ਹੈਰਾਨੀਜਨਕ ਹੈ ਤ੍ਰਿਣਮੂਲ ’ਚ ਬਿਖਰਾਅ

ਲਗਾਤਾਰ 15 ਸਾਲ ਸ਼ਾਸਨ ਦੇ ਬਾਅਦ ਮਮਤਾ ਬੈਨਰਜੀ ਦੀ ਚੋਣ ਹਾਰ ਨਾਲੋਂ ਵੀ ਜ਼ਿਆਦਾ ਹੈਰਾਨ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਤ੍ਰਿਣਮੂਲ ਕਾਂਗਰਸ ’ਚ ਬਿਖਰਾਅ ਹੈ। 2021 ਦੀਆਂ ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ ਚੋਣਾਂ ’ਚ 294 ਵਿੱਚੋਂ 215 ਅਤੇ ਫਿਰ 2024 ਦੀਆਂ ਲੋਕ ਸਭਾ ਚੋਣਾਂ ’ਚ 42 ’ਚੋਂ 29 ਸੀਟਾਂ ਜਿੱਤਣ ਵਾਲੀ ਤ੍ਰਿਣਮੂਲ ਇਸ ਵਾਰ ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ ’ਚ 80 ’ਤੇ ਸਿਮਟ ਜਾਵੇਗੀ, ਅਜਿਹਾ ਕਿਸਨੇ ਸੋਚਿਆ ਸੀ? ਬੇਸ਼ੱਕ ਚੋਣਾਂ ’ਚ ਵੱਡੇ ਉਲਟਫੇਰ ਪਹਿਲਾਂ ਵੀ ਦੇਖੇ ਗਏ ਹਨ। ਭਾਰਤੀ ਰਾਜਨੀਤੀ ਦੀ ‘ਲੌਹ ਮਹਿਲਾ’ ਇੰਦਰਾ ਗਾਂਧੀ 1977 ’ਚ ਪ੍ਰਧਾਨ ਮੰਤਰੀ ਰਹਿੰਦਿਆਂ ਲੋਕ ਸਭਾ ਚੋਣ ਹਾਰ ਗਏ ਸਨ ਅਤੇ ਪਹਿਲੀ ਵਾਰ ਕਾਂਗਰਸ ਕੇਂਦਰ ਦੀ ਸੱਤਾ ਤੋਂ ਬਾਹਰ ਹੋ ਗਈ ਸੀ। 2009 ਵਿੱਚ 206 ਸੀਟਾਂ ਜਿੱਤਣ ਵਾਲੀ ਕਾਂਗਰਸ 2014 ਦੀਆਂ ਲੋਕ ਸਭਾ ਚੋਣਾਂ ਵਿੱਚ 44 ’ਤੇ ਸਿਮਟ ਗਈ ਸੀ। ਇਸ ਲਈ ਕਾਂਗਰਸ ਛੱਡ ਕੇ ਆਪਣੀ ਤ੍ਰਿਣਮੂਲ ਬਣਾ ਕੇ 2011 ’ਚ 34 ਸਾਲ ਪੁਰਾਣੇ ਖੱਬੇ ਮੋਰਚੇ ਦੇ ਸ਼ਾਸਨ ਨੂੰ ਉਖਾੜ ਸੁੱਟਣ ਵਾਲੀ ਮਮਤਾ ਦਾ ਸੱਤਾ ਦੇ ਨਾਲ-ਨਾਲ ਖ਼ੁਦ ਵੀ ਚੋਣ ਹਾਰ ਜਾਣਾ ਕੋਈ ਅਣਹੋਣੀ ਘਟਨਾ ਨਹੀਂ ਹੈ। ਅਸਲ ’ਚ ਹਾਰ ਨਾਲੋਂ ਵੀ ਜ਼ਿਆਦਾ ਹੈਰਾਨੀਜਨਕ ਤ੍ਰਿਣਮੂਲ ’ਚ ਵੰਡ ਅਤੇ ਜਨਤਾ ਦਾ ਗੁੱਸਾ ਹੈ।

ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ ਚੋਣਾਂ ’ਚ ਤ੍ਰਿਣਮੂਲ ਦਾ ‘ਗੁੰਡਾ ਰਾਜ’ ਵੱਡਾ ਮੁੱਦਾ ਸੀ, ਵੋਟਰਾਂ ਨੇ ਜਿਸਦੀ ਸਮਾਪਤੀ ਲਈ ਜਨਾਦੇਸ਼ ਦਿੱਤਾ ਹੈ, ਨਾ ਕਿ ਚਿਹਰੇ ਬਦਲਣ ਲਈ। ਤ੍ਰਿਣਮੂਲ ਕਾਂਗਰਸ ਦੇ ਆਗੂਆਂ ਨੇ ਭ੍ਰਿਸ਼ਟਾਚਾਰ ਤੋਂ ਲੈ ਕੇ ਹਿੰਸਾ ਤੱਕ ਜੋ ਕੁਝ ਵੀ ਗਲਤ ਕੀਤਾ, ਕਾਨੂੰਨ ਮੁਤਾਬਕ ਪ੍ਰਕਿਰਿਆ ਰਾਹੀਂ ਉਸਦੀ ਸਖ਼ਤ ਸਜ਼ਾ ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਮਿਲਣੀ ਹੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ, ਪਰ ਕਾਨੂੰਨ ਵਿਵਸਥਾ ਬਣਾਈ ਰੱਖਣਾ ਸ਼ੁਵੇਂਦੂ ਅਧਿਕਾਰੀ ਦੀ ਅਗਵਾਈ ਵਾਲੀ ਭਾਜਪਾ ਸਰਕਾਰ ਦੀ ਸੰਵਿਧਾਨਕ ਜ਼ਿੰਮੇਵਾਰੀ ਹੈ, ਜਿਸ ਤੋਂ ਮੂੰਹ ਨਹੀਂ ਮੋੜਿਆ ਜਾ ਸਕਦਾ।

ਚਾਰ ਮਈ ਨੂੰ ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ ਚੋਣਾਂ ਦੇ ਨਤੀਜੇ ਆਉਣ ਦੇ ਨਾਲ ਹੀ ਤ੍ਰਿਣਮੂਲ ’ਚ ਵੱਡੀ ਟੁੱਟ ਦਾ ਖ਼ਦਸ਼ਾ ਵੀ ਪ੍ਰਗਟਾਇਆ ਜਾਣ ਲੱਗਾ ਸੀ। ਮਮਤਾ ਦੀ ਤ੍ਰਿਣਮੂਲ ਨੂੰ ਨਕਾਰ ਕੇ ਵੋਟਰਾਂ ਨੇ ‘ਸੋਨਾਰ ਬਾਂਗਲਾ’ ਬਣਾਉਣ ਦੀ ਜ਼ਿੰਮੇਵਾਰੀ ਭਾਜਪਾ ਨੂੰ ਸੌਂਪੀ ਹੈ, ਜਿਸ ਦੇ ਨਿਰਵਾਹ ਦਾ ਹੱਕ ਸ਼ੁਵੇਂਦੂ ਅਧਿਕਾਰੀ ਨੂੰ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਹੈ। ਜ਼ਾਹਰ ਹੈ, ਭਾਜਪਾ ਦੇ ‘ਵਾਅਦੇ ਅਤੇ ਇਰਾਦੇ’ ਸ਼ੁਵੇਂਦੂ ਸਰਕਾਰ ਦੇ ਕੰਮਕਾਜ ਦੀ ਕਸੌਟੀ ’ਤੇ ਹੀ ਪਰਖੇ ਜਾਣਗੇ, ਪਰ ਤ੍ਰਿਣਮੂਲ ਕਾਂਗਰਸ ਵਿੱਚ ਅਣਕਿਆਸਿਆ ਬਿਖਰਾਅ ਕਈ ਸਵਾਲ ਖੜ੍ਹੇ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਦੇ ਕੁਝ ਜ਼ਰੂਰੀ ਸਬਕ ਵੀ ਹਨ। ਮਿਸਾਲ ਦੇ ਤੌਰ ’ਤੇ, ਰਾਜ-ਦਰ-ਰਾਜ ਇਹ ਗੱਲ ਸਾਹਮਣੇ ਆ ਰਹੀ ਹੈ ਕਿ ਖੇਤਰੀ ਪਾਰਟੀਆਂ ਅਸਲ ਵਿੱਚ ਕਿਸੇ ਖ਼ਾਸ ਪਰਿਵਾਰ ਦੀ ਜਾਗੀਰ ਹੁੰਦੀਆਂ ਹਨ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਸਫ਼ਲਤਾ ਦੀ ਕਸੌਟੀ ਸਿਰਫ਼ ਸੱਤਾ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਸੱਤਾ ਜਾਂਦੇ ਹੀ ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਪ੍ਰਸੰਗਿਕਤਾ ’ਤੇ ਸਵਾਲੀਆ ਨਿਸ਼ਾਨ ਲੱਗਣ ਲੱਗ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।

ਉੱਤਰ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ ’ਚ ਸਮਾਜਵਾਦੀ ਪਾਰਟੀ ਦੇ ਮੁਖੀ ਅਖਿਲੇਸ਼ ਯਾਦਵ ਦੀ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡੀ ਯੋਗਤਾ-ਪ੍ਰਤਿਭਾ ਇਹੀ ਹੈ ਕਿ ਉਹ ਸਵਰਗੀ ਮੁਲਾਇਮ ਸਿੰਘ ਯਾਦਵ ਦੇ ਬੇਟੇ ਹਨ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਖ਼ੁਦ ਜਨਾਦੇਸ਼ ਹਾਸਲ ਕਰਕੇ ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਜੀਵਨ ਕਾਲ ’ਚ ਹੀ ਮੁੱਖ ਮੰਤਰੀ ਬਣਾ ਦਿੱਤਾ। ਬਸਪਾ ਸੁਪਰੀਮੋ ਮਾਇਆਵਤੀ ਵੀ ਸਿਆਸੀ ਉੱਤਰਾਧਿਕਾਰ ਲਈ ਭਤੀਜੇ ਆਕਾਸ਼ ਤੋਂ ਅੱਗੇ ਨਹੀਂ ਦੇਖ ਸਕੀ, ਤਾਂ ਉਹੀ ਕਹਾਣੀ ਮਮਤਾ ਬਨਰਜੀ ਦੀ ਹੈ। ਕਈ-ਕਈ ਵਾਰ ਇੰਨੇ ਵੱਡੇ ਰਾਜਾਂ ’ਤੇ ਰਾਜ ਕਰਨ ਵਾਲੀ ਪਾਰਟੀ ’ਚ ਪਰਿਵਾਰ ਤੋਂ ਬਾਹਰ ਹੋਰ ਕੋਈ ਯੋਗ ਉੱਤਰਾਧਿਕਾਰੀ ਹੀ ਨਹੀਂ ਮਿਲਿਆ, ਇਸ ਗੱਲ ’ਤੇ ਕੌਣ ਵਿਸ਼ਵਾਸ ਕਰੇਗਾ? ਮਾਇਆ ਨੇ ਆਕਾਸ਼ ਨੂੰ ਚੁਣਿਆ ਤਾਂ ਤਮਾਮ ਦਿੱਗਜਾਂ ਨੂੰ ਬਾਹਰ ਦਾ ਰਸਤਾ ਦੇਖਣਾ ਪਿਆ ਅਤੇ ਜਦੋਂ ਮਮਤਾ ਨੇ ਅਭਿਸ਼ੇਕ ਨੂੰ ਅੱਗੇ ਵਧਾਇਆ ਤਾਂ ਬਗਾਵਤ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਸ਼ੁਵੇਂਦੂ ਨੇ ਆਖ਼ਰਕਾਰ ਭਾਜਪਾਈ ਬਣ ਕੇ ਸੱਤਾ ਹੀ ਖੋਹ ਲਈ। ਅਸਲ ’ਚ ਤ੍ਰਿਣਮੂਲ ’ਚ ਬਗਾਵਤ ਦੇ ਮੂਲ ਵਿੱਚ ਜੋ ਵੀ ਜਾਣੇ-ਅਣਜਾਣੇ ਕਾਰਨ ਹੋਣ, ਇਹ ਤਾਂ ਸਾਫ਼ ਹੈ ਕਿ ਮਮਤਾ ਦੀ ਬਜਾਏ ਨਾਰਾਜ਼ਗੀ ਅਭਿਸ਼ੇਕ ਨਾਲ ਜ਼ਿਆਦਾ ਹੈ।

ਚੋਣ ਪ੍ਰਚਾਰ ਦੌਰਾਨ ਅਭਿਸ਼ੇਕ ਬੈਨਰਜੀ ਦੀ ਭਾਸ਼ਾ ਕਿਸੇ ਸਿਆਸਤਦਾਨ ਦੀ ਬਜਾਏ ਖੇਤਰੀ ਬਾਹੁਬਲੀ ਵਰਗੀ ਜ਼ਿਆਦਾ ਨਜ਼ਰ ਆਈ। ਉਹ ਸ਼ਰੇਆਮ ਡਾਇਮੰਡ ਹਾਰਬਰ ਮਾਡਲ ਤੋੜਨ ਦੀ ਚੁਣੌਤੀ ਦਿੰਦੇ ਦਿਖੇ, ਪਰ ਨਤੀਜਿਆਂ ਨੇ ਦੱਸ ਦਿੱਤਾ ਕਿ ਜਦੋਂ ਵੋਟਰ ਧਾਰ ਲਵੇ ਤਾਂ ਕੋਈ ਮਾਡਲ ਨਹੀਂ ਟਿਕ ਪਾਉਂਦਾ। 1998 ’ਚ ਵੱਖਰੀ ਤ੍ਰਿਣਮੂਲ ਬਣਾਉਣ ਵਾਲੀ ਮਮਤਾ ਨੂੰ ਖੱਬੇ ਮੋਰਚੇ ਤੋਂ ਸੱਤਾ ਖੋਹਣ ’ਚ ਲਗਭਗ 13 ਸਾਲ ਲੱਗੇ। ਲਗਾਤਾਰ 15 ਸਾਲ ਉਹ ਮੁੱਖ ਮੰਤਰੀ ਰਹੇ। ਵਿਦਿਆਰਥੀ ਜੀਵਨ ਤੋਂ ਰਾਜਨੀਤੀ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰਕੇ ਆਪਣੇ ਦਮ ’ਤੇ ਇੱਥੇ ਤੱਕ ਪਹੁੰਚੀ ਇੰਨੀ ਤਜ਼ਰਬੇਕਾਰ ਮਮਤਾ ਵੀ ਉਸ ਸੱਤਾ ਦੇ ਹੰਕਾਰ ਤੋਂ ਬਚ ਨਹੀਂ ਸਕੀ! 15 ਸਾਲਾਂ ਦੀ ਸੱਤਾ ਵਿਰੋਧੀ ਲਹਿਰ (ਐਂਟੀ-ਇਨਕੰਬੈਂਸੀ) ਅਤੇ ਭਾਜਪਾ ਦੇ ਮੁਕਾਬਲੇ 80 ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ ਸੀਟਾਂ ਨੂੰ ਜੇਕਰ ਸਨਮਾਨਜਨਕ ਵੀ ਮੰਨ ਲਈਏ, ਤਾਂ ਰਿਤਬਰਤ ਬਨਰਜੀ ਦੀ ਅਗਵਾਈ ਵਿੱਚ 58 ਵਿਧਾਇਕਾਂ ਦੀ ਬਗਾਵਤ ਨੂੰ ਕੀ ਕਹੀਏ? ਹੁਣ ਅਜਿਹੀ ਹੀ ਬਗਾਵਤ ਦਾ ਖ਼ਦਸ਼ਾ 29 ਲੋਕ ਸਭਾ ਸੰਸਦ ਮੈਂਬਰਾਂ ’ਚ ਵੀ ਪ੍ਰਗਟਾਇਆ ਜਾ ਰਿਹਾ ਹੈ।

ਜ਼ਾਹਰ ਹੈ, ਹੁਣ ਤੱਕ ਮਮਤਾ ਦੇ ਵਫ਼ਾਦਾਰ ਰਹੇ ਇਹਨਾਂ ਬਾਗੀ ਤ੍ਰਿਣਮੂਲ ਆਗੂਆਂ ਦੀ ਆਤਮਾ ਅਚਾਨਕ ਜਾਗ ਪੈਣ ਲਈ ਭਾਜਪਾ ’ਤੇ ਉਂਗਲਾਂ ਉਠਾਈਆਂ ਜਾ ਰਹੀਆਂ ਹਨ। ਮਹਾਰਾਸ਼ਟਰ ’ਚ ਉੱਧਵ ਠਾਕਰੇ ਦੀ ਅਗਵਾਈ ਵਾਲੀ ਮਹਾ ਵਿਕਾਸ ਅਘਾੜੀ ਸਰਕਾਰ ਨੂੰ ਡੇਗ ਕੇ ਬਦਲਵੀਂ ਸਰਕਾਰ ਬਣਾਉਂਦੇ ਹੋਏ ਭਾਜਪਾ ਨੇ ਜਿਸ ਏਕਨਾਥ ਸ਼ਿੰਦੇ ਅਤੇ ਅਜੀਤ ਪਵਾਰ ਵਰਗੇ ਮੋਹਰਿਆਂ ਨਾਲ ਆਪਣੀ ਬਿਨਾਂ ਰੁਕਾਵਟ ਸੱਤਾ ਦੀ ਚੋਣ ਬਿਸਾਤ ਵਿਛਾਈ ਸੀ, ਉਸ ਦੇ ਮੱਦੇਨਜ਼ਰ ਤ੍ਰਿਣਮੂਲ ਕਾਂਗਰਸ ’ਚ ਅਣਕਿਆਸੇ ਬਿਖਰਾਅ ਵਿੱਚ ਉਸਦੀ ਭੂਮਿਕਾ ਨੂੰ ਖਾਰਜ ਕਰਨਾ ਆਸਾਨ ਨਹੀਂ ਹੈ, ਪਰ ਅਨੁਕੂਲ ਮਾਹੌਲ ਤਿਆਰ ਕਰਨ ਲਈ ਜ਼ਿੰਮੇਵਾਰ ਤਾਂ ਖ਼ੁਦ ਮਮਤਾ ਹੀ ਹੈ। ਸੱਤਾ ਪਾ ਕੇ ‘ਇਕਲਾ ਚਲੋ’ ਦਾ ਰਾਗ ਅਲਾਪਣ ਵਾਲੀ ਅਤੇ ਲੋਕ ਸਭਾ ਤੇ ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ ਚੋਣਾਂ ’ਚ ‘ਇੰਡੀਆ’ ਗਠਜੋੜ ਦੇ ਸਾਥੀਆਂ ਲਈ ਸੀਟਾਂ ਨਾ ਛੱਡਣ ਵਾਲੀ ਮਮਤਾ, ਹੁਣ ਭਾਜਪਾ ਵਿਰੁੱਧ ਸੰਘਰਸ਼ ਲਈ ਸਾਰਿਆਂ ਨੂੰ ਇਕੱਠੇ ਆਉਣ ਦਾ ਸੱਦਾ ਦੇ ਰਹੀ ਹੈ।

—ਰਾਜ ਕੁਮਾਰ ਸਿੰਘ