ਟਰੰਪ ਦੀ ਚੀਨ ਯਾਤਰਾ ਸਫਲ ਜਾਂ ਅਸਫਲ?

ਅਮਰੀਕਾ ਦੇ ਰਾਸ਼ਟਰਪਤੀ ਡੋਨਾਲਡ ਟਰੰਪ ਦੀ ਚੀਨ ਯਾਤਰਾ ਨੂੰ ਅਮਰੀਕੀ ਅਖ਼ਬਾਰ ਤਾਂ ਬਹੁਤ ਵਧਾ-ਚੜ੍ਹਾ ਕੇ ਪੇਸ਼ ਕਰ ਰਹੇ ਹਨ, ਪਰ ਚੀਨ ਦੇ ਮੀਡੀਆ ਨੇ ਟਰੰਪ ਦੀ ਚੀਨ ਯਾਤਰਾ ਨੂੰ ਓਨਾ ਮਹੱਤਵ ਨਹੀਂ ਦਿੱਤਾ ਜਿੰਨੀ ਟਰੰਪ ਅਤੇ ਅਮਰੀਕਾ ਨੂੰ ਉਮੀਦ ਸੀ।

ਜਿਸ ਦਿਨ ਟਰੰਪ ਆਪਣੇ ਦਲ-ਬਲ ਸਮੇਤ ਬੀਜਿੰਗ ਪਹੁੰਚੇ, ਉਸੇ ਦਿਨ ਚੀਨ ਦੇ ਸਰਕਾਰੀ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਅਖ਼ਬਾਰ ‘ਚਾਈਨਾ ਡੇਲੀ’ ਦੇ ਪਹਿਲੇ ਪੰਨੇ ’ਤੇ ਤਾਜਿਕਿਸਤਾਨ ਦੇ ਪ੍ਰੈਜ਼ੀਡੈਂਟ ਨਾਲ ਹੱਥ ਮਿਲਾਉਂਦੇ ਸ਼ੀ ਜਿਨਪਿੰਗ ਛਾਏ ਹੋਏ ਸਨ। ਚੀਨੀ ਕਮਿਊਨਿਸਟ ਪਾਰਟੀ ਦੇ ਅਖ਼ਬਾਰ ‘ਪੀਪੁਲਸ ਡੇਲੀ’ ਨੇ ਟਰੰਪ ਦੀ ਯਾਤਰਾ ’ਤੇ ਕਮੈਂਟਰੀ ਨੂੰ ਪੰਨਾ 3 ’ਤੇ ਪਹੁੰਚਾ ਦਿੱਤਾ ਅਤੇ ਟਰੰਪ ਤੇ ਸ਼ੀ ਦੀ ਮੀਟਿੰਗ ਨੂੰ ਬ੍ਰਾਡਕਾਸਟ ’ਚ 13ਵੇਂ ਸਥਾਨ ’ਤੇ ਪਹੁੰਚਾ ਕੇ ਸਿਰਫ਼ ਢਾਈ ਮਿੰਟਾਂ ’ਚ ਹੀ ਨਿਪਟਾ ਦਿੱਤਾ।

ਟਰੰਪ ਦੇ ਫਿੱਕੇ ਸਵਾਗਤ ਦਾ ਕਾਰਨ ਦੱਸਦੇ ਹੋਏ ਰਾਜਨੀਤਿਕ ਮਾਹਿਰਾਂ ਦਾ ਕਹਿਣਾ ਹੈ ਕਿ ਟਰੰਪ ਨਾਲ ਚੀਨ ਵੱਲੋਂ ਅਜਿਹਾ ਕਰਨਾ ਜਾਇਜ਼ ਹੀ ਸੀ ਕਿਉਂਕਿ ਸਭ ਜਾਣਦੇ ਹਨ ਕਿ ਟਰੰਪ ਜੋ ਬੋਲਦੇ ਹਨ, ਵਿਵਹਾਰਕ ਰੂਪ ’ਚ ਉਸ ’ਤੇ ਅਮਲ ਨਹੀਂ ਕਰਦੇ, ਜਦੋਂ ਕਿ ਟਰੰਪ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਚੀਨ ਦੀ ਯਾਤਰਾ ’ਤੇ ਆਉਣ ਵਾਲੇ ਅਮਰੀਕੀ ਰਾਸ਼ਟਰਪਤੀਆਂ ਬਿਲ ਕਲਿੰਟਨ, ਜਾਰਜ ਡਬਲਿਊ. ਬੁਸ਼ ਅਤੇ ਬਰਾਕ ਓਬਾਮਾ ਦਾ ਚੀਨੀ ਸ਼ਾਸਕਾਂ ਨੇ ਬਹੁਤ ਵਧੀਆ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ ਸਵਾਗਤ ਕੀਤਾ ਸੀ।

ਇਸ ਦਾ ਇਕ ਕਾਰਨ ਇਹ ਹੈ ਕਿ ਚੀਨ ਹੁਣ ਇਕ ਬਹੁਤ ਉੱਚੇ ਮੁਕਾਮ ’ਤੇ ਪਹੁੰਚ ਚੁੱਕਾ ਹੈ, ਜਦੋਂ ਕਿ ਟਰੰਪ ਦੀ ਅਗਵਾਈ ’ਚ ਅਮਰੀਕਾ ਹੁਣ ਢਲਾਣ ’ਤੇ ਹੈ ਅਤੇ ਅਮਰੀਕਾ ਦੇ ਫ਼ੌਜੀ ਸਹਿਯੋਗੀ ‘ਨਾਟੋ’ ਸਮੇਤ ਕੋਈ ਵੀ ਦੇਸ਼ ਇਸ ਦਾ ਸਮਰਥਨ ਨਹੀਂ ਕਰ ਰਿਹਾ। ਭਾਵੇਂ ਚੀਨ ਇਸ ਸਮੇਂ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਅਮਰੀਕਾ ਦੀ ਬਰਾਬਰੀ ’ਤੇ ਨਾ ਆ ਸਕਿਆ ਹੋਵੇ, ਪਰ ਦੂਜੇ ਨੰਬਰ ’ਤੇ ਜ਼ਰੂਰ ਆ ਗਿਆ ਹੈ, ਪਰ ਚੀਨ ਦੇ ਸ਼ਾਸਕਾਂ ਦਾ ਕਹਿਣਾ ਹੈ ਕਿ ਉਹ ਅਮਰੀਕਾ ਦੀ ਬਰਾਬਰੀ ’ਤੇ ਆ ਚੁੱਕੇ ਹਨ।

ਟਰੰਪ ਆਪਣੇ 11 ਵਪਾਰਕ ਭਾਈਵਾਲ ਸਾਥੀਆਂ ਨੂੰ ਨਾਲ ਲੈ ਕੇ ਗਏ ਸਨ ਪਰ ਉੱਥੇ ਕੋਈ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਡੀਲ ਨਹੀਂ ਹੋਈ। ਟਰੰਪ ਅਤੇ ਸ਼ੀ ਕੁਝ ਛੋਟੀਆਂ-ਮੋਟੀਆਂ ਰਿਆਇਤਾਂ ਨੂੰ ਛੱਡ ਕੇ, ਕਿਸੇ ਖ਼ਾਸ ਗੱਲ ’ਤੇ ਸਹਿਮਤ ਨਹੀਂ ਦਿਸੇ।

ਹਾਲਾਂਕਿ ਚੀਨ ਦੀ ਆਰਥਿਕਤਾ ਕੁਝ ਢਲਾਣ ’ਤੇ ਹੈ, ਪਰ ਉਸ ਨੂੰ ਲੱਗਦਾ ਹੈ ਕਿ ਉਸ ਦੇ ਉਤਪਾਦਾਂ ਦੀ ਲੋੜ ਅਮਰੀਕਾ ਨੂੰ ਜ਼ਿਆਦਾ ਅਤੇ ਚੀਨ ਨੂੰ ਅਮਰੀਕਾ ਦੇ ਉਤਪਾਦਾਂ ਦੀ ਲੋੜ ਘੱਟ ਹੈ।

ਚੀਨ ਦਾ ਅਮਰੀਕਾ ਤੋਂ ਬੋਇੰਗ ਜੈੱਟ ਖ਼ਰੀਦਣ ਦਾ ਵਾਅਦਾ ਵੀ ਸਿਰੇ ਨਹੀਂ ਚੜ੍ਹ ਸਕਿਆ। ਈਰਾਨ, ਤਾਈਵਾਨ, ਜਾਪਾਨ ਜਾਂ ਜੀਓ-ਪੋਲੀਟੀਕਲ ਵਿਵਾਦ ਦੇ ਦੂਜੇ ਖੇਤਰਾਂ ’ਚ ਕਿਸੇ ਵੀ ਹਲਚਲ ਜਾਂ ਅਸਲੀ ਚਰਚਾ ਦਾ ਕੋਈ ਸੰਕੇਤ ਨਹੀਂ ਸੀ।

ਚੀਨ ਏ. ਆਈ. ਦੇ ਮਾਮਲੇ ’ਚ ਨੇਵੇਡੀਆ ਦੀ ਸਹਾਇਤਾ ਤਾਂ ਲੈ ਰਿਹਾ ਹੈ ਅਤੇ ਉਸ ਦਾ ਕਹਿਣਾ ਵੀ ਹੈ ਕਿ ਉਸ ਨੂੰ ਨੇਵੇਡੀਆ ਦੇ ਏ. ਆਈ. ਦੀ ਲੋੜ ਹੈ, ਪਰ ਉਹ ਆਪਣੀ ਖ਼ੁਦ ਦੀ ਵੀ ਏ. ਆਈ. ਵਿਕਸਿਤ ਕਰ ਰਿਹਾ ਹੈ ਅਤੇ ਇਨ੍ਹੀਂ ਦਿਨੀਂ ਦੁਨੀਆ ’ਚ ਏ. ਆਈ. ਦੇ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਧ ਪੇਟੈਂਟ ਚੀਨ ਤੋਂ ਹੀ ਰਜਿਸਟਰ ਹੋ ਰਹੇ ਹਨ। ਇੰਨਾ ਹੀ ਨਹੀਂ, ਚੀਨ ’ਚ ਬਣੀਆਂ ਬੀ. ਵਾਈ. ਡੀ. ਇਲੈਕਟ੍ਰਿਕ ਕਾਰਾਂ ਇੰਨੀਆਂ ਉੱਨਤ ਤਕਨੀਕ ਦੀਆਂ ਹਨ ਕਿ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਇਸ ਮਾਮਲੇ ’ਚ ਦੂਜੇ ਇਲੈਕਟ੍ਰਿਕ ਕਾਰ ਨਿਰਮਾਤਾਵਾਂ ਨੂੰ ਪਛਾੜ ਦਿੱਤਾ ਹੈ।

ਟਰੰਪ ਨੇ ਕਿਹਾ ਕਿ ਸ਼ੀ ਨੇ ਈਰਾਨ ਨੂੰ ਹਥਿਆਰ ਨਾ ਦੇਣ ਦਾ ਪੱਕਾ ਵਾਅਦਾ ਕੀਤਾ ਸੀ, ਪਰ ਉਹ ਉਸ ’ਤੇ ਕਾਇਮ ਨਹੀਂ ਰਹੇ। ਟਰੰਪ ਸ਼ੀ ’ਤੇ ਇਹ ਦਬਾਅ ਪਾਉਣਾ ਚਾਹੁੰਦੇ ਸਨ ਕਿ ਚੀਨ ਈਰਾਨ ਨੂੰ ਸਮਰਥਨ ਦੇਣਾ ਬੰਦ ਕਰ ਦੇਵੇ, ਪਰ ਸ਼ੀ ਨੇ ਇਸ ਮੁੱਦੇ ’ਤੇ ਵੀ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਕੋਈ ਭਰੋਸਾ ਨਹੀਂ ਦਿੱਤਾ ਕਿਉਂਕਿ ਚੀਨ ਤਾਂ ਪਹਿਲਾਂ ਹੀ ਈਰਾਨ ਨੂੰ ਕਾਫ਼ੀ ਹਥਿਆਰ ਦੇ ਚੁੱਕਾ ਹੈ ਅਤੇ ਅਮਰੀਕਾ ਨਾਲ ਅਜਿਹਾ ਕੋਈ ਐਗਰੀਮੈਂਟ ਨਹੀਂ ਹੋਇਆ ਕਿ ਚੀਨ ਈਰਾਨ ਦਾ ਸਮਰਥਨ ਨਹੀਂ ਕਰੇਗਾ।

ਤੀਜਾ ਮੁੱਦਾ ਇਹ ਸੀ ਕਿ ਚੀਨ ਇਹ ਚਾਹੁੰਦਾ ਸੀ ਕਿ ਤਾਈਵਾਨ ’ਤੇ ਕਿਸੇ ਦਾ ਕੰਟਰੋਲ ਨਾ ਹੋਵੇ ਅਤੇ ਉਹ ਉਸ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਅਧੀਨ ਕਰ ਲਵੇ। ਜ਼ਿਕਰਯੋਗ ਹੈ ਕਿ 18 ਟਾਪੂਆਂ ’ਤੇ ਆਧਾਰਿਤ 2.30 ਕਰੋੜ ਦੀ ਆਬਾਦੀ ਵਾਲਾ ਇਕ ਛੋਟਾ ਜਿਹਾ ਦੇਸ਼ ਹੋਣ ਦੇ ਬਾਵਜੂਦ ਤਾਈਵਾਨ ਦਾ ਇਤਿਹਾਸ ਅਜਿਹਾ ਹੈ ਕਿ ਚੀਨ ਉਸ ਨੂੰ ਛੱਡ ਨਹੀਂ ਸਕਦਾ।

16ਵੀਂ ਸਦੀ ਤੱਕ ਤਾਈਵਾਨ ਇਕ ਸੁਤੰਤਰ ਦੇਸ਼ ਸੀ ਪਰ ਇਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਇਹ ਡੱਚਾਂ ਅਤੇ ਜਾਪਾਨੀਆਂ ਦੇ ਅਧੀਨ ਰਿਹਾ, ਫਿਰ ਜਾਪਾਨ ਦੇ ਦੂਜੇ ਵਿਸ਼ਵ ਯੁੱਧ ’ਚ ਹਾਰਨ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਚੀਨ ਦੀ ਕੇ. ਐੱਮ. ਟੀ. ਪਾਰਟੀ ਨੇ ਜਾਪਾਨ ਤੋਂ ਤਾਈਵਾਨ ਲੈ ਲਿਆ।

1944 ’ਚ ਚੀਨ ’ਚ ਕਮਿਊਨਿਸਟ ਪਾਰਟੀ ਛੋਟੇ-ਛੋਟੇ ਪ੍ਰਾਂਤਾਂ ’ਤੇ ਜਿੱਤ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰ ਰਹੀ ਸੀ। ਉਸ ਸਮੇਂ ਚੀਨ ਗਣਤੰਤਰ ਸੀ। ‘ਕੁਓਮਿਨਤਾਂਗ (ਕੇ. ਐੱਮ. ਟੀ.)’ ਸੱਤਾ ’ਚ ਸੀ। ਚਿਆਂਗ ਕਾਈ ਸ਼ੰਕ, ਜੋ ਕੇ. ਐੱਮ. ਟੀ. ਦੇ ਨੇਤਾ ਸਨ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਸੂਨ ਯਾਤ ਸੇਨ (ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੇ 2070 ਬੀ. ਸੀ. ਈ. ਤੋਂ ਚਲੀ ਆ ਰਹੀ ਰਾਜਸ਼ਾਹੀ ਨੂੰ ਹਟਾਇਆ ਸੀ) ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਚੀਨ ਦੀ ਵਾਗਡੋਰ ਸੰਭਾਲੀ। 1 ਅਕਤੂਬਰ, 1949 ਨੂੰ ਕਮਿਊਨਿਸਟਾਂ ਦੀ ਜਿੱਤ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਕੇ. ਐੱਮ. ਟੀ. ਦੇ ਨੇਤਾ ਬਚਦੇ-ਬਚਾਉਂਦੇ ਤਾਈਵਾਨ ਪਹੁੰਚੇ। ਇਸੇ ਕਾਰਨ ਤਾਈਵਾਨ ਅਜੇ ਵੀ ਖ਼ੁਦ ਨੂੰ ‘ਰਿਪਬਲਿਕ ਆਫ਼ ਚਾਈਨਾ’ ਬੋਲਦਾ ਹੈ।

ਤਮਾਮ ਮੁਸ਼ਕਲਾਂ ਦੇ ਬਾਵਜੂਦ ਤਾਈਵਾਨ ਉਦਯੋਗ ਅਤੇ ਵਪਾਰ ’ਚ ਕਾਫ਼ੀ ਤਰੱਕੀ ਕਰਕੇ ਇਕ ਵਿਕਸਿਤ ਦੇਸ਼ ਬਣ ਗਿਆ ਹੈ ਅਤੇ ਚੀਨ ਕੋਲ ਨਹੀਂ ਜਾਣਾ ਚਾਹੁੰਦਾ, ਪਰ ਚੀਨ ਇਸ ਨੂੰ ਆਪਣਾ ਹਿੱਸਾ ਮੰਨਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹੈ ਕਿ ਇਹ ਉਸੇ ਦਾ ਹਿੱਸਾ ਰਹਿਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।

ਅਮਰੀਕਾ ਯਾਤਰਾ ’ਤੇ ਆਉਣ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਟਰੰਪ ਨੇ ਇਹ ਐਲਾਨ ਕੀਤਾ ਸੀ ਕਿ ਤਾਈਵਾਨ ਖ਼ੁਦ ਨੂੰ ਸੁਤੰਤਰ ਐਲਾਨ ਨਾ ਕਰੇ। ਇਹ ਗੱਲ ਤਾਈਵਾਨ ਨੂੰ ਮਨਜ਼ੂਰ ਨਹੀਂ ਹੈ। ਉਂਝ ਤਾਂ ਤਾਈਵਾਨ ਖੜ੍ਹਾ ਹੀ ਅਮਰੀਕੀ ਫ਼ੌਜ ਦੀ ਸਹਾਇਤਾ ਨਾਲ ਹੋਇਆ ਹੈ। ਇਸ ਮੁੱਦੇ ’ਤੇ ਵੀ ਟਰੰਪ ਦੀ ਚੀਨ ਯਾਤਰਾ ਦੌਰਾਨ ਕੋਈ ਖ਼ਾਸ ਫ਼ੈਸਲਾ ਨਹੀਂ ਹੋਇਆ। ਕੁੱਲ ਮਿਲਾ ਕੇ ਡੋਨਾਲਡ ਟਰੰਪ ਦੀ ਇਸ ਚੀਨ ਯਾਤਰਾ ਨੂੰ ਲੈ ਕੇ ਭਰਮ ਦੀ ਸਥਿਤੀ ਹੀ ਬਣੀ ਹੋਈ ਹੈ!

ਹਾਲਾਂਕਿ ਟਰੰਪ ਅਮਰੀਕਾ ਪਰਤਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਸੋਸ਼ਲ ਮੀਡੀਆ ਅਤੇ ਫਾਕਸ ਟੀ. ਵੀ. ’ਤੇ ਵੱਡੇ ਇੰਟਰਵਿਊ ਦੇ ਰਹੇ ਹਨ ਕਿ ਸ਼ੀ ਜਿਨਪਿੰਗ ਨਾਲ ਬਹੁਤ ਚੰਗੀ ਗੱਲ ਹੋਈ। ਟਰੰਪ ਦੀ ਗੱਲ ’ਤੇ ਵੀ ਕੋਈ ਭਰੋਸਾ ਨਹੀਂ ਕੀਤਾ ਜਾ ਸਕਦਾ ਕਿ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਬੰਦ ਕਮਰੇ ’ਚ ਵਪਾਰ ਜਾਂ ਹੋਰ ਮੁੱਦਿਆਂ ’ਤੇ ਹੋਈ ਗੱਲਬਾਤ ’ਚ ਕਿੰਨਾ ਦਮ ਹੈ।

ਫਿਲਹਾਲ ਚੀਨ ਅਤੇ ਅਮਰੀਕਾ ਆਪਸ ’ਚ ਟਕਰਾਅ ਨਹੀਂ ਚਾਹੁੰਦੇ ਕਿਉਂਕਿ ਦੋਵੇਂ ਹੀ ਦੇਸ਼ ਚਾਹੁੰਦੇ ਹਨ ਕਿ ਅਜੇ ਥੋੜ੍ਹੀ ਤਰੱਕੀ ਕਰ ਲਈਏ, ਅਜੇ ਲੜਨ ਦਾ ਸਮਾਂ ਨਹੀਂ ਹੈ।

ਸ਼ਾਇਦ 19 ਮਈ ਨੂੰ ਹੋਣ ਵਾਲੀ ਪੁਤਿਨ ਦੀ ਚੀਨ ਯਾਤਰਾ ਤੋਂ ਕੁਝ ਪਤਾ ਲੱਗੇ।