ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਨਿਵੇਸ਼ ਨਾਲ ਜੁੜੇ ਕੁਝ ਗਲੋਬਲ ਮਿੱਥਾਂ ਨੂੰ ਦਿਖਾ ਰਿਹਾ ਹੈ ਠੇਂਗਾ

ਈਰਾਨ ਯੁੱਧ ਦੇ ਲੰਬਾ ਖਿੱਚਣ ਦੇ ਨਾਲ ਹੀ, ਉੱਭਰਦੇ ਬਾਜ਼ਾਰਾਂ ਦੀਆਂ ਮਹਾਸ਼ਕਤੀਆਂ ਹੋਰਮੁਜ਼ ਜਲਡਮਰੂਮੱਧ ਦੇ ਬੰਦ ਹੋਣ ਨਾਲ ਬੁਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਪ੍ਰਭਾਵਿਤ ਹੋ ਰਹੀਆਂ ਹਨ, ਜੋ ਤੇਲ ਵਪਾਰ ਦੇ ਸਭ ਤੋਂ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਰੂਟਾਂ ’ਚੋਂ ਇਕ ਹੈ। ਤੁਰਕੀ ਦਾ ਵਿਦੇਸ਼ੀ ਮੁਦਰਾ ਭੰਡਾਰ ਰਿਕਾਰਡ ਗਤੀ ਨਾਲ ਘਟ ਰਿਹਾ ਹੈ, ਭਾਰਤ ਰੁਪਏ ਦੇ ਰਿਕਾਰਡ ਹੇਠਲੇ ਪੱਧਰ ’ਤੇ ਡਿੱਗਣ ਕਾਰਨ ਸਾਰੇ ਬਦਲਾਂ ’ਤੇ ਵਿਚਾਰ ਕਰ ਰਿਹਾ ਹੈ ਅਤੇ ਇੰਡੋਨੇਸ਼ੀਆ ਨੇ ਆਪਣੀ ਕਰੰਸੀ ਨੂੰ ਬਚਾਉਣ ਲਈ ਵਿਆਜ ਦਰਾਂ ’ਚ ਭਾਰੀ ਵਾਧਾ ਕੀਤਾ ਹੈ। ਜੇਕਰ ਇਹ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਦੇਸ਼ ਸੰਘਰਸ਼ ਕਰ ਰਹੇ ਹਨ, ਤਾਂ ਛੋਟੇ ਦੇਸ਼ਾਂ ਲਈ ਕੀ ਸੰਭਾਵਨਾਵਾਂ ਹਨ?

ਮੌਜੂਦਾ ਹਾਲਾਤ ਨੂੰ ਦੇਖਦੇ ਹੋਏ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਦਾ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨ ਜ਼ਿਕਰਯੋਗ ਚੰਗਾ ਹੈ। ਅਪ੍ਰੈਲ ਦੇ ਮੱਧ ’ਚ, ਸਰਕਾਰ ਲਗਭਗ ਚਾਰ ਸਾਲਾਂ ਬਾਅਦ ਗਲੋਬਲ ਬਾਂਡ ਮਾਰਕੀਟ ''ਚ ਫਿਰ ਤੋਂ ਦਾਖਲ ਹੋ ਗਈ ਅਤੇ 750 ਮਿਲੀਅਨ ਡਾਲਰ ਜੁਟਾਏ, ਜੋ ਉਸਦੀ ਉਮੀਦ ਤੋਂ 50 ਫੀਸਦੀ ਵੱਧ ਸਨ। ਮਾਰਚ ''ਚ ਅਮਰੀਕੀ ਟ੍ਰੈਜ਼ਰੀ ਬਾਂਡ ਦੀ ਤੁਲਨਾ ''ਚ ਬਾਂਡ ਯੀਲਡ ’ਚ ਅਸਥਾਈ ਤੌਰ ’ਤੇ ਲਗਭਗ 5 ਫੀਸਦੀ ਅੰਕਾਂ ਦਾ ਵਾਧਾ ਹੋਇਆ ਸੀ ਪਰ ਹੁਣ ਇਹ ਕਾਫ਼ੀ ਹੱਦ ਤੱਕ ਯੁੱਧ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਵਾਲੇ ਪੱਧਰ ’ਤੇ ਵਾਪਸ ਆ ਗਿਆ ਹੈ। ਸਥਾਨਕ ਰੁਪਿਆ ਲਗਭਗ 280 ਪ੍ਰਤੀ ਡਾਲਰ ’ਤੇ ਸਥਿਰ ਹੈ ਅਤੇ ਬੈਂਚਮਾਰਕ ਕੇ. ਐੱਸ. ਸੀ-100 ਇੰਡੈਕਸ ’ਚ ਇਸ ਸਾਲ ਸਿਰਫ਼ 1.3 ਫੀਸਦੀ ਦੀ ਗਿਰਾਵਟ ਆਈ ਹੈ।

ਇਹ ਲਚਕਤਾ ਗਲੋਬਲ ਨਿਵੇਸ਼ਕਾਂ ਦੀ ਪ੍ਰਚੱਲਿਤ ਧਾਰਨਾ ਦੇ ਉਲਟ ਹੈ। ਉਥਲ-ਪੁਥਲ ਦੇ ਦੌਰ ’ਚ, ਚਾਲੂ ਖਾਤੇ ਅਤੇ ਰਾਜਕੋਸ਼ੀ ਬਜਟ ਦੋਵਾਂ ''ਚ ਘਾਟੇ ਦਾ ਸਾਹਮਣਾ ਕਰ ਰਹੇ ਵਿਕਾਸਸ਼ੀਲ ਦੇਸ਼ ਗੈਰ-ਕਾਨੂੰਨੀ ਪੂੰਜੀ ਦੇ ਪ੍ਰਵਾਹ ਪ੍ਰਤੀ ਸੰਵੇਦਨਸ਼ੀਲ ਹੁੰਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਆਸਾਨੀ ਨਾਲ ਸੰਕਟ ''ਚ ਫਸ ਸਕਦੇ ਹਨ। ਅਤੇ ਪਾਕਿਸਤਾਨ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਮੁਦਰਾ ਕੋਸ਼ ਤੋਂ ਅਸਾਧਾਰਨ ਰੂਪ ''ਚ 25 ਵਾਰ ਵਿੱਤੀ ਸਹਾਇਤਾ ਮਿਲੀ ਹੈ, ਇਸ ਮਾਮਲੇ ’ਚ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਖਰਾ ਉਤਰਦਾ ਹੈ।

ਊਰਜਾ ਦਰਾਮਦਕਾਰ ਹੋਣ ਦੇ ਨਾਤੇ, ਇਹ ਖਾੜੀ ਦੇਸ਼ਾਂ ’ਤੇ ਕਾਫ਼ੀ ਹੱਦ ਤੱਕ ਨਿਰਭਰ ਹੈ, ਜੋ ਇਸਦੇ ਈਂਧਨ ਦਰਾਮਦ ਦਾ 80 ਫੀਸਦੀ ਤੋਂ ਵੱਧ ਹਿੱਸਾ ਸਪਲਾਈ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਇਸ ਖੇਤਰ ''ਚ ਕੰਮ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਨਾਗਰਿਕਾਂ ਵਲੋਂ ਭੇਜੀ ਗਈ ਰਕਮ ਕੁੱਲ ਘਰੇਲੂ ਉਤਪਾਦ ਦਾ ਲਗਭਗ 5 ਫੀਸਦੀ ਹੈ; ਜੇਕਰ ਮੱਧ ਪੂਰਬ ਆਰਥਿਕ ਮੰਦੀ ਦੀ ਲਪੇਟ ''ਚ ਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਤਾਂ ਇਹ ਰਕਮ ਅੱਧੀ ਹੋ ਸਕਦੀ ਹੈ।

ਆਈ. ਐੱਮ. ਐੱਫ. ਅਨੁਸਾਰ, ਯੁੱਧ ਦੇ ਕਾਰਨ ਜੂਨ 2027 ''ਚ ਖਤਮ ਹੋਣ ਵਾਲੇ ਸਾਲ ਲਈ ਚਾਲੂ ਖਾਤਾ ਘਾਟਾ 1.5 ਫੀਸਦੀ ਅੰਕ ਤੱਕ ਵਧ ਸਕਦਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਦੇਸ਼ ਫਿਰ ਤੋਂ ਘਾਟੇ ''ਚ ਚਲਾ ਜਾਵੇਗਾ। ਇਸਦਾ ਮਤਲਬ ਜੂਨ 2028 ਤੱਕ ਲਗਭਗ 12 ਅਰਬ ਡਾਲਰ ਦਾ ਵਿੱਤੀ ਪਾੜਾ ਹੋਵੇਗਾ। ਮੌਜੂਦਾ ਸਥਿਤੀ ''ਚ, ਦੇਸ਼ ਕੋਲ 3 ਮਹੀਨਿਆਂ ਦੇ ਦਰਾਮਦ ਨੂੰ ਕਵਰ ਕਰਨ ਲਈ ਵੀ ਲੋੜੀਂਦਾ ਵਿਦੇਸ਼ੀ ਮੁਦਰਾ ਭੰਡਾਰ ਨਹੀਂ ਹੈ, ਤਾਂ ਫਿਰ ਗਲੋਬਲ ਨਿਵੇਸ਼ਕ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਨੂੰ ਲੈ ਕੇ ਇੰਨੇ ਨਿਸ਼ਚਿੰਤ ਕਿਉਂ ਹਨ?

ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਮੁਦਰਾ ਫੰਡ (ਆਈ. ਐੱਮ. ਐੱਫ.) ਦੇ ਨਾਲ ਸਹਿਯੋਗ ਕਰਨਾ ਮਦਦਗਾਰ ਸਾਬਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਨੇ 2024 ਤੋਂ 7 ਅਰਬ ਡਾਲਰ ਦੇ ਕਰਜ਼ੇ ਦੇ ਸਮਝੌਤੇ ’ਤੇ ਦਸਤਖਤ ਕੀਤੇ ਹਨ। ਹਾਲ ਹੀ 'ਚ ਆਈ. ਐੱਮ. ਐੱਫ. ਦੇ ਕਰਮਚਾਰੀਆਂ ਦੇ ਦੌਰੇ ਦੌਰਾਨ, ਇਸਲਾਮਾਬਾਦ ਨੇ ਅਗਲੇ ਸਾਲ 2 ਫੀਸਦੀ ਰਾਜਕੋਸ਼ੀ ਸਰਪਲੱਸ ਪ੍ਰਤੀ ਆਪਣੀ ਵਚਨਬੱਧਤਾ ਦੀ ਪੁਸ਼ਟੀ ਕੀਤੀ। ਇਸ ਮਹੀਨੇ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ''ਚ, ਸੰਗਠਨ ਨੇ 1.3 ਅਰਬ ਡਾਲਰ ਦੇ ਕਰਜ਼ੇ ਦੀ ਕਿਸ਼ਤ ਨੂੰ ਮਨਜ਼ੂਰੀ ਦਿੱਤੀ।

ਪਰ ਇਸ ਤੋਂ ਵੀ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਗੱਲ ਇਹ ਹੈ ਕਿ ਖਾੜੀ ''ਚ ਸ਼ਾਂਤੀ ਦੇ ਵਿਚੋਲੇ ਵਜੋਂ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਦੀ ਅਣਕਿਆਸੀ ਭੂਮਿਕਾ ਨੇ ਇਸ ਨੂੰ ਸੰਸਥਾਗਤ ਨਿਵੇਸ਼ਕਾਂ ਦੇ ਰਾਡਾਰ ''ਤੇ ਵਾਪਸ ਲਿਆ ਦਿੱਤਾ ਹੈ।

ਸੰਕਟ ਦੇ ਸਮੇਂ ਇਸਲਾਮਾਬਾਦ ਦਾ ਦੋਸਤ ਹੋਣਾ ਰਣਨੀਤਕ ਤੌਰ ''ਤੇ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਹੋ ਗਿਆ ਹੈ। ਪਿਛਲੇ ਮਹੀਨੇ, ਸਾਊਦੀ ਅਰਬ ਨੇ ਸਟੇਟ ਬੈਂਕ ਆਫ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ''ਚ 3 ਅਰਬ ਡਾਲਰ ਜਮ੍ਹਾ ਕੀਤੇ ਅਤੇ 2028 ਤੱਕ 5 ਅਰਬ ਡਾਲਰ ਦੇ ਕਰਜ਼ੇ ਦੀ ਸਹੂਲਤ ਵਧਾ ਦਿੱਤੀ, ਜਦੋਂ ਸੰਯੁਕਤ ਅਰਬ ਅਮੀਰਾਤ ਨੇ ਅਚਾਨਕ ਆਪਣੇ 3.5 ਅਰਬ ਡਾਲਰ ਦੇ ਕਰਜ਼ੇ ਨੂੰ ਅੱਗੇ ਵਧਾਉਣ ਤੋਂ ਇਨਕਾਰ ਕਰ ਦਿੱਤਾ। ਦੋਵਾਂ ਖਾੜੀ ਦੇਸ਼ਾਂ ਵਿਚਾਲੇ ਕਦੇ ਗੂੜ੍ਹੀ ਰਹੀ ਭਾਈਵਾਲੀ ਹੁਣ ਖੁੱਲ੍ਹੀ ਦੁਸ਼ਮਣੀ ''ਚ ਬਦਲ ਗਈ ਹੈ। ਆਬੂਧਾਬੀ ਨੇ ਹਾਲ ਹੀ ''ਚ ਪੈਟਰੋਲੀਅਮ ਬਰਾਮਦਕਾਰ ਦੇਸ਼ਾਂ ਦੇ ਸੰਗਠਨ ‘ਓਪੇਕ’ ਤੋਂ ਖੁਦ ਨੂੰ ਵੱਖ ਕਰ ਲਿਆ ਹੈ, ਜੋ ਰਿਆਦ ਦੇ ਦਬਦਬੇ ਵਾਲਾ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਤੇਲ ਉਤਪਾਦਕ ਦੇਸ਼ਾਂ ਦਾ ਸਮੂਹ ਹੈ।

ਚੀਨ ਵੀ ਆਪਣੇ ਗੁਆਂਢੀ ਦੇਸ਼ ਨੂੰ ਸਮਰਥਨ ਦੇਣ ਲਈ ਉਤਸੁਕ ਹੈ। ਪਿਛਲੇ ਹਫ਼ਤੇ, ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਨੇ ਆਪਣਾ ਪਹਿਲਾ ਪ੍ਰਭੂਸੱਤਾ ਸੰਪੰਨ ''ਪਾਂਡਾ ਬਾਂਡ'' ਜਾਰੀ ਕੀਤਾ, ਜੋ 1 ਅਰਬ ਡਾਲਰ ਦੇ ਵਿਆਪਕ ਪ੍ਰੋਗਰਾਮ ਦੀ ਪਹਿਲੀ ਕਿਸ਼ਤ ਹੈ। ਨਵੀਨਤਮ 1.75 ਅਰਬ ਯੂਆਨ (257 ਮਿਲੀਅਨ ਡਾਲਰ) ਦੇ ਬਾਂਡ ''ਤੇ ਇਸਲਾਮਾਬਾਦ ਸਿਰਫ਼ 2.5 ਫੀਸਦੀ ਵਿਆਜ ਦੇ ਰਿਹਾ ਹੈ। 15 ਮਈ ਤੱਕ ਵਿਦੇਸ਼ੀ ਮੁਦਰਾ ਭੰਡਾਰ 17.1 ਅਰਬ ਡਾਲਰ ਤੱਕ ਪਹੁੰਚ ਗਿਆ ਹੈ, ਜੋ 2025 ਦੇ ਅੰਤ ਤੱਕ 16 ਅਰਬ ਡਾਲਰ ਸੀ।

ਦੂਜੇ ਸ਼ਬਦਾਂ ’ਚ ਕਹੀਏ ਤਾਂ, 12 ਅਰਬ ਡਾਲਰ ਦੀ ਫੰਡਿੰਗ ਦੀ ਕਮੀ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਲਈ ਭਾਵੇਂ ਵੱਡੀ ਰਕਮ ਹੋਵੇ, ਪਰ ਸਾਊਦੀ ਅਰਬ ਅਤੇ ਚੀਨ ਵਰਗੀਆਂ ਆਰਥਿਕ ਮਹਾਸ਼ਕਤੀਆਂ ਲਈ ਕੁਝ ਵੀ ਨਹੀਂ, ਜੋ ਇਸ ਦੱਖਣੀ ਏਸ਼ੀਆਈ ਦੇਸ਼ ਦੇ ਰਣਨੀਤਕ ਮਹੱਤਵ ਨੂੰ ਤੇਜ਼ੀ ਨਾਲ ਪਛਾਣ ਰਹੀਆਂ ਹਨ। ਇਸਲਾਮਾਬਾਦ ਦੀ ਫੌਜੀ ਤਾਕਤ ਉਸ ਨੂੰ ਭਵਿੱਖ ''ਚ ਬਣਨ ਵਾਲੇ ''ਇਸਲਾਮਿਕ ਨਾਟੋ'' ’ਚ ਇਕ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਸਥਾਨ ਦਿਵਾਉਂਦੀ ਹੈ, ਜੇਕਰ ਕਦੇ ਅਜਿਹਾ ਕੋਈ ਸੰਗਠਨ ਹੋਂਦ ’ਚ ਆਉਂਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਦੌਰਾਨ, ਸਰਕਾਰ ਨੂੰ ਉਮੀਦ ਹੈ ਕਿ ਗਵਾਦਰ ਬੰਦਰਗਾਹ, ਜੋ ਹੋਰਮੁਜ਼ ਜਲਡਮਰੂਮੱਧ ਦੇ ਨੇੜੇ ਹੈ ਪਰ ਸਿੱਧੇ ਤੌਰ ’ਤੇ ਟਕਰਾਅ ਵਾਲੇ ਖੇਤਰ ''ਚ ਨਹੀਂ ਹੈ, ਸੁਰੱਖਿਅਤ ਪੜਾਅ ਲਈ ਇਕ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਲੌਜਿਸਟਿਕਸ ਹੱਬ ਵਜੋਂ ਉੱਭਰ ਸਕਦੀ ਹੈ।

ਸ਼ੂਲੀ ਰੇਨ