ਜਾਅਲੀ ਕਰੰਸੀ ਦਾ ਧੰਦਾ ਜ਼ੋਰਾਂ ’ਤੇ, ਦੇਸ਼ ਦੀ ਅਰਥਵਿਵਸਥਾ ਨੂੰ ਲੱਗ ਰਿਹਾ ਧੱਕਾ!

11 ਅਗਸਤ, 2025 ਨੂੰ ਵਿੱਤ ਰਾਜ ਮੰਤਰੀ ਪੰਕਜ ਚੌਧਰੀ ਨੇ ਲੋਕ ਸਭਾ ’ਚ ਦੱਸਿਆ ਕਿ ਵਿੱਤੀ ਸਾਲ 2024-25 ਦੌਰਾਨ 500 ਰੁਪਏ ਦੇ ਮੁੱਲ ਦੇ ਨਵੇਂ ਡਿਜ਼ਾਈਨ ਵਾਲੇ 1,17,722 (ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਧ) ਨਕਲੀ ਨੋਟ ਫੜੇ ਗਏ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ 100 ਰੁਪਏ ਦੇ ਮੁੱਲ ਵਾਲੇ 51,069 ਅਤੇ 200 ਰੁਪਏ ਦੇ ਮੁੱਲ ਵਾਲੇ 32,660 ਨਕਲੀ ਨੋਟ ਫੜੇ ਗਏ।

ਵਰਣਨਯੋਗ ਹੈ ਕਿ ਦੇਸ਼ ’ਚ ਲਗਾਤਾਰ ਫੈਲਦੇ ਜਾ ਰਹੇ ਨਕਲੀ ਨੋਟਾਂ ਦੇ ਧੰਦੇਬਾਜ਼ਾਂ ਦੇ ‘ਨੈਕਸਸ’ (ਸੰਗਠਿਤ ਗਿਰੋਹ) ਦੇਸ਼ ਦੀ ਅਰਥਵਿਵਸਥਾ ਲਈ ਵੱਡਾ ਖਤਰਾ ਬਣਦੇ ਜਾ ਰਹੇ ਹਨ। ਬੈਂਕਾਂ ’ਚ ਵੱਡੀ ਗਿਣਤੀ ’ਚ ਨਕਲੀ ਨੋਟ ਪਹੁੰਚ ਰਹੇ ਹਨ ਅਤੇ ਪਿਛਲੇ ਸਿਰਫ 2 ਮਹੀਨਿਆਂ ’ਚ ਭਾਰਤ ਦੇ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਹਿੱਸਿਆਂ ’ਚ ਜਾਅਲੀ ਨੋਟ ਫੜੇ ਜਾਣ ਦੀਆਂ ਕੁਝ ਘਟਨਾਵਾਂ ਹੇਠਾਂ ਦਰਜ ਹਨ :

* 3 ਜਨਵਰੀ, 2026 ਨੂੰ ਦਿੱਲੀ ਪੁਲਸ ’ਚ 18 ਸਰਕਾਰੀ ਅਤੇ ਪ੍ਰਾਈਵੇਟ ਬੈਂਕਾਂ ਨੇ ਸ਼ਿਕਾਇਤ ਦਰਜ ਕਰਵਾਈ ਕਿ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਬੈਂਕਾਂ ’ਚ ਲਗਭਗ 34 ਲੱਖ ਰੁਪਏ ਦੇ ਮੁੱਲ ਦੇ 11,000 ਤੋਂ ਵੱਧ ਨਕਲੀ ਕਰੰਸੀ ਨੋਟ ਪਿਛਲੇ ਕੁਝ ਸਮੇਂ ਦੌਰਾਨ ਜਮ੍ਹਾ ਕੀਤੇ ਗਏ ਹਨ।

* 15 ਜਨਵਰੀ, 2026 ਨੂੰ ‘ਕੋਲਕਾਤਾ’ (ਪੱਛਮੀ ਬੰਗਾਲ) ’ਚ ਐੱਸ. ਟੀ. ਐੱਫ. ਨੇ ‘ਪਾਟੁਲੀ’ ਇਲਾਕੇ ’ਚੋਂ 3 ਮੁਲਜ਼ਮਾਂ ਨੂੰ ਗ੍ਰਿਫਤਾਰ ਕਰ ਕੇ ਜਾਅਲੀ ਨੋਟ ਬਣਾਉਣ ਵਾਲੀ ਫੈਕਟਰੀ ਦਾ ਭਾਂਡਾ ਭੰਨਿਆ। ਉਸ ’ਤੇ ਛਾਪੇਮਾਰੀ ਦੌਰਾਨ ਕਲਰ ਪ੍ਰਿੰਟਰ ਅਤੇ ਸੁਰੱਖਿਆ ਫੀਚਰਜ਼ ਦੀ ਨਕਲ ਕਰਨ ਲਈ ਵਰਤੇ ਜਾਣ ਵਾਲੇ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਪੈੱਨ ਬਰਾਮਦ ਹੋਏ।

* 29 ਜਨਵਰੀ, 2026 ਨੂੰ ‘ਚੁਰਾਈਬਾੜੀ ਗੇਟ’ (ਉੱਤਰੀ ਤ੍ਰਿਪੁਰਾ) ’ਚ ਇਕ ਦੁਕਾਨ ਦੇ ਬਾਹਰੋਂ ਲਗਭਗ 25,000 ਰੁਪਏ ਦੇ ਮੁੱਲ ਦੇ 200 ਰੁਪਏ ਵਾਲੇ ਜਾਅਲੀ ਨੋਟ ਬਰਾਮਦ ਕਰ ਕੇ ਪੁਲਸ ਨੇ ਅਣਪਛਾਤੇ ਮੁਲਜ਼ਮਾਂ ਵਿਰੁੱਧ ਕੇਸ ਦਰਜ ਕੀਤਾ।

* 3 ਫਰਵਰੀ, 2026 ਨੂੰ ‘ਮਾਲਦਾ’ ਜ਼ਿਲੇ (ਪੱਛਮੀ ਬੰਗਾਲ) ’ਚ 5 ਲੱਖ ਰੁਪਏ ਦੇ ਜਾਅਲੀ ਨੋਟਾਂ ਨਾਲ ਪੁਲਸ ਨੇ ਇਕ ਨੌਜਵਾਨ ਨੂੰ ਗ੍ਰਿਫਤਾਰ ਕੀਤਾ।

* 5 ਫਰਵਰੀ ਨੂੰ ‘ਕ੍ਰਿਸ਼ਨਾ’ ਜ਼ਿਲਾ (ਆਂਧਰਾ ਪ੍ਰਦੇਸ਼) ’ਚ ਪੁਲਸ ਨੇ ਜਾਅਲੀ ਨੋਟਾਂ ਦੇ ਇਕ ਵੱਡੇ ਰੈਕੇਟ ਦਾ ਭਾਂਡਾ ਭੰਨ ਕੇ 6 ਲੱਖ ਰੁਪਏ ਦੇ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਕੀਮਤਾਂ ਵਾਲੇ ਨਕਲੀ ਨੋਟਾਂ ਨਾਲ 3 ਵਿਅਕਤੀਆਂ ਨੂੰ ਗ੍ਰਿਫਤਾਰ ਕੀਤਾ।

* 11 ਫਰਵਰੀ, 2026 ਨੂੰ ‘ਰਾਜਸਮੰਦ’ (ਰਾਜਸਥਾਨ) ’ਚ ਅਧਿਕਾਰੀਆਂ ਨੇ ਨਕਲੀ ਨੋਟ ਛਾਪਣ ਵਾਲੇ ਇਕ ਗਿਰੋਹ ਦਾ ਭਾਂਡਾ ਭੰਨ ਕੇ 2 ਮੁਲਜ਼ਮਾਂ ਨੂੰ ਗ੍ਰਿਫਤਾਰ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਕੋਲੋਂ 500, 200 ਅਤੇ 50 ਰੁਪਏ ਦੇ ਮੁੱਲ ਵਾਲੇ ਨੋਟਾਂ ਦੇ ਰੂਪ ’ਚ 80,000 ਰੁਪਏ ਦੀ ਨਕਲੀ ਕਰੰਸੀ ਜ਼ਬਤ ਕਰਨ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ ਨੋਟ ’ਚ ਵਰਤੀ ਜਾਣ ਵਾਲੀ ਸਮੱਗਰੀ ਬਰਾਮਦ ਕੀਤੀ।

* 23 ਫਰਵਰੀ, 2026 ਨੂੰ ‘ਵਡੋਦਰਾ’ (ਗੁਜਰਾਤ) ਦੇ ‘ਅਸੋਜ’ ਪਿੰਡ ’ਚ ਪੁਲਸ ਨੇ ਨਕਲੀ ਨੋਟ ਛਾਪਣ ਵਾਲੇ ਇਕ ਗਿਰੋਹ ਦੇ 2 ਮੈਂਬਰਾਂ ‘ਨਰਿੰਦਰ ਪਾਲ’ ਅਤੇ ‘ਹੇਮੰਤ ਜਾਂਗਿੜ’ ਨੂੰ ਗ੍ਰਿਫਤਾਰ ਕਰ ਕੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਕੋਲੋਂ 500-500 ਰੁਪਏ ਵਾਲੇ ਅਤੇ 200-200 ਰੁਪਏ ਦੇ ਮੁੱਲ ਵਾਲੇ ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਰੁਪਇਆਂ ਦੇ ਨਕਲੀ ਨੋਟਾਂ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ ਪ੍ਰਿੰਟਰ ਅਤੇ 2 ਲੈਪਟਾਪ ਜ਼ਬਤ ਕੀਤੇ। ਮੁਲਜ਼ਮ ਤਿਆਰ ਕੀਤੇ ਗਏ ਜਾਅਲੀ ਨੋਟਾਂ ਨੂੰ ਭੀੜ-ਭੜੱਕੇ ਵਾਲੇ ਬਾਜ਼ਾਰਾਂ ’ਚ ਚਲਾਉਂਦੇ ਸਨ।

* 25 ਫਰਵਰੀ, 2026 ਨੂੰ ‘ਬੁਲੰਦਸ਼ਹਿਰ’ (ਉੱਤਰ ਪ੍ਰਦੇਸ਼) ’ਚ ਪੁਲਸ ਨੇ ਇਕ ਮਕਾਨ ’ਚ ਕਲਰ ਪ੍ਰਿੰਟਰ ਰਾਹੀਂ 500-500 ਰੁਪਏ ਦੇ ਮੁੱਲ ਵਾਲੇ ਜਾਅਲੀ ਨੋਟ ਛਾਪ ਕੇ ਪੇਂਡੂ ਇਲਾਕਿਆਂ ਦੇ ਬਾਜ਼ਾਰਾਂ ’ਚ ਖਪਾਉਣ ਵਾਲੇ ਗਿਰੋਹ ਦਾ ਭਾਂਡਾ ਭੰਨ ਕੇ 3 ਮੁਲਜ਼ਮਾਂ ‘ਭੁਪੇਂਦਰ ਯਾਦਵ’, ‘ਰਾਕੇਸ਼ ਯਾਦਵ’ ਅਤੇ ‘ਕੁੰਵਰ ਪਾਲ’ ਨੂੰ ਗ੍ਰਿਫਤਾਰ ਕੀਤਾ।

ਪੁਲਸ ਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਕੋਲੋਂ 12,000 ਰੁਪਏ ਦੇ ਨਕਲੀ ਨੋਟ, ਅੱਧੇ ਛਪੇ ਨੋਟ, ਮੋਟਰਸਾਈਕਲ ਅਤੇ ਪ੍ਰਿੰਟਰ ਬਰਾਮਦ ਕੀਤਾ। ਪੁਲਸ ਦਾ ਕਹਿਣਾ ਹੈ ਕਿ ਇਹ ਗਿਰੋਹ ਕਿਸੇ ਬੈਂਕ ਤੋਂ ਲਿਆ ਹੋਇਆ 50 ਲੱਖ ਰੁਪਏ ਦਾ ਕਰਜ਼ਾ ਵੀ ਨਕਲੀ ਨੋਟਾਂ ਰਾਹੀਂ ਅਦਾ ਕਰਨ ਦੀ ਯੋਜਨਾ ਬਣਾ ਰਿਹਾ ਸੀ।

ਜਿੱਥੇ ਦੇਸ਼ ਦੇ ਬੈਂਕਾਂ ’ਚ ਵੱਡੀ ਗਿਣਤੀ ’ਚ ਨਕਲੀ ਨੋਟ ਜਮ੍ਹਾ ਹੋ ਰਹੇ ਹਨ, ਉਥੇ ਉਕਤ ਉਦਾਹਰਣਾਂ ਤੋਂ ਸਪੱਸ਼ਟ ਹੈ ਕਿ ਦੇਸ਼ ਦੀ ਅਰਥਵਿਵਸਥਾ ਨੂੰ ਖੋਖਲਾ ਬਣਾਉਣ ਵਾਲਾ ਇਹ ‘ਕਾਲਾ ਕਾਰੋਬਾਰ’ ਦੇਸ਼ ’ਚ ਕਿਸ ਹੱਦ ਤੱਕ ਤੇਜ਼ੀ ਫੜਦਾ ਜਾ ਰਿਹਾ ਹੈ।

ਕਿਉਂਕਿ ਨਕਲੀ ਕਰੰਸੀ ਚਲਾਉਣਾ ਕਿਸੇ ਵੀ ਦੇਸ਼ ਦੀ ਅਰਥਵਿਵਸਥਾ ਨੂੰ ਕਮਜ਼ੋਰ ਕਰ ਕੇ ਉਸ ਦੀਆਂ ਜੜ੍ਹਾਂ ਪੁੱਟਣ ਵਰਗਾ ਹੈ, ਇਸ ਲਈ ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਛਪਾਈ ਜਾਂ ਸਪਲਾਈ ਨਾਲ ਜੁੜੇ ਲੋਕਾਂ ਵਿਰੁੱਧ ਦੇਸ਼ਧ੍ਰੋਹ ਦੇ ਦੋਸ਼ ਹੇਠ ਸਖਤ ਕਾਰਵਾਈ ਕਰਨੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ।

ਇਸ ਦੇ ਨਾਲ ਹੀ ਦੇਸ਼ ’ਚ ਲੈਣ-ਦੇਣ ਲਈ ‘ਨੈੱਟ ਬੈਂਕਿੰਗ’ ਨੂੰ ਹੱਲਾਸ਼ੇਰੀ ਦੇਣ ਅਤੇ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਨਕਲੀ ਨੋਟਾਂ ਬਾਰੇ ਜਾਗਰੂਕ ਕਰਨ ਲਈ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਮੁਹਿੰਮ ਚਲਾਉਣ ਦੀ ਵੀ ਤੁਰੰਤ ਲੋੜ ਹੈ।

–ਵਿਜੇ ਕੁਮਾਰ