੂਲੈਂਸ ਵੀ ਨਹੀਂ ਮਿਲੀ।

ਇਸ ’ਤੇ ‘ਸੁੰਦਰ ਯਾਦਵ’ ਅਤੇ ਉਸ ਦੇ ਭਰਾ ਨੇ ਇਕ ਕੰਮ ਚਲਾਊ ਰੇਹੜੀ ’ਤੇ ਅਾਪਣੀ ਮਾਂ ਦੀ ਲਾਸ਼ ਬੰਨ੍ਹੀ ਅਤੇ ਉਸ ਨੂੰ ਮੋਟਰਸਾਈਕਲ ਨਾਲ ਖਿੱਚ ਕੇ 80 ਕਿਲੋਮੀਟਰ ਦੂਰ ਅਾਪਣੇ ਪਿੰਡ ਦੀ ਸ਼ਮਸ਼ਾਨਭੂਮੀ ’ਚ ਪਹੁੰਚਾਇਆ।

* 12 ਅਗਸਤ, 2025 ਨੂੰ ‘ਨਾਗਪੁਰ’ (ਮਹਾਰਾਸ਼ਟਰ) ’ਚ ਮੋਟਰਸਾਈਕਲ ’ਤੇ ਅਾਪਣੇ ਪਤੀ ‘ਅਮਿਤ ਯਾਦਵ’ ਦੇ ਨਾਲ ਜਾ ਰਹੀ ਉਸ ਦੀ ਪਤਨੀ ‘ਗਿਆਰਸੀ ਯਾਦਵ’ ਹੇਠਾਂ ਡਿੱਗ ਕੇ ਟਰੱਕ ਦੇ ਪਿਛਲੇ ਟਾਇਰ ਨਾਲ ਦਰੜੀ ਗਈ। ਲਾਸ਼ ਲਿਜਾਣ ਲਈ ਬਹੁਤ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ਾਂ ਦੇ ਬਾਵਜੂਦ ਐਂਬੂਲੈਂਸ ਨਾ ਮਿਲਣ ਕਾਰਨ ਮਜਬੂਰ ਹੋ ਕੇ ਉਸ ਨੂੰ ਅਾਪਣੀ ਪਤਨੀ ਦੀ ਲਾਸ਼ ਮੋਟਰਸਾਈਕਲ ’ਤੇ ਹੀ ਲਿਜਾਣੀ ਪਈ।

* 24 ਜਨਵਰੀ, 2026 ਨੂੰ ‘ਸਾਗਰ’ (ਮੱਧ ਪ੍ਰਦੇਸ਼) ’ਚ ਸਬਜ਼ੀ ਦਾ ਠੇਲਾ ਲਗਾ ਕੇ ਗੁਜ਼ਾਰਾ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਬਜ਼ੁਰਗ ‘ਪਵਨ ਸਾਹੂ’ ਅਾਪਣੀ ਬੀਮਾਰ ਪਤਨੀ ‘ਪਾਰਵਤੀ’ ਨੂੰ ਹਸਪਤਾਲ ਲਿਜਾਣ ਲਈ ਐਂਬੂਲੈਂਸ ਨਾ ਮਿਲਣ ਦੇ ਕਾਰਨ ਉਹ ਉਸ ਨੂੰ ਹੱਥ ਠੇਲੇ ’ਤੇ ਲੱਦ ਕੇ ਚਲ ਪਏ ਪਰ ਸਮੇਂ ਸਿਰ ਉਸ ਨੂੰ ਹਸਪਤਾਲ ਨਾ ਪਹੁੰਚਾ ਸਕੇ ਅਤੇ ਰਸਤੇ ’ਚ ਹੀ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਪਤਨੀ ਦੀ ਮੌਤ ਹੋ ਗਈ।

* 30 ਜਨਵਰੀ, 2026 ਨੂੰ ‘ਫਰੀਦਾਬਾਦ’ ਦੇ ‘ਹਸਪਤਾਲ’ ਵਿਚ ਇਕ ਅੌਰਤ ਰੋਗੀ ਦੀ ਮੌਤ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਐਂਬੂਲੈਂਸ ਨਾ ਮਿਲਣ ਕਾਰਨ ਮ੍ਰਿਤਕ ਅੌਰਤ ਦੇ ਪਤੀ ਨੂੰ ਅਾਪਣੀ ਪਤਨੀ ਦੀ ਲਾਸ਼ ਠੇਲੇ ’ਤੇ ਲੈ ਕੇ ਜਾਣਾ ਪਿਆ। ਅੌਰਤ ਦਾ ਬੇਟਾ ਪਿੱਛੇ ਠੇਲੇ ’ਤੇ ਮਾਂ ਦੀ ਲਾਸ਼ ਕੋਲ ਬੈਠਾ ਸੀ ਅਤੇ ਉਸ ਨੇ ਮਾਂ ਦੀ ਲਾਸ਼ ਨੂੰ ਫੜੀ ਰੱਖਿਆ ਤਾਂਕਿ ਰਸਤੇ ’ਚ ਲੱਗਣ ਵਾਲੇ ਝਟਕਿਅਾਂ ਨਾਲ ਲਾਸ਼ ਹੇਠਾਂ ਨਾ ਡਿੱਗ ਜਾਏ।

ਉਕਤ ਘਟਨਾ ਦਾ ਖੁੱਦ ਨੋਟਿਸ ਲੈਂਦੇ ਹੋਏ ‘ਹਰਿਆਣਾ ਰਾਜ ਮਨੁੱਖੀ ਅਧਿਕਾਰ ਕਮਿਸ਼ਨ’ ਨੇ ਇਹ ਸਪੱਸ਼ਟ ਕਰਦੇ ਹੋਏ ਕਿ ਸੰਵਿਧਾਨ ਦੀ ਧਾਰਾ 21 ’ਚ ਸਨਮਾਨਜਨਕ ਮੌਤ ਦਾ ਅਧਿਕਾਰ ਵੀ ਸ਼ਾਮਲ ਹੈ, ਸਿਹਤ ਅਤੇ ਪਰਿਵਾਰ ਭਲਾਈ ਵਿਭਾਗ ਦੇ ਇਲਾਵਾ ਮੁੱਖ ਸਕੱਤਰ, ਸਿਹਤ ਸੇਵਾਵਾਂ ਦੇ ਜਨਰਲ ਡਾਇਰੈਕਟਰ ਅਤੇ ਫਰੀਦਾਬਾਦ ਦੇ ਮੁੱਖ ਮੈਡੀਕਲ ਅਧਿਕਾਰੀ ਨੂੰ ਨੋਟਿਸ ਜਾਰੀ ਕਰ ਕੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਤੋਂ ਜਵਾਬ ਮੰਗਿਆ ਹੈ।

ਕਮਿਸ਼ਨ ਨੇ ਹਸਪਤਾਲ ਮੈਨੇਜਮੈਂਟ ਦੇ ਇਸ ਕਥਨ ’ਤੇ ਵੀ ਸਵਾਲ ਉਠਾਏ ਹਨ ਕਿ ਸਰਕਾਰੀ ਐਂਬੂਲੈਂਸ ਲਾਸ਼ ਟਰਾਂਸਪੋਰਟ ਲਈ ਨਿਰਧਾਰਿਤ ਨਹੀਂ ਹੈ। ਕਮਿਸ਼ਨ ਨੇ ਆਰਥਿਕ ਤੌਰ ’ਤੇ ਕਮਜ਼ੋਰ ਪਰਿਵਾਰਾਂ ਲਈ ਸਾਰੇ ਹਸਪਤਾਲਾਂ ’ਚ ਮੁਫਤ ਅਤੇ ਸਨਮਾਨਜਨਕ ਲਾਸ਼ ਟਰਾਂਸਪੋਰਟ ਦੀ ਨੀਤੀ ਬਣਾਉਣ ਦੀ ਸਿਫਾਰਿਸ਼ ਕੀਤੀ ਹੈ।

* ਅਤੇ ਹੁਣ 7 ਫਰਵਰੀ, 2026 ਨੂੰ ‘ਦਤਿਯਾ’ (ਮੱਧ ਪ੍ਰਦੇਸ਼) ਦੇ ‘ਇੰਦਰਗੜ੍ਹ’ ’ਚ ਇਕ ਬੇਸਹਾਰਾ ਅੌਰਤ ਦੀ ਮੌਤ ਹੋ ਗਈ ਤਾਂ ਸਬੰਧਤ ਅਧਿਕਾਰੀਆਂ ਨੂੰ ਇਸ ਦੀ ਸੂਚਨਾ ਦੇਣ ਦੇ ਬਾਵਜੂਦ ਐਂਬੂਲੈਂਸ ਨਹੀਂ ਪਹੁੰਚੀ ਤਾਂ ਨਗਰ ਪ੍ਰੀਸ਼ਦ ਨੇ ਕਚਰਾ ਢੋਣ ਵਾਲੇ ਵਾਹਨ ’ਚ ਔਰਤ ਦੀ ਲਾਸ਼ ਲੱਦ ਕੇ ਪੋਸਟਮਾਰਟਮ ਲਈ ਭਿਜਵਾਈ ਅਤੇ ਅੰਤਿਮ ਸੰਸਕਾਰ ਲਈ ਵੀ ਉਥੇ ਕਚਰੇ ਵਾਲੀ ਗੱਡੀ ’ਚ ਹੀ ਲਿਜਾਇਆ ਗਿਆ।

ਉਕਤ ਘਟਨਾਵਾਂ ਦਰਸਾਉਂਦੀਆਂ ਹਨ ਕਿ ਗਰੀਬਾਂ ਅਤੇ ਕਮਜ਼ੋਰ ਵਰਗ ਦੇ ਲੋਕਾਂ ਲਈ ਸਰਕਾਰੀ ਇਲਾਜ ਦੀਆਂ ਸਹੂਲਤਾਂ ਸਿਰਫ ਕਾਗਜ਼ਾਂ, ਦਾਅਵਿਆਂ ਅਤੇ ਭਾਸ਼ਣਾਂ ਤੱਕ ਹੀ ਸੀਮਿਤ ਹਨ। ਜਿਹੜੇ ਹਸਪਤਾਲਾਂ ਨੂੰ ਗਰੀਬਾਂ ਦੇ ਲਈ ਜੀਵਨ ਰੱਖਿਅਕ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਉਥੇ ਹੀ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਅਣਡਿੱਠਤਾ ਦਾ ਸ਼ਿਕਾਰ ਹੋਣਾ ਪੈਂਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਲਈ ਇਸ ਖਾਮੀ ’ਤੇ ਰੋਕ ਲਾਉਣ ਲਈ ਅਸਰਦਾਇਕ ਕਦਮ ਜਲਦੀ ਚੁੱਕੇ ਜਾਣੇ ਚਾਹੀਦੇ ਹਨ।

–ਵਿਜੇ ਕੁਮਾਰ