‘ਦੁਨੀਆ ’ਚ ਨਿਊਕਲੀਅਰ ਹਥਿਆਰਾਂ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਦਾ ਖਤਰਾ’ ਇਸ ਸਮੇਂ ਸਿਖਰਲੇ ਪੱਧਰ ’ਤੇ!

ਦੁਨੀਆ ’ਚ ਨਿਊਕਲੀਅਰ ਹਥਿਆਰਾਂ ਦੇ ਫੈਲਾਅ ਅਤੇ ਆਧੁਨਿਕੀਕਰਨ ’ਚ ਖਤਰਨਾਕ ਹੱਦ ਤੱਕ ਵਾਧਾ ਹੋ ਰਿਹਾ ਹੈ ਅਤੇ ਇਸ ਦੇ ਲਈ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਦੇਸ਼ਾਂ ਵੱਲੋਂ ਨਵੀਂ ਰਣਨੀਤੀ ਬਣਾਈ ਜਾ ਰਹੀ ਹੈ। ਅਮਰੀਕਾ ਅਤੇ ਰੂਸ ਦੇ ਵਿਚਾਲੇ 50 ਸਾਲ ਪਹਿਲਾਂ ਨਿਊਕਲੀਅਰ ਹਥਿਆਰਾਂ ਦੀ ਹੱਦਬੰਦੀ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਸਮਾਪਤ ਕਰਨ ਸਬੰਧੀ ਕੀਤੀ ਗਈ ਸੰਧੀ, ਜਿਸ ਨੂੰ ‘ਨਿਊ ਸਟ੍ਰੈਟੇਜਿਕ ਆਰਮਜ਼ ਰਿਡਕਸ਼ਨ ਟ੍ਰੀਟੀ’ (ਨਿਊ ਸਟਾਰਟ) ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, 2021 ’ਚ 5 ਸਾਲ ਦੇ ਲਈ ਵਧਾਉਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਹੁਣ 5 ਫਰਵਰੀ ਨੂੰ ਖਤਮ ਹੋ ਚੁੱਕੀ ਹੈ ਅਤੇ ਇਸ ਨੂੰ ਅੱਗੇ ਵਧਾਉਣ ਦੀ ਦਿਸ਼ਾ ’ਚ ਕੋਈ ਗੱਲ ਨਹੀਂ ਕੀਤੀ ਜਾ ਰਹੀ।

ਹਾਲਾਂਕਿ, ਇਹ ਸੰਧੀ ਕੀਤੇ ਜਾਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਕਾਫੀ ਨਿਊਕਲੀਅਰ ਹਥਿਆਰ ਖਤਮ ਕਰ ਦਿੱਤੇ ਗਏ ਸਨ, ਪਰ ਹੁਣ ਨਵੇਂ ਹਾਲਾਤ ’ਚ ਅਮਰੀਕਾ ਅਤੇ ਰੂਸ ਵੀ ਹੋਰ ਨਿਊਕਲੀਅਰ ਬੰਬ ਬਣਾਉਣਾ ਚਾਹੁੰਦੇ ਹਨ, ਸਾਊਦੀ ਅਰਬ ਅਤੇ ਤੁਰਕੀ ਵੀ ਇਸ ਦੇ ਲਈ ਇੱਛੁਕ ਹਨ ਅਤੇ ਯੂਰਪ ’ਚ ਵੀ ਹੁਣ ਇਹ ਅਹਿਸਾਸ ਵਧ ਰਿਹਾ ਹੈ ਕਿ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਆਪਣੀ ਸੁਰੱਖਿਆ ਲਈ ਹੋਰ ਨਿਊਕਲੀਅਰ ਹਥਿਆਰ ਬਣਾਉਣੇ ਚਾਹੀਦੇ ਹਨ। ਇਹ ਗੱਲ ਧਿਆਨ ਦੇਣ ਯੋਗ ਹੈ ਕਿ ਅਮਰੀਕਾ ਆਪਣੀ ਲੰਬੀ ਦੂਰੀ ਦੀ ਮਿਜ਼ਾਈਲ ਪ੍ਰੀਖਣ ਪ੍ਰਣਾਲੀ ’ਤੇ ਅਰਬਾਂ ਡਾਲਰ ਰਕਮ ਖਰਚ ਕਰ ਚੁੱਕਾ ਹੈ ਪਰ ਇਸ ਦੇ ਬਾਵਜੂਦ ਉਸ ਨੂੰ ਟਿਕਾਊ ਸੁਰੱਖਿਆ ਪ੍ਰਾਪਤ ਨਹੀਂ ਹੋ ਸਕੀ ਅਤੇ ਅਜੇ ਤੱਕ ਅਮਰੀਕਾ ਹਥਿਆਰਾਂ ਦੇ ਨਿਰਮਾਣ ਅਤੇ ਫਿਰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਖਤਮ ਕਰਨ ’ਤੇ ਕਰਦਾਤਾਵਾਂ ਦੇ 10 ਟ੍ਰਿਲੀਅਨ ਡਾਲਰ ਖਰਚ ਕਰ ਚੁੱਕਾ ਹੈ। ਇਹ ਇੰਨੀ ਰਕਮ ਹੈ ਕਿ ਇਸ ਨਾਲ ਗੂਗਲ, ਐਪਲ ਅਤੇ ਮਾਈਕ੍ਰੋਸਾਫਟ ਦਾ ਜ਼ਿਆਦਾਤਰ ਹਿੱਸਾ ਖਰੀਦਿਆ ਜਾ ਸਕਦਾ ਸੀ।

ਇਸ ਸਮੇਂ ਸਥਿਤੀ ਇਹ ਹੈ ਕਿ ਡੋਨਾਲਡ ਟਰੰਪ ਦੇ ਅਧੀਨ ਅਮਰੀਕਾ ਕੋਈ ਸੰਧੀ ਨਹੀਂ ਕਰਨਾ ਚਾਹੁੰਦਾ ਅਤੇ ਇਹ ਗੱਲ ਤਾਂ ਰੂਸ ਦੇ ਅਨੁਕੂਲ ਹੀ ਹੈ ਕਿ ਉਹ ਨਿਊਕਲੀਅਰ ਹਥਿਆਰ ਬਣਾਏ ਪਰ ਇਸ ’ਚ ਹਾਨੀ ਕਿਸ ਦੀ ਹੈ? ਇਸ ’ਚ ਹਾਨੀ ਸਾਰੀ ਦੁਨੀਆ ਦੀ ਹੈ ਕਿ ਇੰਨਾ ਧਨ ਖਰਚ ਕਰਕੇ ਨਿਊਕਲੀਅਰ ਹਥਿਆਰ ਬਣਾਉਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਜਿਸ ਸਥਾਨ ’ਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਪ੍ਰੀਖਣ ਕੀਤਾ ਜਾਵੇਗਾ, ਉਸ ਸਥਾਨ ਅਤੇ ਉਸ ਦੇ ਆਸ-ਪਾਸ ਦੇ ਲੋਕਾਂ ਦਾ ਭਾਰੀ ਨੁਕਸਾਨ ਹੋਵੇਗਾ।

ਪਿਛਲੀ ਵਾਰ ਰੂਸ ਨੇ ਜਿੱਥੇ ਨਿਊਕਲੀਅਰ ਹਥਿਆਰਾਂ ਦਾ ਪ੍ਰੀਖਣ ਕੀਤਾ ਸੀ, ਉਸ ਦੇ ਆਸ-ਪਾਸ ਰਹਿਣ ਵਾਲੇ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਉਹੋ-ਜਿਹੀਆਂ ਹੀ ਸਮੱਸਿਆਵਾਂ ਨਾਲ ਜੂਝਣਾ ਪਿਆ ਸੀ, ਜਿਹੋ-ਜਿਹੀਆਂ ਸਮੱਸਿਆਵਾਂ ਅਤੇ ਬੀਮਾਰੀਆਂ ਦਾ ਸਾਹਮਣਾ ਚੇਰਨੋਬਿਲ ਪ੍ਰਮਾਣੂ ਪਲਾਂਟ ’ਚ ਲੀਕੇਜ ਦੇ ਸਮੇਂ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਕਰਨਾ ਪਿਆ ਸੀ।

ਜੇਕਰ ਕੋਈ ਦੇਸ਼ ਅਜਿਹਾ ਕਰਨ ਲਈ ਭੜਕ ਉੱਠੇ ਤਾਂ ਇਹੀ ਸਮੱਸਿਆਵਾਂ ਪੈਦਾ ਹੋਣਗੀਆਂ। ਕੋਲਡ ਵਾਰ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਹੁਣ ਪਹਿਲੀ ਵਾਰ ਦੇਸ਼ ਆਪਣੇ ਹਥਿਆਰਾਂ ਦਾ ਜ਼ਖੀਰਾ ਅਤੇ ਇਸਤੇਮਾਲ ਦੇ ਲਈ ਤਿਆਰ ਵਾਰਹੈੱਡ (ਬੰਬ) ਵਧਾ ਰਹੇ ਹਨ। 2026 ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਤੱਕ 9 ਨਿਊਕਲੀਅਰ ਹਥਿਆਰਾਂ ਵਾਲੇ ਦੇਸ਼ਾਂ ਕੋਲ ਲੱਗਭਗ 12,187 ਵਾਰਹੈੱਡ ਸਨ ਅਤੇ ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਵਧਦੀ ਗਿਣਤੀ ਨੂੰ ਹਾਈ ਅਲਰਟ ’ਤੇ ਰੱਖਿਆ ਗਿਆ ਹੈ।

ਨਿਊਕਲੀਅਰ ਹਥਿਆਰਾਂ ਨਾਲ ਸੰਪੰਨ ਲੱਗਭਗ ਸਾਰੇ 9 ਦੇਸ਼ ਆਪਣੇ ਮੌਜੂਦਾ ਹਥਿਆਰਾਂ ਨੂੰ ਅਪਗ੍ਰੇਡ ਕਰਨ ਦੇ ਨਾਲ-ਨਾਲ ਇਨ੍ਹਾਂ ’ਚ ਨਵੇਂ ਅਤੇ ਵਧੇਰੇ ਉੱਨਤ ਐਡੀਸ਼ਨ ਵਾਲੇ ਹਥਿਆਰਾਂ ਦਾ ਵਾਧਾ ਕਰ ਰਹੇ ਹਨ। ਹਾਲਾਂਕਿ ਇਜ਼ਰਾਈਲ ਕੋਲ ਵੀ ਕਾਫੀ ਨਿਊਕਲੀਅਰ ਹਥਿਆਰ ਹਨ ਪਰ ਇਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਐਲਾਨ ਨਾ ਕਰਨ ਦੇ ਕਾਰਨ ਇਜ਼ਰਾਈਲ ਨੂੰ ਇਨ੍ਹਾਂ ’ਚ ਨਹੀਂ ਗਿਣਿਆ ਜਾਂਦਾ।

ਇਹ ਦੇਸ਼ ਵਰਤੋਂ ਲਈ ਤਿਆਰ ਹਥਿਆਰਾਂ ’ਤੇ ਧਿਆਨ ਕੇਂਦਰਿਤ ਕਰਨ ਦੇ ਨਾਲ-ਨਾਲ ਬੈਲਿਸਟਿਕ ਮਿਜ਼ਾਈਲਾਂ ’ਤੇ ਤਾਇਨਾਤ ਜਾਂ ਬੰਬਰ ਬੇਸ ’ਤੇ ਸਟੋਰ ਕੀਤੇ ਗਏ ਵਰਤੋਂ ਲਈ ਤਿਆਰ ਨਿਊਕਲੀਅਰ ਹਥਿਆਰਾਂ ਦੀ ਗਿਣਤੀ ਵਧਾ ਰਹੇ ਹਨ ਜੋ ਇਸ ਸਮੇਂ ਵਧ ਕੇ ਲੱਗਭਗ 9,745 ਹੋ ਗਈ ਹੈ ਜੋ ਸਾਲ 2024 ਤੋਂ 141 ਵੱਧ ਹੈ।

ਇਸ ਸਮੇਂ ਅਮਰੀਕਾ ਤੇ ਰੂਸ ਕੋਲ ਹੀ ਦੁਨੀਆ ਦੇ ਲੱਗਭਗ 90 ਫੀਸਦੀ ਨਿਊਕਲੀਅਰ ਹਥਿਆਰ ਹਨ। ਚੀਨ ਵੀ ਆਪਣੇ ਹਥਿਆਰਾਂ ਦਾ ਭੰਡਾਰ ਕਾਫੀ ਵਧਾਉਣ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ ਆਪਣੇ ਐਡਵਾਂਸਡ ਡਲਿਵਰੀ ਸਿਸਟਮ ਦੀ ਟੈਸਟਿੰਗ ਵੀ ਕਰ ਰਿਹਾ ਹੈ।

ਇਨ੍ਹਾਂ ਹਾਲਾਤ ’ਚ ਗਲੋਬਲ ਨਿਊਕਲੀਅਰ ਰੂਲਬੁੱਕ ਕਮਜ਼ੋਰ ਹੋ ਰਹੀ ਹੈ ਅਤੇ ਉਕਤ ਸੰਧੀ ਚੁਣੌਤੀਆਂ ਦਾ ਸਾਹਮਣਾ ਕਰ ਰਹੀ ਹੈ। ਫੌਜੀ ਮਾਹਿਰਾਂ ਨੇ ਚਿਤਾਵਨੀ ਦਿੱਤੀ ਹੈ ਕਿ ਰੂਸ-ਯੂਕ੍ਰੇਨ ਜੰਗ ਅਤੇ ਮਿਡਲ ਈਸਟ ਤਣਾਅ ਸਹਿਤ ਵਧਦੇ ਝਗੜਿਆਂ ਕਾਰਨ ਨਿਊਕਲੀਅਰ ਹਥਿਆਰਾਂ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਦਾ ਖਤਰਾ ਪਿਛਲੇ ਇਕ ਦਹਾਕੇ ਦੌਰਾਨ ਇਸ ਸਮੇਂ ਆਪਣੇ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਚੇ ਪੱਧਰ ’ਤੇ ਹੈ ਅਤੇ ਇਸ ਦੌੜ ਦੇ ਫੈਲਣ ਦਾ ਖਤਰਾ ਚਿੰਤਾਜਨਕ ਮੋੜ ’ਤੇ ਹੈ। ਇਸ ਦਾ ਕਾਰਨ ਇਹ ਹੈ ਕਿ ਦੁਨੀਆ ਦੇ ਮੌਜੂਦਾ ਹਾਲਾਤ ’ਚ ਵੱਧ ਦੇਸ਼ ਆਪਣੀ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਸੁਰੱਖਿਆ ਲਈ ਨਿਊਕਲੀਅਰ ਹਥਿਆਰ ਬਣਾਉਣ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕਰ ਸਕਦੇ ਹਨ।

ਅੱਜ ਏ. ਆਈ. (ਮਸਨੂਈ ਬੁੱਧੀਮਤਾ) ਦੇ ਨਤੀਜੇ ਵਜੋਂ ਵੀ ਤਕਨੀਕੀ ਖਤਰੇ ਵਧ ਗਏ ਹਨ ਅਤੇ ਨਵੇਂ ਹਥਿਆਰਾਂ ਦੇ ਹਾਈਪਰਸੋਨਿਕ ਡਲਿਵਰੀ ਸਿਸਟਮ ਦੇ ਇੰਟੀਗ੍ਰੇਸ਼ਨ ਨਾਲ ਫੌਜੀ ਮਾਮਲਿਆਂ ’ਤੇ ਫੈਸਲੇ ਲੈਣ ਲਈ ਉਪਲਬਧ ਸਮਾਂ ਘੱਟ ਹੋ ਰਿਹਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਅਚਾਨਕ ਜਾਂ ਤੇਜ਼ੀ ਨਾਲ ਨਿਊਕਲੀਅਰ ਹਮਲੇ ਦਾ ਖਤਰਾ ਵਧ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਅਜਿਹੇ ’ਚ ਇਸ ਸੰਧੀ ਦਾ ਨਵੀਕਰਨ ਨਾ ਕੀਤੇ ਜਾਣ ਦੀ ਸਥਿਤੀ ’ਚ ਦੁਨੀਆ ਨੂੰ ਨਿਊਕਲੀਅਰ ਹਥਿਆਰਾਂ ਤੋਂ ਹੋਣ ਵਾਲੀ ਇਕ ਹੋਰ ਤਬਾਹੀ ਲਈ ਤਿਆਰ ਰਹਿਣਾ ਹੋਵੇਗਾ।