‘ਵਿਦਿਆਰਥੀ ਅੰਦੋਲਨ’ : ਇਸ ਨੂੰ ਸਾਵਧਾਨੀ ਨਾਲ ਸੰਭਾਲਣ ਦੀ ਲੋੜ

ਮਈ ’ਚ ਆਪਣੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਤੋਂ, ਕਾਕਰੋਚ ਜਨਤਾ ਪਾਰਟੀ (ਸੀ.ਜੇ.ਪੀ.) ਇਕ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਅੰਦੋਲਨ ’ਚ ਵਿਕਸਤ ਹੋ ਗਈ ਹੈ, ਜਿਸ ਨੇ ਕਈ ਵਿਅਕਤੀਆਂ ਅਤੇ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਵਿਰੋਧੀ ਸਮੂਹਾਂ ਦਾ ਧਿਆਨ ਖਿੱਚਿਆ ਹੈ। ਇਹ ਭਾਰਤ ਦੇ ਨੌਜਵਾਨਾਂ ’ਚ ਗੁੱਸੇ ਦੀ ਇਕ ਸ਼ਕਤੀਸ਼ਾਲੀ ਆਵਾਜ਼ ਬਣ ਗਈ ਹੈ, ਜੋ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਮੁੱਦਿਆਂ ’ਤੇ ਸਰਕਾਰ ਨੂੰ ਚੁਣੌਤੀ ਦੇ ਰਹੀ ਹੈ।

ਸੀ. ਜੇ. ਪੀ. ਨੇ ਰਫਤਾਰ ਫੜੀ ਹੈ ਅਤੇ ਕਈ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਪ੍ਰੇਰਿਤ ਕੀਤਾ ਹੈ, ਜੋ ਭਾਰਤੀ ਸਿਆਸਤ ’ਚ ਇਸ ਦੇ ਮਹੱਤਵ ਨੂੰ ਉਜਾਗਰ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਭਾਰਤ ’ਚ ਸਭ ਤੋਂ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਨੌਜਵਾਨ ਅੰਦੋਲਨਾਂ ’ਚੋਂ ਇਕ ਵਜੋਂ ਖੜ੍ਹਾ ਹੈ, ਜੋ ਸਰਕਾਰ ਦੇ ਵਿਰੁੱਧ ਜਨਤਕ ਵਿਰੋਧ ਦੀ ਪ੍ਰਤੀਨਿਧਤਾ ਕਰਦਾ ਹੈ।

‘ਕਾਕਰੋਚ’ ਰੋਸ ਵਿਖਾਵਾ ਮੈਡੀਕਲ ਕਾਲਜਾਂ ਅਤੇ ਸਰਕਾਰੀ ਨੌਕਰੀਆਂ ਲਈ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਦਾਖ਼ਲਾ ਪ੍ਰੀਖਿਆਵਾਂ ’ਚ ਪੇਪਰ ਲੀਕ ਹੋਣ ਦੇ ਚਿੰਤਾਜਨਕ ਦਾਅਵਿਆਂ ਦੇ ਜਵਾਬ ’ਚ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤੇ ਗਏ ਸਨ। ਸ਼ੁਰੂਆਤ ’ਚ ਇਨ੍ਹਾਂ ਖ਼ਾਸ ਪ੍ਰੀਖਿਆਵਾਂ ’ਤੇ ਕੇਂਦਰਿਤ, ਇਹ ਜਲਦੀ ਹੀ ਇਕ ਬੜੇ ਵੱਡੇ ਅੰਦੋਲਨ ’ਚ ਬਦਲ ਗਿਆ। ਹੁਣ, ਇਸ ’ਚ ਨਾ ਸਿਰਫ਼ ਸਿੱਧੇ ਤੌਰ ’ਤੇ ਪ੍ਰਭਾਵਿਤ ਵਿਦਿਆਰਥੀ, ਸਗੋਂ ਪੇਸ਼ੇਵਰ, ਮਾਪੇ ਅਤੇ ਆਮ ਨਾਗਰਿਕ ਵੀ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ, ਜੋ ਦੇਸ਼ ’ਚ ਆਰਥਿਕ ਅਤੇ ਸਮਾਜਿਕ ਚੁਣੌਤੀਆਂ ਨੂੰ ਲੈ ਕੇ ਨਿਰਾਸ਼ਾ ਸਾਂਝੀ ਕਰਦੇ ਹਨ।

ਅੰਦੋਲਨ ਦਾ ਨਾਂ ਭਾਰਤ ਦੇ ਮੁੱਖ ਜੱਜ ਵਲੋਂ ਕੀਤੀ ਗਈ ਇਕ ਟਿੱਪਣੀ ਤੋਂ ਉਪਜਿਆ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਬੇਰੁਜ਼ਗਾਰ ਨੌਜਵਾਨਾਂ ਦੀ ਤੁਲਨਾ ਕਾਕਰੋਚ ਨਾਲ ਕੀਤੀ ਸੀ। ਸੀ. ਜੇ. ਪੀ. ਨੇ ਇਸ ਨਿਰਾਦਰ ਨੂੰ ਲਿਆ ਅਤੇ ਇਸ ਨੂੰ ਨੌਜਵਾਨਾਂ ਲਈ ਇਕ ਲਲਕਾਰ ’ਚ ਬਦਲ ਦਿੱਤਾ। ਸੋਸ਼ਲ ਵਰਕਰ ਸੋਨਮ ਵਾਂਗਚੁਕ ਰੋਸ ਵਿਖਾਵਿਆਂ ’ਚ ਸ਼ਾਮਲ ਹੋਏ ਅਤੇ ਖ਼ੁਦ ਨੂੰ ‘ਮਾਣਯੋਗ ਕਾਕਰੋਚ’ ਦੱਸਿਆ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਨਵੀਂ ਦਿੱਲੀ ’ਚ ਸ਼ਾਂਤਮਈ ਢੰਗ ਨਾਲ ਜਾਗਰੂਕਤਾ ਵਧਾਉਣ ਲਈ 26 ਦਿਨਾਂ ਦੀ ਭੁੱਖ ਹੜਤਾਲ ਵੀ ਕੀਤੀ। ਆਪਣੇ ਹਸਪਤਾਲ ਦੇ ਬਿਸਤਰੇ ਤੋਂ ਇਕ ਵੀਡੀਓ ’ਚ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਕਿਹਾ ਕਿ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਲਿਖਤੀ ਭਰੋਸਾ ਮਿਲਿਆ ਹੈ ਕਿ ਸਰਕਾਰ ਪ੍ਰੀਖਿਆ ਪ੍ਰਣਾਲੀ ’ਚ ਜਵਾਬਦੇਹੀ ਨੂੰ ਤੈਅ ਕਰੇਗੀ ਅਤੇ ਰੋਸ ਵਿਖਾਵਿਆਂ ’ਚ ਹਿੱਸਾ ਲੈਣ ਵਾਲੇ ਨੌਜਵਾਨਾਂ ਵਿਰੁੱਧ ਕੋਈ ਕਾਨੂੰਨੀ ਕਾਰਵਾਈ ਨਹੀਂ ਕੀਤੀ ਜਾਵੇਗੀ।

ਇਹ ਅੰਦੋਲਨ ਕੇਂਦਰੀ ਸਿੱਖਿਆ ਮੰਤਰੀ ਧਰਮਿੰਦਰ ਪ੍ਰਧਾਨ ਦੇ ਅਸਤੀਫ਼ੇ ਦੀ ਮੰਗ, ਨਾਲ ਹੀ ਭਵਿੱਖ ’ਚ ਲੀਕ ਨੂੰ ਰੋਕਣ ਲਈ ਪ੍ਰੀਖਿਆ ਪ੍ਰਣਾਲੀ ’ਚ ਸੁਧਾਰ ਦੀ ਮੰਗ ਨੂੰ ਲੈ ਕੇ ਸੀ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਇਨ੍ਹਾਂ ਮੁੱਦਿਆਂ ਤੋਂ ਪ੍ਰਭਾਵਿਤ ਵਿਦਿਆਰਥੀਆਂ ਲਈ ਮੁਆਵਜ਼ੇ ਦੀ ਵੀ ਮੰਗ ਕੀਤੀ, ਜੋ ਅਸਲ ਬਦਲਾਅ ਲਈ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਇੱਛਾ ਨੂੰ ਉਜਾਗਰ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਪ੍ਰਧਾਨ ਮੰਤਰੀ ਮੋਦੀ ਨੇ ਐਲਾਨ ਕੀਤਾ ਹੈ ਕਿ ਪ੍ਰੀਖਿਆ ਪੇਪਰ ਲੀਕ ਲਈ ਜ਼ਿੰਮੇਵਾਰ ਲੋਕਾਂ ਨਾਲ ਨਜਿੱਠਣ ਲਈ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਅਦਾਲਤਾਂ ਸਥਾਪਿਤ ਕੀਤੀਆਂ ਜਾਣਗੀਆਂ, ਜੋ ਵਿਵਾਦ ’ਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਪਹਿਲੀ ਅਧਿਕਾਰਤ ਪ੍ਰਤੀਕਿਰਿਆ ਹੈ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਸੋਸ਼ਲ ਮੀਡੀਆ ’ਤੇ ਜ਼ੋਰ ਦਿੱਤਾ ਕਿ ਨੌਜਵਾਨਾਂ ਦੀ ਭਲਾਈ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਸਰਵਉੱਚ ਤਰਜੀਹ ਹੈ।

ਸੀ. ਜੇ. ਪੀ. ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ ਅਭਿਜੀਤ ਦੀਪਕੇ ਨੇ ਕੀਤੀ, ਜੋ ਬੇਰੁਜ਼ਗਾਰ ਨੌਜਵਾਨਾਂ ਬਾਰੇ ਮੁੱਖ ਜੱਜ ਦੀਆਂ ਨਿਰਾਦਰਯੋਗ ਟਿੱਪਣੀਆਂ ਨੂੰ ਸੁਣਨ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਕੰਮ ਕਰਨ ਲਈ ਪ੍ਰੇਰਿਤ ਹੋਏ ਸਨ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਸੋਸ਼ਲ ਮੀਡੀਆ ’ਤੇ ਮਜ਼ਾਕੀਆ ਅੰਦਾਜ਼ ’ਚ ਸਵਾਲ ਕੀਤਾ, ‘‘ਕੀ ਹੋਵੇਗਾ ਜੇ ਸਾਰੇ ਕਾਕਰੋਚ ਇਕੱਠੇ ਹੋ ਜਾਣ?’’

ਜਿਵੇਂ-ਜਿਵੇਂ ਪ੍ਰੀਖਿਆ ਲੀਕ ਦੇ ਹੋਰ ਦੋਸ਼ ਸਾਹਮਣੇ ਆਏ, ਜਨਤਕ ਵਿਰੋਧ ਤੇਜ਼ ਹੁੰਦਾ ਗਿਆ। ਇਹ ਪ੍ਰੀਖਿਆਵਾਂ ਭਾਰਤ ’ਚ ਰੁਜ਼ਗਾਰ ਦੇ ਮੌਕਿਆਂ ਅਤੇ ਸਮਾਜਿਕ ਗਤੀਸ਼ੀਲਤਾ ਲਈ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਹਨ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਆਖੰਡਤਾ ਲਈ ਕੋਈ ਵੀ ਖ਼ਤਰਾ ਉਨ੍ਹਾਂ ਵਿਦਿਆਰਥੀਆਂ ਲਈ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਦੇਰੀ ਅਤੇ ਤਣਾਅ ਦਾ ਕਾਰਨ ਬਣ ਸਕਦਾ ਹੈ, ਜੋ ਕੀਮਤੀ ਅਧਿਐਨ ਦਾ ਸਮਾਂ ਗੁਆਉਣ ਤੋਂ ਡਰਦੇ ਹਨ।

ਸੀ. ਜੇ. ਪੀ. ਵੱਖਰੀ ਦਿਖਾਈ ਦਿੰਦੀ ਹੈ ਕਿਉਂਕਿ ਇਹ ਰਵਾਇਤੀ ਸਿਆਸੀ ਪਾਰਟੀਆਂ ਨਾਲ ਜੁੜੀ ਨਹੀਂ ਹੈ, ਜੋ ਜ਼ਮੀਨੀ ਯਤਨਾਂ ’ਚ ਯਕੀਨ ਅਤੇ ਮਾਣ ਨੂੰ ਉਤਸ਼ਾਹਿਤ ਕਰਨ ’ਚ ਮਦਦ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਆਜ਼ਾਦੀ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਆਸ ਦਿੰਦੀ ਹੈ ਕਿ ਨੌਜਵਾਨ ਵਿਅਕਤੀ ਸੋਸ਼ਲ ਮੀਡੀਆ ਅਤੇ ਸਮਾਜਿਕ ਯਤਨਾਂ ਰਾਹੀਂ ਸਾਰਥਕ ਬਦਲਾਅ ਲਿਆ ਸਕਦੇ ਹਨ। ਇਹ ਅੰਦੋਲਨ ਜੂਨ ’ਚ ਉਦੋਂ ਚਰਚਾ ’ਚ ਆਇਆ, ਜਦੋਂ ਦੀਪਕੇ ਅਮਰੀਕਾ ਤੋਂ ਪਰਤੇ ਅਤੇ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਸ਼ਹਿਰਾਂ ਅਤੇ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀਆਂ ’ਚ ਰੋਸ ਵਿਖਾਵੇ ਆਯੋਜਿਤ ਕੀਤੇ, ਜਿਸ ’ਚ ਸੈਂਕੜੇ ਸਮਰਥਕ ਇਕੱਠੇ ਹੋਏ ਅਤੇ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਧਿਆਨ ਖਿੱਚਿਆ।

ਜੋ ਆਨਲਾਈਨ ਵਿਅੰਗ ਵਜੋਂ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋਇਆ, ਉਹ ਨੌਜਵਾਨ ਨਿਰਾਸ਼ਾ ਦੇ ਇਕ ਮਜ਼ਬੂਤ ਪ੍ਰਗਟਾਵੇ ’ਚ ਬਦਲ ਗਿਆ। ਪੁਲਸ ਦੀ ਕਾਰਵਾਈ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਜਿਸ ’ਚ ਕਈ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨਕਾਰੀ ਜ਼ਖ਼ਮੀ ਹੋਏ, ਜਨਤਕ ਰੋਹ ਵਧ ਗਿਆ। ਰਾਜਨੀਤਕ ਵਿਰੋਧੀਆਂ ਨੇ ਸੰਸਦੀ ਸੈਸ਼ਨਾਂ ਦੌਰਾਨ ਅੰਦੋਲਨਕਾਰੀਆਂ ਦੀਆਂ ਮੰਗਾਂ ਨੂੰ ਦੁਹਰਾਇਆ ਹੈ।

ਕੁਝ ਬਾਲੀਵੁੱਡ ਹਸਤੀਆਂ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਇਨ੍ਹਾਂ ਰੋਸ ਵਿਖਾਵਿਆਂ ’ਤੇ ਚੁੱਪ ਰਹਿਣ ਲਈ ਆਲੋਚਨਾ ਦਾ ਸਾਹਮਣਾ ਕਰਨਾ ਪਿਆ ਸੀ, ਨੇ ਵਿਦਿਆਰਥੀਆਂ ਦੀ ਸਮੂਹਿਕ ਕਾਰਵਾਈ ਦੇ ਸਮਰਥਨ ’ਚ ਗੱਲ ਕੀਤੀ, ਸਰਕਾਰ ਦੀ ਸਿੱਧੀ ਆਲੋਚਨਾ ਕੀਤੇ ਬਿਨਾਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਬਹਾਦਰੀ ਦੀ ਸ਼ਲਾਘਾ ਕੀਤੀ। ਇਨ੍ਹਾਂ ’ਚ ਆਮਿਰ ਖ਼ਾਨ, ਪ੍ਰਿਅੰਕਾ ਚੋਪੜਾ ਅਤੇ ਸਲਮਾਨ ਖ਼ਾਨ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ।

ਹਾਲਾਂਕਿ ਪ੍ਰਧਾਨ ਮੰਤਰੀ ਮੋਦੀ ਨੇ ਸਿੱਧੇ ਤੌਰ ’ਤੇ ਰੋਸ ਵਿਖਾਵਿਆਂ ਨੂੰ ਸੰਬੋਧਿਤ ਨਹੀਂ ਕੀਤਾ ਪਰ ਪ੍ਰੀਖਿਆ ਲੀਕ ਮੁੱਦੇ ’ਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਪ੍ਰਵਾਨਗੀ ਤੋਂ ਪਤਾ ਲੱਗਦਾ ਹੈ ਕਿ ਉਹ ਚਿੰਤਾਵਾਂ ਤੋਂ ਜਾਣੂ ਹਨ। ਇਕ ਵਿਖਾਵਾਕਾਰੀ ਨੇ ਦੱਸਿਆ ਕਿ ਮੋਦੀ ਦਬਾਅ ’ਚ ਦਿਸ ਰਹੇ ਸਨ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਲਈ ਫੈਸਲਾਕੁੰਨ ਕਾਰਵਾਈ ਕਰਨ ਦੀ ਲੋੜ ’ਤੇ ਜ਼ੋਰ ਦਿੱਤਾ, ਜਿਸ ’ਚ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਸਿੱਖਿਆ ਮੰਤਰੀ ਨੂੰ ਹਟਾਉਣਾ ਵੀ ਸ਼ਾਮਲ ਹੈ। ਰਾਹੁਲ ਗਾਂਧੀ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਭੈਣ ਪ੍ਰਿਅੰਕਾ ਸਮੇਤ ਵਿਰੋਧੀ ਨੇਤਾਵਾਂ ਨੇ ਮੋਦੀ ਦੀ ਰਿਹਾਇਸ਼ ਦੇ ਬਾਹਰ ਵਿਰੋਧ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨ ਕੀਤਾ, ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਪਾਰਟੀ ਨੇ ਵੀਡੀਓ ’ਚ ਸਾਂਝਾ ਕੀਤਾ। ਮਮਤਾ ਬੈਨਰਜੀ ਅਤੇ ਕੇਜਰੀਵਾਲ ਵਰਗੇ ਹੋਰ ਨੇਤਾ ਵੀ ਸਰਕਾਰ ਦੇ ਆਲੋਚਕ ਸਨ।

ਸਿਖ਼ਰ ਉਦੋਂ ਆਇਆ, ਜਦੋਂ ਪ੍ਰਧਾਨ ਨੇ ਸ਼ਨੀਵਾਰ ਨੂੰ ਅਸਤੀਫ਼ਾ ਦੇ ਦਿੱਤਾ। ਸੀ. ਜੇ. ਪੀ. ਨਾਅਰੇਬਾਜ਼ੀ ਕਰ ਰਹੀ ਸੀ, ‘‘ਅਸੀਂ ਜਿੱਤ ਗਏ ਹਾਂ।’’ ਜੰਤਰ-ਮੰਤਰ ’ਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਭੀੜ ਜਲਦੀ ਹੀ ਖਿੰਡ ਗਈ।

ਕੀ ਇਹ ਗਲਤ ਸਮੇਂ ’ਤੇ ਸਹੀ ਕਾਰਵਾਈ ਹੈ? ਭਾਰਤ ਦੇ ਮੁੱਖ ਜੱਜ (ਸੀ. ਜੇ. ਆਈ.) ਦਾ ਕਿਸੇ ਸਿਆਸੀ ਪਾਰਟੀ ਨਾਲ ਕੋਈ ਸੰਬੰਧ ਨਹੀਂ ਹੈ ਅਤੇ ਨਾ ਹੀ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਕੋਈ ਖ਼ਾਸ ਵਿਚਾਰਧਾਰਾ ਹੈ। ਇਹ ਅੰਦੋਲਨ ਆਪਣੇ ਆਪ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋਇਆ ਅਤੇ ਇਕ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਜਨਤਕ ਮੁੱਦੇ ਨੂੰ ਸੰਬੋਧਿਤ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਜੋ ਸਰਕਾਰ ਲਈ ਇਕ ਚੁਣੌਤੀ ਪੇਸ਼ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਇਸ ਨੂੰ ਸਾਵਧਾਨੀਪੂਰਵਕ ਸੰਭਾਲਣ ਦੀ ਲੋੜ ਹੈ ਕਿਉਂਕਿ ਕੁਝ ਭਾਜਪਾ ਮੈਂਬਰ ਵੀ ਨੀਟ ਨੂੰ ਲੈ ਕੇ ਚਿੰਤਤ ਹਨ। ਸਾਨੂੰ ਇਹ ਦੇਖਣ ਦੀ ਲੋੜ ਹੈ ਕਿ ਆਉਣ ਵਾਲੇ ਮਹੀਨਿਆਂ ’ਚ ਇਹ ਸਥਿਤੀ ਕਿਵੇਂ ਵਿਕਸਤ ਹੁੰਦੀ ਹੈ।

-ਕਲਿਆਣੀ ਸ਼ੰਕਰ