ਆਪਣਾ ਧਰਮ ਬਣਾਈ ਰੱਖਣ ਦੀ ‘ਆਜ਼ਾਦੀ’!

‘ਵੈਸਟਰਨ ਰੀਜਨ ਬਿਸ਼ਪਸ ਕੌਂਸਲ’ ਨਾਲ ਸਬੰਧਤ ਮਹਾਰਾਸ਼ਟਰ ਦੇ ਕੈਥੋਲਿਕ ਬਿਸ਼ਪਾਂ ਨੇ ਹਾਲ ਹੀ ਵਿਚ ਮਹਾਰਾਸ਼ਟਰ ਰਾਜ ਵਿਧਾਨ ਮੰਡਲ ਦੇ ਦੋਵਾਂ ਸਦਨਾਂ ਦੁਆਰਾ ਪਾਸ ਕੀਤੇ ਗਏ ‘ਧਰਮ ਦੀ ਆਜ਼ਾਦੀ’ (ਫਰੀਡਮ ਆਫ ਰਿਲੀਜਨ) ਬਿੱਲ ਦੇ ਖਿਲਾਫ ਅਧਿਕਾਰਤ ਤੌਰ ’ਤੇ ਵਿਰੋਧ ਦਰਜ ਕਰਵਾਇਆ ਹੈ। ਮੈਨੂੰ ਖੁਸ਼ੀ ਹੈ ਕਿ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਅਜਿਹਾ ਕੀਤਾ। ਇਕ ਅਭਿਆਸ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਕੈਥੋਲਿਕ ਵਜੋਂ, ਮੈਨੂੰ ਬਹੁਤ ਨਿਰਾਸ਼ਾ ਹੁੰਦੀ ਜੇਕਰ ਬਿਸ਼ਪ ਸੰਵਿਧਾਨ ਦੇ ਉਸ ਅਪਮਾਨ ਨੂੰ ਚੁੱਪਚਾਪ ਸਵੀਕਾਰ ਕਰ ਲੈਂਦੇ, ਜੋ ਇਹ ‘ਆਜ਼ਾਦੀ’ ਆਪਣੇ ਨਾਲ ਲਿਆਉਂਦੀ ਹੈ।

ਸੰਵਿਧਾਨ ਦੇ ਇਸ ‘ਅਪਮਾਨ’ ’ਤੇ ਵਿਸਥਾਰ ਨਾਲ ਚਰਚਾ ਕਰਨ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ, ਮੈਂ ਮੌਜੂਦਾ ਭਾਜਪਾ ਸਰਕਾਰ ਦੇ ਪੱਖ ਵਿਚ ਇਕ ਗੱਲ ਕਹਿਣੀ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹਾਂ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਕੋਲ ਹਾਸੇ ਦੀ ਚੰਗੀ ਸਮਝ ਹੈ! ਇਕ ਨਾਗਰਿਕ ਨੂੰ ਆਪਣੀ ਪਸੰਦ ਦਾ ਧਰਮ ਚੁਣਨ ਜਾਂ ਉਸ ਦੀ ਪਾਲਣਾ ਕਰਨ ਦੀ ਆਜ਼ਾਦੀ ਤੋਂ ਵਾਂਝਾ ਕਰਨਾ ਅਤੇ ਫਿਰ ਉਸ ਪਾਬੰਦੀ ਨੂੰ ‘ਆਜ਼ਾਦੀ’ ਦਾ ਨਾਂ ਦੇਣਾ ਵਾਕਈ ਕਿਸੇ ਜਾਦੂਗਰ ਦੀ ਹੱਥ ਦੀ ਸਫਾਈ ਵਰਗਾ ਹੈ। ਸਾਡੇ ਪ੍ਰਧਾਨ ਮੰਤਰੀ ‘ਸਬਕਾ ਸਾਥ, ਸਬਕਾ ਵਿਕਾਸ’ ਦੀ ਗੱਲ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਪਰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਪੈਰੋਕਾਰ ਮੁਸਲਮਾਨਾਂ ਨੂੰ (ਜੋ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਨਫ਼ਰਤ ਦਾ ਮੁੱਖ ਨਿਸ਼ਾਨਾ ਹਨ) ਹਿੰਦੂ ਇਲਾਕਿਆਂ ਵਿਚ ਆਪਣਾ ਸਾਮਾਨ ਵੇਚਣ ਦੀ ਇਜਾਜ਼ਤ ਨਹੀਂ ਦਿੰਦੇ, ਜਦਕਿ ਉਹ ਸਦੀਆਂ ਤੋਂ ਅਜਿਹਾ ਕਰਦੇ ਆ ਰਹੇ ਹਨ।

ਨਿੱਜੀ ਤੌਰ ’ਤੇ, ਮੈਂ ਧਰਮ ਪਰਿਵਰਤਨ ਦੇ ਪੱਖ ਵਿਚ ਨਹੀਂ ਹਾਂ। ਮੇਰੇ ਕਹਿਣ ਦਾ ਮਤਲਬ ਇਹ ਹੈ ਕਿ ਸਾਡੇ ਪਾਦਰੀਆਂ ਅਤੇ ਨਨਾਂ ਨੂੰ ਦੂਜੇ ਧਰਮਾਂ ਦੇ ਪੈਰੋਕਾਰਾਂ ਨੂੰ ਈਸਾਈ ਧਰਮ ਵੱਲ ਆਕਰਸ਼ਿਤ ਕਰਨ ਦੇ ਉਦੇਸ਼ ਨਾਲ ਜਾਣਬੁੱਝ ਕੇ ‘ਖੁਸ਼ਖਬਰੀ’ ਦਾ ਪ੍ਰਚਾਰ ਨਹੀਂ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਪਰ ਜੇਕਰ ਸੱਚਾਈ, ਨਿਆਂ, ਦਇਆ ਅਤੇ ਕਰੁਣਾ ਦੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਈਸਾਈ ਜੀਵਨ ਤੋਂ ਪ੍ਰਭਾਵਿਤ ਹੋ ਕੇ ਕੁਝ ਗੈਰ-ਈਸਾਈ, ਈਸਾਈ ਧਰਮ ਵੱਲ ਆਕਰਸ਼ਿਤ ਹੁੰਦੇ ਹਨ, ਤਾਂ ਕੀ ਸਾਡੇ ਪਾਦਰੀ ਅਤੇ ਨਨ ਇਨ੍ਹਾਂ ਸੰਭਾਵੀ ‘ਧਰਮ ਪਰਿਵਰਤਨ ਕਰਨ ਵਾਲਿਆਂ’ ਨੂੰ ਭਜਾ ਸਕਦੇ ਹਨ? ਉਹ ਅਜਿਹਾ ਨਹੀਂ ਕਰ ਸਕਦੇ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਅਜਿਹਾ ਕਰਨਾ ਵੀ ਨਹੀਂ ਚਾਹੀਦਾ। ਭਾਰਤੀ ਸੰਵਿਧਾਨ ਇਸ ਮੁੱਦੇ ’ਤੇ ਬਹੁਤ ਸਪੱਸ਼ਟ ਹੈ।

ਈਸਾਈ ਅਤੇ ਇਸਲਾਮ ਦੋਵਾਂ ਦੇ ਵਿਆਹ ਨਿਯਮਾਂ ਵਿਚ ਇਹ ਜ਼ਰੂਰੀ ਸੀ ਕਿ ਚਰਚ ਜਾਂ ਮਸਜਿਦ ਵਿਚ ਵਿਆਹ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਦੋਵੇਂ ਪੱਖ ਇਕ ਹੀ ਧਰਮ ਦੇ ਹੋਣ। ਜੇਕਰ ਉਹ ਨਹੀਂ ਸਨ, ਤਾਂ ਗੈਰ-ਈਸਾਈ ਨੂੰ ਈਸਾਈ ਧਰਮ ਵਿਚ ਅਤੇ ਗੈਰ-ਮੁਸਲਿਮ ਨੂੰ ਇਸਲਾਮ ਵਿਚ ਤਬਦੀਲ ਕਰਨਾ ਪੈਂਦਾ ਸੀ, ਜੇਕਰ ਵਿਆਹ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਸਬੰਧਤ ਕਾਨੂੰਨਾਂ ਅਤੇ ਰੀਤੀ-ਰਿਵਾਜਾਂ ਅਨੁਸਾਰ ਸੰਪੰਨ ਕਰਨਾ ਹੋਵੇ।

ਕੈਥੋਲਿਕ ਚਰਚ ਨੇ ਦਹਾਕਿਆਂ ਪਹਿਲਾਂ ਇਸ ਮਜਬੂਰੀ ਨੂੰ ਤਿਆਗ ਦਿੱਤਾ ਹੈ। ਜਦੋਂ ਗੈਰ-ਕੈਥੋਲਿਕ ਪੱਖ ਦੁਆਰਾ ਧਰਮ ਤਬਦੀਲੀ ਲਈ ਬੇਨਤੀ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਤਾਂ ਪਾਦਰੀ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਸੂਚਿਤ ਕਰਦੇ ਹਨ ਕਿ ਧਰਮ ਤਬਦੀਲੀ ਦੀ ਲੋੜ ਨਹੀਂ ਹੈ। ਉਹ ਇਹ ਵੀ ਜੋੜਦੇ ਹਨ ਕਿ ਧਿਰਾਂ ਇਸ ਮੁੱਦੇ ’ਤੇ ਫੈਸਲਾ ਲੈਣ ਲਈ 5 ਜਾਂ ਉਸ ਤੋਂ ਵੱਧ ਸਾਲਾਂ ਤੱਕ ਉਡੀਕ ਕਰ ਸਕਦੀਆਂ ਹਨ।

ਮੈਂ ਇੱਥੇ ਜਲ ਸੈਨਾ ਦੇ 2 ਡਾਕਟਰਾਂ ਦਾ ਮਾਮਲਾ ਦੱਸਦਾ ਹਾਂ, ਜੋ ਪੁਣੇ ਦੇ ਏ. ਐੱਫ. ਐੱਮ. ਸੀ. (ਆਰਮਡ ਫੋਰਸਿਜ਼ ਮੈਡੀਕਲ ਕਾਲਜ) ਦੇ ਵਿਦਿਆਰਥੀ ਸਨ ਅਤੇ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਧਰਮਾਂ ਦੇ ਸਨ। ਪੜ੍ਹਾਈ ਦੌਰਾਨ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਪਿਆਰ ਹੋ ਗਿਆ। ਲਾੜਾ ਪੁਣੇ ਨਗਰਪਾਲਿਕਾ ਦੇ ਮੁੱਖ ਮੈਡੀਕਲ ਅਫ਼ਸਰ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਸੀ। ਉਸ ਦੀ ਮਾਂ ਅਤੇ ਮੇਰੀ ਮਾਂ ਬਾਰਦੇਜ ਤਾਲੁਕਾ ਦੇ ਛੋਟੇ ਜਿਹੇ ਗੋਆਨ ਪਿੰਡ ਬਾਦੇਮ ਵਿਚ ਗੁਆਂਢੀ ਅਤੇ ਜਮਾਤੀ ਸਨ। ਲਾੜੀ ਭਾਰਤੀ ਫ਼ੌਜ ਦੇ ਇਕ ਮੇਜਰ ਜਨਰਲ ਦੀ ਬੇਟੀ ਸੀ ਅਤੇ ਪੁਣੇ ਦੇ ਇਕ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਚਿਤਪਾਵਨ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਪਰਿਵਾਰ ਤੋਂ ਸੀ।

ਜਦੋਂ ਜੋੜਾ ਵਿਆਹ ਕਰਾਉਣ ਦੇ ਇਰਾਦੇ ਨਾਲ ਇਕ ਜੇਸੁਇਟ ਪਾਦਰੀ (ਜੋ ਇਕ ਜਰਮਨ ਸੀ) ਕੋਲ ਗਿਆ, ਤਾਂ ਕੁੜੀ ਨੇ ਕਿਹਾ ਕਿ ਉਹ ਕੈਥੋਲਿਕ ਧਰਮ ਅਪਣਾਉਣ ਲਈ ਤਿਆਰ ਹੈ। ਤੁਰੰਤ ਜਵਾਬ ਆਇਆ, ‘‘ਅਜਿਹੀ ਕੋਈ ਲੋੜ ਨਹੀਂ ਹੈ। ਅਸਲ ਵਿਚ, ਮੈਂ ਤੁਹਾਨੂੰ ਸਲਾਹ ਦਿੰਦਾ ਹਾਂ ਕਿ ਅਜਿਹਾ ਕੋਈ ਵੀ ਫੈਸਲਾ ਲੈਣ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਘੱਟੋ-ਘੱਟ ਪੰਜ ਸਾਲ ਉਡੀਕ ਕਰੋ।’’ ਅਤੇ ਇਹ ਚੰਗਾ ਹੀ ਰਿਹਾ, ਕਿਉਂਕਿ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਬੇਟਾ ਪੈਦਾ ਹੋਣ ਤੋਂ ਤੁਰੰਤ ਬਾਅਦ, ਅਧਿਕਾਰੀ ਨੇ ਜਲ ਸੈਨਾ ਦੇ ਸਾਥੀਆਂ ਨਾਲ ਹੈਲੀਕਾਪਟਰ ਵਿਚ ਸਵਾਰੀ ਕੀਤੀ ਅਤੇ ਕਦੇ ਵਾਪਸ ਨਹੀਂ ਆਇਆ। ਹੈਲੀਕਾਪਟਰ ਸਮੁੰਦਰ ਵਿਚ ਗਾਇਬ ਹੋ ਗਿਆ ਅਤੇ ਉਸ ਵਿਚ ਸਵਾਰ ਸਾਰੇ ਲੋਕ ਮਾਰੇ ਗਏ।

ਮੇਰੀ ਮਾਂ ਦੀ ਜਮਾਤੀ ਨੇ ਮੇਰੀ ਮਾਂ ਨੂੰ ਦੱਸਿਆ ਕਿ ਕੁਝ ਸਮੇਂ ਬਾਅਦ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਪਤੀ ਨੇ ਨੌਜਵਾਨ ਵਿਧਵਾ ਨੂੰ ਦੁਬਾਰਾ ਵਿਆਹ ਕਰਨ ਲਈ ਮਨਾ ਲਿਆ, ਜੋ ਉਸ ਨੇ ਕਰ ਲਿਆ। ਸਾਬਕਾ ਨੂੰਹ ਅਤੇ ਉਸ ਦੇ ਪਹਿਲੇ ਪਤੀ ਦੇ ਪਰਿਵਾਰ ਵਿਚਕਾਰ ਸਬੰਧ ਅੱਜ ਵੀ ਗੂੜ੍ਹੇ ਅਤੇ ਨਿੱਘੇ ਬਣੇ ਹੋਏ ਹਨ।

ਮੈਂ ਇਸ ਮਾਮਲੇ ਦਾ ਵਿਸਥਾਰ ਨਾਲ ਜ਼ਿਕਰ ਇਹ ਸਾਬਤ ਕਰਨ ਲਈ ਕਰ ਰਿਹਾ ਹਾਂ ਕਿ ਕੈਥੋਲਿਕ ਚਰਚ ਪਿਛਲੇ ਕੁਝ ਸਾਲਾਂ ਵਿਚ ਨਾਟਕੀ ਢੰਗ ਨਾਲ ਬਦਲਿਆ ਹੈ ਅਤੇ ਉਸ ਨੇ ਚਰਚ ਦੀਆਂ ਸਿੱਖਿਆਵਾਂ ਨੂੰ ਆਧੁਨਿਕ ਵਿਚਾਰਾਂ ਨਾਲ ਸਮਾਯੋਜਿਤ ਕੀਤਾ ਹੈ।

ਮੌਜੂਦਾ ਸਮੇਂ ’ਚ, ‘ਜ਼ਬਰਦਸਤੀ ਧਰਮ ਬਦਲੀ’ ਦੇ ਦੋਸ਼ ਤੋਂ ਬਚਣ ਦਾ ਇਕੋ-ਇਕ ਹੱਲ ‘ਮੈਰਿਜ ਰਜਿਸਟਰਾਰ’ ਦੇ ਦਫ਼ਤਰ ਵਿਚ ਵਿਆਹ ਕਰਨਾ ਹੈ, ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਮੇਰੀ ਬੇਟੀ ਨੇ ਕੀਤਾ ਸੀ। ਹਾਲ ਹੀ ’ਚ, ਗੁਜਰਾਤ ਹਾਈ ਕੋਰਟ ਨੇ ਇਕ ਮੁਸਲਿਮ ਪੁਰਸ਼ ਸਾਥੀ ਨੂੰ ਰਜਿਸਟਰਾਰ ਦਫ਼ਤਰ ਵਿਚ ਵਿਆਹ ਕਰਨ ਅਤੇ ਆਪਣੀ ਹਿੰਦੂ ਮਹਿਲਾ ਸਾਥੀ ਦੇ ਖਾਤੇ ਵਿਚ 3 ਲੱਖ ਰੁਪਏ ਜਮ੍ਹਾ ਕਰਨ ਦਾ ਹੁਕਮ ਦਿੱਤਾ, ਤਾਂ ਜੋ ਉਸ ਦੇ ਮਾਪਿਆਂ ਦੀ ਇਸ ਮੰਗ ਨੂੰ ਰੱਦ ਕੀਤਾ ਜਾ ਸਕੇ ਕਿ ਉਸ ਨੂੰ ਵਾਪਸ ਭੇਜਿਆ ਜਾਵੇ। ਲੜਕੇ ਨੇ ਤੁਰੰਤ ਇਸ ਦੀ ਪਾਲਣਾ ਕੀਤੀ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਸਾਬਤ ਹੋਇਆ ਕਿ ਉਸ ਦਾ ਪਿਆਰ ਸੱਚਾ ਸੀ ਅਤੇ ਕਿਸੇ ‘ਜਿਹਾਦ’ ਤੋਂ ਪ੍ਰੇਰਿਤ ਨਹੀਂ ਸੀ।

ਕੁਝ ਰਾਜਾਂ ’ਚ ਸੱਤਾ ਵਿਚ ਬੈਠੀਆਂ ਭਾਜਪਾ ਸਰਕਾਰਾਂ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਉਸ ਮੁੱਖ ਵੋਟ ਬੈਂਕ ਨੂੰ ਖੁਸ਼ ਕਰਨਾ ਪੈਂਦਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਇਹ ਝੂਠ ਪਰੋਸਿਆ ਗਿਆ ਹੈ ਕਿ ਹਰ ਮੁਸਲਿਮ ਮਰਦ ਦੀਆਂ 4 ਪਤਨੀਆਂ ਅਤੇ ਇਕ ਦਰਜਨ ਬੱਚੇ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਕਿ ਇਕ ਸਮਾਂ ਆਵੇਗਾ ਜਦੋਂ ਮੁਸਲਮਾਨਾਂ ਦੀ ਗਿਣਤੀ ਹਿੰਦੂਆਂ ਨਾਲੋਂ ਵੱਧ ਜਾਵੇਗੀ ਅਤੇ ਉਹ ਸ਼ਰੀਅਤ ਦਾ ਕਾਨੂੰਨ ਲਾਗੂ ਕਰ ਦੇਣਗੇ। ਇਸ ਵਰਗ ਦੇ ਜਾਗਰੂਕ ਲੋਕ ਜਾਣਦੇ ਹਨ ਕਿ ਇਹ ਅੰਕੜੇ ਗਲਤ ਹਨ ਪਰ ਉਹ ਹਿੰਦੂ ਗੌਰਵ ਨੂੰ ਬਣਾਈ ਰੱਖਣ ਲਈ ਇਸ ਰਸਤੇ ’ਤੇ ਚੱਲਦੇ ਦਿਖਾਈ ਦੇ ਰਹੇ ਹਨ।

ਧਰਮ ਦੀ ‘ਆਜ਼ਾਦੀ’ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਲਈ ਬਣਾਇਆ ਗਿਆ ਇਹ ਕਾਨੂੰਨ ਛੋਟੇ ਜਿਹੇ ਈਸਾਈ ਭਾਈਚਾਰੇ ਨੂੰ ਵੀ ਪ੍ਰਭਾਵਿਤ ਕਰੇਗਾ। ਵਿਆਹ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਕੁਝ ਧਰਮ ਬਦਲੀ ਜ਼ਰੂਰ ਹੁੰਦੀ ਹੈ ਪਰ ਸਾਡੇ ਪਾਦਰੀਆਂ ਨੂੰ ਖੁਦ ਇਹ ਨਿਰਦੇਸ਼ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਹੈ ਕਿ ਉਹ ਵਿਆਹ ਸੰਪੰਨ ਹੋਣ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਗੈਰ-ਕੈਥੋਲਿਕ ਸਾਥੀ ਨੂੰ ਸਲਾਹ ਦੇਣ ਕਿ ਧਰਮ ਬਦਲੀ ਦੀ ਕੋਈ ਲੋੜ ਨਹੀਂ ਹੈ, ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਪੰਜ ਦਹਾਕੇ ਪਹਿਲਾਂ ਹੋਇਆ ਕਰਦਾ ਸੀ।

ਜੂਲੀਓ ਰਿਬੈਰੋ (ਸਾਬਕਾ ਡੀ.ਜੀ.ਪੀ. ਅਤੇ ਸਾਬਕਾ ਆਈ.ਪੀ.ਐੱਸ. ਅਧਿਕਾਰੀ)