ਈਰਾਨ ’ਚ ਜੰਗ ਟਰੰਪ ਨੂੰ ਬਣਾ ਰਹੀ ਹੈ ਕਮਜ਼ੋਰ ਅਤੇ ਹੋਰ ਗੁੱਸੇ ਵਾਲੀ

ਡੋਨਾਲਡ ਟਰੰਪ ਵਿਰੁੱਧ ਕਦੇ ਦਾਅ ਨਾ ਲਾਓ। ਕੋਈ ਵੀ ਰਾਜਨੇਤਾ ਉਸ ਵਿਅਕਤੀ ਦੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸਿਆਸੀ ਗੁਰੂਤਾਖਿੱਚ ਨੂੰ ਚੁਣੌਤੀ ਨਹੀਂ ਦੇ ਸਕਦਾ, ਜਿਸ ਦੇ ਹਮਾਇਤੀਆਂ ਨੇ 6 ਜਨਵਰੀ, 2021 ਨੂੰ ਕੈਪੀਟਲ ਹਿੱਲ ’ਚ ਹਮਲਾ ਕੀਤਾ ਸੀ ਅਤੇ ਫਿਰ ਵੀ 2024 ’ਚ ਉਸ ਨੂੰ ਪਹਿਲਾਂ ਨਾਲੋਂ ਕਿਤੇ ਵੱਧ ਵੋਟਾਂ ਨਾਲ ਦੁਬਾਰਾ ਚੁਣਿਆ ਗਿਆ। ਫਿਰ ਵੀ, ਈਰਾਨ ਦੇ ਵਿਰੁੱਧ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਨਾਸਮਝੀ ਭਰੀ ਅਤੇ ਲਾਪ੍ਰਵਾਹੀ ਵਾਲੀ ਜੰਗ ਤੋਂ ਜ਼ਿਆਦਾ ਸਹੀ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ ਰਚੀ ਗਈ ਕੋਈ ਹੋਰ ਆਫ਼ਤ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਰਾਸ਼ਟਰਪਤੀ ਅਹੁਦੇ ਦੀ ਰਾਹ ਨੂੰ ਰੋਕਣ ਲਈ ਨਹੀਂ ਹੋ ਸਕਦੀ। ਇਕ ਛੋਟੀ ਜੰਗ ਵੀ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਦੂਜੇ ਕਾਰਜਕਾਲ ਦੀ ਦਿਸ਼ਾ ਬਦਲ ਦੇਵੇਗੀ। ਕਈ ਮਹੀਨਿਆਂ ਤੱਕ ਚੱਲਣ ਵਾਲੀ ਜੰਗ ਤਾਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਕਾਰਜਕਾਲ ਨੂੰ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਤਬਾਹ ਕਰ ਸਕਦੀ ਹੈ।

ਰਾਜਨੀਤੀ ’ਚ, ਰਾਸ਼ਟਰਪਤੀ ਨੇ ਤੱਥਾਂ ਨੂੰ ਤੋੜ-ਮਰੋੜ ਕੇ ਪੇਸ਼ ਕਰਨ ਦੀ ਬੇਮਿਸਾਲ ਸਮਰੱਥਾ ਦਿਖਾਈ ਹੈ ਅਤੇ ਯਕੀਨੀ ਰੂਪ ਨਾਲ ਉਹ ਇਸ ਗੱਲ ’ਤੇ ਜ਼ੋਰ ਦਿੰਦੇ ਹਨ ਕਿ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਈਰਾਨ ’ਚ ਪਹਿਲਾਂ ਹੀ ਜਿੱਤ ਹਾਸਲ ਕਰ ਲਈ ਹੈ। ਫਿਰ ਵੀ ਜੰਗ ਆਪਣੇ ਆਪ ’ਚ ਇਕ ਸੱਚਾਈ ਬਿਆਨ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਈਰਾਨ ਦਾ ਰਾਜ ਕਿਸੇ ਵੀ ਰਵਾਇਤੀ ਅਰਥ ’ਚ ਜਿੱਤ ਨਹੀਂ ਸਕਦਾ ਪਰ ਬੁਨਿਆਦੀ ਢਾਂਚੇ ਦੀ ਵਿਆਪਕ ਤਬਾਹੀ ਅਤੇ ਸੁਰੱਖਿਆ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਅਲੀ ਲਾਰੀਜਾਨੀ ਸਮੇਤ ਸੀਨੀਅਰ ਨੇਤਾਵਾਂ ਦੀਆਂ ਹੱਤਿਆਵਾਂ ਦੇ ਬਾਵਜੂਦ, ਈਰਾਨ ਦਾ ਸ਼ਾਸਨ ਫਿਲਹਾਲ ਕਾਇਮ ਹੈ ਅਤੇ ਉਸ ਦਾ ਲੱਗਭਗ 400 ਕਿੱਲੋਗ੍ਰਾਮ ਬੰਬ-ਤਿਆਰ ਯੂਰੇਨੀਅਮ ਅਜੇ ਵੀ ਸੁਰੱਖਿਅਤ ਹੈ।

ਇਸ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ, ਈਰਾਨ ਕੌਮਾਂਤਰੀ ਊਰਜਾ ਉਦਯੋਗ ਦੇ ਵਿਰੁੱਧ ਆਪਣੀ ਬਰਾਬਰੀ ਜੰਗ ਲੜ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਹੋਰਮੁਜ਼ ਸਟ੍ਰੇਟ ’ਤੇ ਜਹਾਜ਼ਾਂ ’ਤੇ ਹਮਲੇ ਅਤੇ ਆਪਣੇ ਗੁਆਂਢੀ ਦੇਸ਼ਾਂ ਦੇ ਬੁਨਿਆਦੀ ਢਾਂਚੇ ਨੂੰ ਨੁਕਸਾਨ ਪਹੁੰਚਾਉਂਦੇ ਹੋਏ, ਬਾਜ਼ਾਰ ਇਸ ’ਤੇ ਨਜ਼ਰ ਰੱਖ ਰਹੇ ਹਨ। 18 ਮਾਰਚ ਨੂੰ ਕਤਰ ਦੇ ਕੁਦਰਤੀ ਗੈਸ ਕੇਂਦਰ ’ਤੇ ਈਰਾਨੀ ਮਿਜ਼ਾਈਲ ਹਮਲੇ ਤੋਂ ਪਿੱਛੋਂ ਬ੍ਰੈਂਟ ਕਰੂਡ ਦੀ ਕੀਮਤ 110 ਡਾਲਰ ਪ੍ਰਤੀ ਬੈਰਲ ਤੋਂ ਵੱਧ ਹੋ ਗਈ, ਜਿਸ ਕਾਰਨ ਈਰਾਨ ਨੂੰ ਇਹ ਸਿੱਟਾ ਕੱਢਣਾ ਪਵੇਗਾ ਕਿ ਉਸ ਦੀ ਰਣਨੀਤੀ ਸਫਲ ਰਹੀ ਹੈ, ਸਗੋਂ ਸਮਾਂ ਈਰਾਨ ਦੇ ਪੱਖ ’ਚ ਹੈ।

ਦੂਜੇ ਪਾਸੇ, ਅਮਰੀਕਾ ਅਤੇ ਇਜ਼ਰਾਈਲ ਕੋਲ ਹੌਲੀ-ਹੌਲੀ ਹਵਾਈ ਹਮਲਿਆਂ ਲਈ ਲਾਹੇਵੰਦ ਨਿਸ਼ਾਨੇ ਘਟ ਪੈ ਜਾਣਗੇ ਜਾਂ ਈਰਾਨੀ ਹਥਿਆਰਾਂ ਦਾ ਮੁਕਾਬਲਾ ਕਰਨ ਲਈ ਉਨ੍ਹਾਂ ਕੋਲ ਰੋਕੂ ਬੈਟਰੀਆਂ ਦੀ ਕਮੀ ਹੋ ਜਾਵੇਗੀ। ਇਸ ਦੇ ਉਲਟ, ਈਰਾਨ ਕੋਲ ਅਜੇ ਵੀ ਲੋੜੀਂਦੇ ਡਰੋਨ ਮੌਜੂਦ ਹਨ।

ਟਰੰਪ ਦੀ ਇਕ ਮਹਾਸ਼ਕਤੀ ਹੈ ਦਬਾਅ ਬਣਾਉਣ ਦੀ ਸ਼ਕਤੀ। ਹੁਣ ਜਦੋਂ ਹੋਰ ਦੇਸ਼ਾਂ ਦੇ ਨੇਤਾਵਾਂ ਨੂੰ ਸਖਤ ਵਤੀਰੇ ਦਾ ਖ਼ਦਸ਼ਾ ਹੋਣ ਲੱਗਿਆ ਹੈ, ਤਾਂ ਉਹ ਪ੍ਰਤੀਰੋਧ ਕਰਨਾ ਸਿੱਖ ਰਹੇ ਹਨ। ਜਦੋਂ ਰਾਸ਼ਟਰਪਤੀ ਨੇ ਅਮਰੀਕਾ ਦੇ ਸਹਿਯੋਗੀਆਂ ਤੋਂ ਰਾਹ ਖੋਲ੍ਹਣ ’ਚ ਮਦਦ ਕਰਨ ਦਾ ਸੱਦਾ ਦਿੱਤਾ ਅਤੇ ਚਿਤਾਵਨੀ ਦਿੱਤੀ ਕਿ ਜੇਕਰ ਉਹ ਇਨਕਾਰ ਕਰਦੇ ਹਨ ਤਾਂ ਨਾਟੋ ਦਾ ਭਵਿੱਖ ‘ਬਹੁਤ ਬੁਰਾ’ ਹੋਵੇਗਾ, ਤਾਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਗੱਲ ਨਹੀਂ ਮੰਨੀ।

ਜੇਕਰ ਸਮੁੰਦਰੀ ਰਾਹ ਅਪ੍ਰੈਲ ਦੇ ਅੰਤ ਤੱਕ ਬੰਦ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਤੇਲ ਦੀ ਕੀਮਤ 150 ਡਾਲਰ ਪ੍ਰਤੀ ਬੈਰਲ ਤੱਕ ਪਹੁੰਚ ਸਕਦੀ ਹੈ। ਇਸ ਦਬਾਅ ਨੂੰ ਦੇਖਦੇ ਹੋਏ, ਈਰਾਨ ਯੁੱਧ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਦੀ ਸਥਿਤੀ ’ਚ ਪਰਤਣ ਨਾਲੋਂ ਕਿਤੇ ਵੱਧ ਦੀ ਮੰਗ ਕਰ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਉਹ ਪਾਬੰਦੀਆਂ ਹਟਾਉਣ ਜਾਂ ਮੱਧ ਪੂਰਬ ’ਚ ਕੁਝ ਟਿਕਾਣਿਆਂ ਨੂੰ ਛੱਡਣ ਜਾਂ ਇਜ਼ਰਾਈਲ ’ਤੇ ਸ਼ਿਕੰਜਾ ਕੱਸਣ ਲਈ ਅਮਰੀਕੀ ਵਚਨਬੱਧਤਾ ਦੀ ਮੰਗ ਕਰ ਸਕਦਾ ਹੈ।

ਟਰੰਪ ਦੀ ਸਿਆਸਤ ਜਿੱਤ ਤੋਂ ਮਿਲਣ ਵਾਲੀ ਤਾਕਤ ’ਤੇ ਨਿਰਭਰ ਕਰਦੀ ਹੈ। ਜੇਕਰ ਹਾਲਾਤ ਵਿਗੜਨ ਲੱਗੇ, ਤਾਂ ਕੀ ਟਰੰਪ ਈਰਾਨ ਦੇ ਬਰਾਮਦ ਟਰਮੀਨਲਾਂ ਵਾਲੇ ਖਾਰਗ ਟਾਪੂ ’ਤੇ ਕਬਜ਼ਾ ਕਰ ਕੇ ਸਥਿਤੀ ਨੂੰ ਹੋਰ ਵਿਗਾੜਨਗੇ ਜਾਂ ਫਿਰ ਉਹ ਝੁਕ ਜਾਣਗੇ? ਇਸ ਦਾ ਜਵਾਬ ਅੰਸ਼ਿਕ ਰੂਪ ’ਚ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਬਚੀਆਂ-ਖੁਚੀਆਂ ਸ਼ਕਤੀਆਂ ਅਤੇ ਪਾਰਟੀ ’ਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਪਕੜ ’ਤੇ ਨਿਰਭਰ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਟਰੰਪ ਵੋਟਰਾਂ ਨੂੰ ਜੰਗ ਅਤੇ ਸਿੱਕੇ ਦੇ ਪਸਾਰ ਤੋਂ ਬਚਾਉਣ ਦੇ ਵਾਅਦਿਆਂ ’ਤੇ ਚੁਣੇ ਗਏ ਸਨ। ਹੁਣ ਤੱਕ, ਕਈ ਅਮਰੀਕੀ ਫੌਜੀ ਜਵਾਨ ਮਾਰੇ ਜਾ ਚੁੱਕੇ ਹਨ।

ਜੰਗ ਲਈ ਰਿਪਬਲਿਕਨਾਂ ਦੀ ਹਮਾਇਤ ਮਜ਼ਬੂਤ ਹੈ ਪਰ ਹੌਲੀ-ਹੌਲੀ ਘੱਟ ਰਹੀ ਹੈ। ਨਿੱਜੀ ਤੌਰ ’ਤੇ ਕਈ ਚੁਣੇ ਹੋਏ ਰਿਪਬਲਿਕਨ ਨੇਤਾ ਗੁੱਸੇ ਨਾਲ ਭਰੇ ਪਏ ਹਨ। ਹੋਰਮੁਜ਼ ਜਲਡਮਰੂਮੱਧ ਬਾਰੇ ਚਿਤਾਵਨੀਆਂ ਨੂੰ ਨਜ਼ਰਅੰਦਾਜ਼ ਕਰਨਾ ਟਰੰਪ ਦੀ ਰਣਨੀਤੀ ਪ੍ਰਤੀ ਬੇਧਿਆਨੀ ਅਤੇ ਇਹ ਸੋਚਣ ਦੇ ਹੰਕਾਰ ਦਾ ਪ੍ਰਤੀਕ ਹੈ ਕਿ ਉਹ ਉਨ੍ਹਾਂ ਲੋਕਾਂ ਤੋਂ ਬਿਹਤਰ ਜਾਣਦੇ ਹਨ ਜੋ ਅਸਲ ’ਚ ਜਾਣਦੇ ਹਨ। ਨਵੰਬਰ ’ਚ ਹੋਣ ਵਾਲੀਆਂ ਮੱਧਕਾਲੀ ਚੋਣਾਂ ’ਚ ਰਿਪਬਲਿਕਨਾਂ ਦੇ ਪ੍ਰਤੀਨਿਧੀ ਸਭਾ ’ਤੇ ਕੰਟਰੋਲ ਖੋਹਣ ਦੀ ਸੰਭਾਵਨਾ ਹੁਣ ਬਹੁਤ ਵੱਧ ਹੈ।

ਸੀਨੇਟ ’ਚ ਵੀ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਹਾਰਨ ਦੀ ਸੰਭਾਵਨਾ 10 ਅੰਕ ਵਧ ਕੇ ਲਗਭਗ 50 ਫੀਸਦੀ ਹੋ ਗਈ ਹੈ। ਹਾਰ ਜਿੰਨੀ ਬੁਰੀ ਹੋਵੇਗੀ, ਰਾਸ਼ਟਰਪਤੀ ਓਨੇ ਹੀ ਕਮਜ਼ੋਰ ਹੋ ਜਾਣਗੇ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਪ੍ਰਭਾਵ ਓਨਾ ਹੀ ਘੱਟ ਜਾਵੇਗਾ।

ਜੇਕਰ ਲੜਾਈ ਰੁਕ ਜਾਂਦੀ ਹੈ ਤਾਂ ਬਾਜ਼ਾਰਾਂ ਨੂੰ ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਰੂਪ ’ਚ ਰਾਹਤ ਮਿਲੇਗੀ ਪਰ ਟਰੰਪ ਇਸ ਜੰਗ ’ਤੇ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਨਾਲ ਕੰਟਰੋਲ ’ਚ ਨਹੀਂ ਹਨ। ਕਤਰ ’ਚ ਗੈਸ ਹੱਬ ’ਤੇ ਈਰਾਨ ਦਾ ਹਮਲਾ ਦਿਖਾਉਂਦਾ ਹੈ ਕਿ ਉਸ ਕੋਲ ਅਜੇ ਵੀ ਕੁਝ ਦਾਅ ਬਾਕੀ ਹਨ ਅਤੇ ਜੇਕਰ ਲੜਾਈ ਕੱਲ ਹੀ ਖ਼ਤਮ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਤਾਂ ਤੇਲ ਉਤਪਾਦਨ ਬਹਾਲ ਕਰਨ ’ਚ 4 ਤੋਂ 6 ਹਫ਼ਤੇ, ਤੇਲ ਬਾਜ਼ਾਰਾਂ ਨੂੰ ਸਥਿਰ ਹੋਣ ’ਚ 4 ਤੋਂ 8 ਹਫ਼ਤੇ ਅਤੇ ਸ਼ਿਪਿੰਗ ਨੂੰ ਆਮ ਹੋਣ ’ਚ 2 ਮਹੀਨੇ ਲੱਗ ਸਕਦੇ ਹਨ। ਈਰਾਨ ਵੱਲੋਂ ਮੁੜ ਕਾਰਵਾਈ ਦਾ ਖ਼ਤਰਾ ਬਣਿਆ ਰਹੇਗਾ।

ਰਾਸ਼ਟਰਪਤੀ ਟਰੰਪ ਦੀ ਰਾਜਨੀਤੀ ਜਿੱਤ ਤੋਂ ਮਿਲਣ ਵਾਲੀ ਤਾਕਤ ’ਤੇ ਨਿਰਭਰ ਕਰਦੀ ਹੈ। ਜੇਕਰ ਉਹ ਹਾਰੇ ਹੋਏ ਪ੍ਰਤੀਤ ਹੁੰਦੇ ਹਨ, ਤਾਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਤੋਂ ਬਦਲੇ ਦੀ ਉਮੀਦ ਕੀਤੀ ਜਾ ਸਕਦੀ ਹੈ। ਇਕ ਕਮਜ਼ੋਰ ਰਾਸ਼ਟਰਪਤੀ ਅਧਿਕ ਖ਼ਤਰਨਾਕ ਸਾਬਤ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਟਰੰਪ ਨੂੰ ਵਿਦੇਸ਼ ’ਚ ਕਾਰਵਾਈ ਕਰਨ ਦੀ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਧ ਆਜ਼ਾਦੀ ਹੈ। ਉਹ ਨਾਟੋ ਨੂੰ ਛੱਡ ਸਕਦੇ ਹਨ।

ਅਪਰਾਧ ਅਤੇ ਨਸ਼ੀਲੀਆਂ ਦਵਾਈਆਂ ਨਾਲ ਲੜਨ ਦੇ ਨਾਂ ’ਤੇ, ਉਹ ਜਾਪਾਨ ਅਤੇ ਦੱਖਣੀ ਕੋਰੀਆ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਲਈ ਫੰਡਾਂ ਦੀ ਮੰਗ ਕਰ ਸਕਦੇ ਹਨ। ਉਹ ਟੈਰਿਫ ਨੂੰ ਲੈ ਕੇ ਅਧਿਕਤਮਵਾਦੀ ਰੁਖ ਅਪਣਾਉਣਗੇ। ਭਾਵੇਂ ਉਹ ਸਫਲ ਨਾ ਹੋਣ, ਇਸ ਨਾਲ ਅਮਰੀਕਾ ਦੇ ਗੱਠਜੋੜ ਹੋਰ ਕਮਜ਼ੋਰ ਹੋਣਗੇ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਚੀਨ ਅਤੇ ਰੂਸ ਨੂੰ ਖ਼ੁਸ਼ੀ ਹੋਵੇਗੀ ਪਰ ਟਰੰਪ ਘਰੇਲੂ ਪੱਧਰ ’ਤੇ ਵੀ ਹਮਲਾਵਰ ਹੋ ਸਕਦੇ ਹਨ।

ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਜੰਗ ਦੀ ਆਲੋਚਨਾ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਮੀਡੀਆ ਅਦਾਰਿਆਂ ਦੇ ਪ੍ਰਸਾਰਣ ਲਾਇਸੈਂਸ ਰੱਦ ਕਰਨ ਦੇ ਵਿਚਾਰ ਦਾ ਪਹਿਲਾਂ ਹੀ ਸਮਰਥਨ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਹੈ। ਉਹ ਫੈਡਰਲ ਰਿਜ਼ਰਵ ਤੋਂ ਵਿਆਜ ਦਰਾਂ ਘੱਟ ਕਰਨ ਦੀ ਮੰਗ ਕਰ ਰਹੇ ਹਨ ਪਰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਇਸ ਜੰਗ ਦੇ ਰੁਖ ਨਾਲ ਇਸ ਦੀ ਸੰਭਾਵਨਾ ਘੱਟ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਕੇਂਦਰੀ ਬੈਂਕ ਨਾਲ ਹੋਰ ਟਕਰਾਅ ਦਾ ਖ਼ਦਸ਼ਾ ਹੈ। ਇਹ ਦੇਖਣਾ ਮੁਸ਼ਕਿਲ ਹੈ ਕਿ ਈਰਾਨ ’ਚ ਟਰੰਪ ਕਿਵੇਂ ਸਫਲ ਹੋਣਗੇ। ਸਾਵਧਾਨ ਰਹੋ—ਉਹ ਹਾਰ ਨੂੰ ਬਹੁਤ ਬੁਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸਵੀਕਾਰ ਕਰਦੇ ਹਨ।