ਅਫ਼ਸਰਾਂ ਦੇ ਨਾਕਾਰਾਪਨ ਨਾਲ ਨਹੀਂ ਰੁਕਣਗੇ ਨਾਲੰਦਾ ਮੰਦਰ ਵਰਗੇ ਹਾਦਸੇ

ਸਰਕਾਰੀ ਮਸ਼ੀਨਰੀ ਦੇ ਨਾਕਾਰਾ ਹੋਣ ਕਾਰਨ ਦੇਸ਼ ’ਚ ਧਾਰਮਿਕ ਆਯੋਜਨਾਂ ’ਚ ਭਾਜੜ ਵਰਗੇ ਹਾਦਸੇ ਰੁਕ ਨਹੀਂ ਰਹੇ ਹਨ। ਹਾਦਸਿਆਂ ਦੀ ਅਜਿਹੀ ਲੜੀ ’ਚ ਨਾਲੰਦਾ ਮੰਦਰ ਦਾ ਹਾਦਸਾ ਵੀ ਜੁੜ ਗਿਆ ਹੈ। ਨਾਲੰਦਾ ਦੇ ਸ਼ੀਤਲਾ ਮਾਤਾ ਮੰਦਰ ’ਚ ਪੂਜਾ ਕਰਨ ਦੌਰਾਨ ਭਾਜੜ ਮਚ ਗਈ ਅਤੇ ਇਸ ’ਚ 9 ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਜਾਨ ਚਲੀ ਗਈ। ਅੱਠ ਔਰਤਾਂ ਦੀ ਭੀੜ ’ਚ ਦੱਬਣ ਨਾਲ ਮੌਕੇ ’ਤੇ ਹੀ ਮੌਤ ਹੋ ਗਈ ਸੀ, ਜਦਕਿ ਇਕ ਪੁਰਸ਼ ਨੇ ਹਸਪਤਾਲ ’ਚ ਦਮ ਤੋੜਿਆ। ਚੇਤ ਮਹੀਨੇ ਦੇ ਆਖਰੀ ਮੰਗਲਵਾਰ ਨੂੰ ਸ਼ੀਤਲਾ ਅਸ਼ਟਮੀ ਦੇ ਮੌਕੇ ’ਤੇ ਵੱਡੀ ਗਿਣਤੀ ’ਚ ਸ਼ਰਧਾਲੂ ਇਸ ਮੰਦਰ ’ਚ ਪਹੁੰਚੇ ਸਨ। ਉੱਥੇ ਮੇਲਾ ਵੀ ਲੱਗਾ ਸੀ।

ਮੰਦਰ ’ਚ ਜੁੜੀ 10 ਹਜ਼ਾਰ ਦੀ ਭੀੜ ਲਈ ਇਕ ਵੀ ਪੁਲਸ ਵਾਲੇ ਦੀ ਤਾਇਨਾਤੀ ਨਹੀਂ ਸੀ। ਇਹ ਹਾਲਤ ਹੈ ਦੇਸ਼ ’ਚ ਜ਼ਿੰਮੇਵਾਰ ਮੰਨੀਆਂ ਜਾਣ ਵਾਲੀਆਂ ਚੁਣੀਆਂ ਹੋਈਆਂ ਸਰਕਾਰਾਂ ਦੀ। ਅਧਿਕਾਰੀ ਇਸ ਗੱਲ ਦਾ ਅੰਕੜਾ ਜਾਂ ਅੰਦਾਜ਼ਾ ਹੀ ਨਹੀਂ ਲਗਾ ਸਕੇ ਕਿ ਇੰਨੇ ਵੱਡੇ ਆਯੋਜਨ ’ਚ ਕੋਈ ਹਾਦਸਾ ਵੀ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ।

ਕੁੰਭ ਮੇਲੇ, ਮੰਦਰ ਦਰਸ਼ਨ, ਸਤਿਸੰਗ, ਤਿਉਹਾਰ ਅਤੇ ਰੇਲਵੇ ਸਟੇਸ਼ਨਾਂ ’ਤੇ ਟਰੇਨ ਫੜਨ ਦੀ ਦੌੜ ਵਰਗੀਆਂ ਘਟਨਾਵਾਂ ਨਾ ਸਿਰਫ ਆਸਥਾ ਦਾ ਪ੍ਰਤੀਕ ਹਨ, ਸਗੋਂ ਪ੍ਰਬੰਧਨ ਦੀ ਕਮੀ ਕਾਰਨ ਅਕਸਰ ਜਾਨਲੇਵਾ ਸਾਬਤ ਹੁੰਦੀਆਂ ਰਹੀਆਂ ਹਨ। ਸਾਲ-ਦਰ-ਸਾਲ ਮਚੀ ਭਾਜੜ ’ਚ ਸੈਂਕੜੇ ਨਿਰਦੋਸ਼ ਜ਼ਿੰਦਗੀਆਂ ਚਲੀਆਂ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ’ਚ ਔਰਤਾਂ, ਬੱਚੇ ਅਤੇ ਬਜ਼ੁਰਗ ਸਭ ਤੋਂ ਜ਼ਿਆਦਾ ਪ੍ਰਭਾਵਿਤ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਇਹ ਹਾਦਸੇ ਮੁੱਖ ਤੌਰ ’ਤੇ ਸੁਰੱਖਿਆ ਪ੍ਰਬੰਧਾਂ ਦੀ ਖਾਮੀ, ਅਫ਼ਵਾਹਾਂ, ਭੀੜੀਆਂ ਜਗ੍ਹਾਵਾਂ ’ਤੇ ਜ਼ਿਆਦਾ ਭੀੜ ਅਤੇ ਪ੍ਰਸ਼ਾਸਨ ਦੀ ਲਾਪ੍ਰਵਾਹੀ ਕਾਰਨ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਦੇਸ਼ ਦੇ ਸਰਕਾਰੀ ਤੰਤਰ ਨੇ ਪਿਛਲੇ ਸਾਲਾਂ ’ਚ ਹੋਏ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੇ ਹਾਦਸਿਆਂ ਤੋਂ ਕੋਈ ਸਬਕ ਨਹੀਂ ਸਿੱਖਿਆ। ਇਹੀ ਵਜ੍ਹਾ ਹੈ ਕਿ ਅਜਿਹੇ ਹਾਦਸਿਆਂ ਦਾ ਦੁਹਰਾਅ ਰੁਕ ਨਹੀਂ ਰਿਹਾ। ਪਿਛਲੇ ਇਕ ਦਹਾਕੇ ’ਚ ਅਜਿਹਾ ਸ਼ਾਇਦ ਹੀ ਕੋਈ ਸਾਲ ਗਿਆ ਹੋਵੇਗਾ, ਜਦੋਂ ਭਾਜੜ ’ਚ ਮੌਤਾਂ ਦੀਆਂ ਦਰਦਨਾਕ ਘਟਨਾਵਾਂ ਸਾਹਮਣੇ ਨਹੀਂ ਆਈਆਂ ਹੋਣਗੀਆਂ।

3 ਮਈ, 2025 ਨੂੰ ਗੋਆ ਦੇ ਸ਼੍ਰੀ ਲੈਰੇ ਦੇਵੀ ਮੰਦਰ ਦੇ ਸਾਲਾਨਾ ਮੇਲੇ ’ਚ ਪੂਜਾ-ਅਰਚਨਾ ਦੌਰਾਨ ਭਾਜੜ ਮਚੀ। ਇਸ ’ਚ ਛੇ ਸ਼ਰਧਾਲੂਆਂ ਦੀ ਮੌਤ ਹੋਈ ਅਤੇ ਲੱਗਭਗ 55 ਲੋਕ ਜ਼ਖਮੀ ਹੋਏ। 15 ਫਰਵਰੀ, 2025 ਨੂੰ ਨਵੀਂ ਦਿੱਲੀ ਰੇਲਵੇ ਸਟੇਸ਼ਨ ’ਤੇ ਪ੍ਰਯਾਗਰਾਜ ਕੁੰਭ ’ਚ ਸ਼ਾਮਲ ਹੋਣ ਲਈ ਟਰੇਨ ਫੜਨ ਦੀ ਦੌੜ ਕਾਰਨ ਮਚੀ ਭਾਜੜ ’ਚ 18 ਯਾਤਰੀਆਂ ਦੀ ਜਾਨ ਗਈ। 9 ਜਨਵਰੀ, 2025 ਨੂੰ ਪ੍ਰਯਾਗਰਾਜ ਮਹਾਕੁੰਭ ਦੇ ਸੰਗਮ ਖੇਤਰ ’ਚ ਭਾਜੜ ’ਚ 30 ਤੀਰਥ ਯਾਤਰੀਆਂ ਦੀ ਮੌਤ ਹੋਈ ਅਤੇ 60 ਲੋਕ ਜ਼ਖਮੀ ਹੋਏ। ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ 8 ਜਨਵਰੀ, 2025 ਨੂੰ ਆਂਧਰਾ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ ਦੇ ਤਿਰੂਪਤੀ ’ਚ ਸ਼੍ਰੀ ਵੈਂਕਟੇਸ਼ਵਰ ਮੰਦਰ ’ਚ ਛੇ ਸ਼ਰਧਾਲੂਆਂ ਦੀ ਮੌਤ ਹੋਈ।

ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ 2 ਜੁਲਾਈ, 2024 ਨੂੰ ਉੱਤਰ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ ਦੇ ਹਾਥਰਸ ’ਚ ਸੰਤ ਭੋਲੇ ਬਾਬਾ ਦੇ ਸਤਿਸੰਗ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਭਾਜੜ ਮਚੀ। ਇਸ ਘਟਨਾ ’ਚ ਕੁੱਲ 121 ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਮੌਤ ਹੋਈ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ’ਚ ਜ਼ਿਆਦਾਤਰ ਔਰਤਾਂ ਅਤੇ ਬੱਚੇ ਸਨ। ਇਹ ਹਾਦਸਾ ਸੁਰੱਖਿਆ ਪ੍ਰਬੰਧਾਂ ਦੀ ਕਮੀ ਦੇ ਕਾਰਨ ਹੋਇਆ। 31 ਮਾਰਚ 2023 ਨੂੰ ਮੱਧ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ ਦੇ ਇੰਦੌਰ ’ਚ ਰਾਮਨੌਮੀ ’ਤੇ ਢਾਈ ਤਾਲਾਬ ਦੀ ਬਾਵੜੀ ਦੀ ਛੱਤ ਡਿੱਗਣ ਦੌਰਾਨ ਭਾਜੜ ਮਚ ਗਈ। ਇਸ ਹਾਦਸੇ ’ਚ 36 ਤੀਰਥ ਯਾਤਰੀਆਂ ਦੀ ਮੌਤ ਹੋਈ ਅਤੇ 16 ਹੋਰ ਜ਼ਖਮੀ ਹੋਏ।

ਭੀੜ-ਕੰਟਰੋਲ ’ਚ ਖਾਮੀ ਇੱਥੇ ਵੀ ਜਾਨਲੇਵਾ ਸਾਬਤ ਹੋਈ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਹਾਦਸਿਆਂ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ ਪਿਛਲੇ ਸਾਲਾਂ ’ਚ ਕੱਟੜਾ ਜੰਮੂ ’ਚ ਵੈਸ਼ਨੋ ਦੇਵੀ ਮੰਦਰ, ਮਹਾਰਾਸ਼ਟਰ ਦੇ ਮੰਧਰ ਦੇਵੀ, ਨਾਸਿਕ ’ਚ ਕੁੰਭ ਇਸ਼ਨਾਨ, ਆਂਧਰਾ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ ਦੇ ਰਾਜਾਮੁੰਦਰੀ, ਬਿਹਾਰ ਦੇ ਪਟਨਾ ’ਚ ਗਾਂਧੀ ਮੈਦਾਨ, ਮੱਧ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ ਦੇ ਦਤੀਆ ’ਚ ਪੁਲ ’ਤੇ ਅਫ਼ਵਾਹ ਫੈਲਣ, ਹਰਿਦੁਆਰ ’ਚ ਹਰਿ-ਕੀ-ਪੌੜੀ ਘਾਟ ’ਤੇ ਆਯੋਜਿਤ ਗਾਇਤਰੀ ਮਹਾਯੱਗ, ਉੱਤਰ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ ਦੇ ਪ੍ਰਤਾਪਗੜ੍ਹ, ਜੋਧਪੁਰ ’ਚ ਚਾਮੁੰਡਾ ਦੇਵੀ ਮੰਦਰ ਅਤੇ ਹਿਮਾਚਲ ਦੇ ਨੈਣਾ ਦੇਵੀ ’ਚ ਭਾਜੜ ਦੇ ਦੌਰਾਨ ਸੈਂਕੜੇ ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਜਾਨ ਚਲੀ ਗਈ ਸੀ।

ਨਾਲੰਦਾ ’ਚ ਹੋਏ ਦਰਦਨਾਕ ਹਾਦਸੇ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਹੋਰ ਹਾਦਸਿਆਂ ਵਾਂਗ ਉਹੀ ਜਾਂਚ ਕਮੇਟੀ ਬਣਾ ਦਿੱਤੀ ਗਈ। ਬਿਹਾਰ ਸਰਕਾਰ ਵੱਲੋਂ ਮ੍ਰਿਤਕਾਂ ਦੇ ਵਾਰਸਾਂ ਨੂੰ ਸਹਾਇਤਾ ਰਾਸ਼ੀ ਦਾ ਐਲਾਨ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ। ਸਿਆਸੀ ਪਾਰਟੀਆਂ ਦੇ ਆਗੂਆਂ ਵੱਲੋਂ ਰਸਮੀ ਕਾਰਵਾਈ ਨਿਭਾਉਂਦੇ ਹੋਏ ਘੜਿਆਲੀ ਹੰਝੂ ਵਹਾਏ ਗਏ ਪਰ ਇਕ ਵੀ ਜ਼ਿੰਮੇਵਾਰ ਅਫ਼ਸਰ ਦੇ ਵਿਰੁੱਧ ਐੱਫ. ਆਈ. ਆਰ. ਦਰਜ ਨਹੀਂ ਕੀਤੀ ਗਈ। ਹੋਰ ਹਾਦਸਿਆਂ ਵਾਂਗ ਇਸ ਹਾਦਸੇ ’ਚ ਵੀ ਇਕ ਵੀ ਅਫ਼ਸਰ ਨੂੰ ਜੇਲ ਨਹੀਂ ਹੋਵੇਗੀ। ਕਿਸੇ ਦਾ ਵੀ ਵਾਲ ਵਿੰਗਾ ਨਹੀਂ ਹੋਵੇਗਾ, ਹੋਵੇਗਾ ਵੀ ਤਾਂ ਸਿਰਫ਼ ਦਿਖਾਵੇ ਲਈ, ਛੋਟੇ ਕਰਮਚਾਰੀਆਂ ’ਤੇ ਗਾਜ ਡਿੱਗ ਸਕਦੀ ਹੈ।

ਦੇਸ਼ ’ਚ ਪ੍ਰੰਪਰਾ ਰਹੀ ਹੈ ਕਿ ਵੱਡੇ ਅਫ਼ਸਰ ਹਰ ਵਾਰ ਬਚ ਨਿਕਲਦੇ ਹਨ। ਇਸ ਲਿਹਾਜ਼ ਨਾਲ ਬਿਹਾਰ ਦੀ ਇਹ ਘਟਨਾ ਇਸ ਤੋਂ ਵੱਖਰੀ ਨਹੀਂ ਹੈ। ਸਰਕਾਰਾਂ ਨੇ ਨਾ ਪਹਿਲਾਂ ਹੋਏ ਅਜਿਹੇ ਹਾਦਸਿਆਂ ਤੋਂ ਕੋਈ ਸਬਕ ਸਿੱਖਿਆ ਸੀ ਅਤੇ ਨਾ ਹੀ ਬਿਹਾਰ ਹਾਦਸੇ ਤੋਂ ਸਿੱਖਣਗੀਆਂ। ਅਜਿਹੇ ਹਾਦਸਿਆਂ ਦਾ ਮੁੜ ਦੁਹਰਾਅ ਦੇਸ਼ ’ਚ ਜਾਰੀ ਰਹੇਗਾ। ਅਜਿਹੇ ਹਾਦਸਿਆਂ ’ਚ ਸਰਕਾਰੀ ਮਾੜੇ ਪ੍ਰਬੰਧਾਂ ਕਾਰਨ ਆਮ ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਮੌਤ ਹੁੰਦੀ ਰਹੇਗੀ ਅਤੇ ਸਰਕਾਰਾਂ ਤਮਾਸ਼ਬੀਨ ਬਣੀਆਂ ਰਹਿਣਗੀਆਂ।

ਯੋਗੇਂਦਰ ਯੋਗੀ