ਦੁਨੀਆ ''ਚ ‘ਅੰਨ ਦਾ ਸੰਕਟ’: ਹੋਰਮੁਜ਼ ਵਿਵਾਦ ਕਾਰਨ ਖਾਦ ਸਪਲਾਈ ਠੱਪ, ਭਾਰਤ ਸਣੇ ਕਈ ਦੇਸ਼ਾਂ ''ਚ ਹਾਹਾਕਾਰ

ਇੰਟਰਨੈਸ਼ਨਲ ਡੈਸਕ : ਜਿੱਥੇ ਪੂਰੀ ਦੁਨੀਆ ਦਾ ਧਿਆਨ ਮੱਧ ਪੂਰਬ ਵਿੱਚ ਡਿਮੋਨਾ ’ਤੇ ਹੋ ਰਹੇ ਮਿਜ਼ਾਈਲ ਹਮਲਿਆਂ ਅਤੇ ਹੋਰਮੁਜ਼ ਜਲਡਮਰੂ ਵੱਲ ਵਧ ਰਹੇ ਜੰਗੀ ਜਹਾਜ਼ਾਂ ’ਤੇ ਟਿਕਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ, ਉੱਥੇ ਹੀ ਪਰਦੇ ਦੇ ਪਿੱਛੇ ਇੱਕ ਗੰਭੀਰ ਸੰਕਟ ਪੈਦਾ ਹੋ ਗਿਆ ਹੈ ਜੋ ਸਿੱਧਾ ਤੁਹਾਡੀ ਰਸੋਈ ਅਤੇ ਖਾਣੇ ਦੀ ਪਲੇਟ 'ਤੇ ਅਸਰ ਪਾਵੇਗਾ। ਹੋਰਮੁਜ਼ ਦੇ 21 ਮੀਲ ਚੌੜੇ ਰਸਤੇ ਵਿੱਚ ਦੁਨੀਆ ਦੀ ਨਾਈਟ੍ਰੋਜਨ ਖਾਦ (Nitrogen Fertilizer) ਦੀ ਸਪਲਾਈ ਬੁਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਫਸ ਗਈ ਹੈ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਵਿਸ਼ਵ ਪੱਧਰ 'ਤੇ ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਅਤੇ ਭੋਜਨ ਸੁਰੱਖਿਆ ਨੂੰ ਵੱਡਾ ਖ਼ਤਰਾ ਪੈਦਾ ਹੋ ਗਿਆ ਹੈ।

ਖਾਦ ਦੀਆਂ ਕੀਮਤਾਂ ਵਿੱਚ ਭਾਰੀ ਉਛਾਲ
ਸਮੁੰਦਰ ਰਾਹੀਂ ਭੇਜੀ ਜਾਣ ਵਾਲੀ ਦੁਨੀਆ ਦੀ ਇੱਕ-ਤਿਹਾਈ ਨਾਈਟ੍ਰੋਜਨ ਖਾਦ ਇਸ ਸਮੇਂ ਫਾਰਸ ਦੀ ਖਾੜੀ ਵਿੱਚ ਫਸੀ ਹੋਈ ਹੈ। ਇੱਕ ਮਿਲੀਅਨ ਮੀਟ੍ਰਿਕ ਟਨ ਖਾਦ ਲੈ ਕੇ ਜਾ ਰਹੇ 21 ਜਹਾਜ਼ ਉੱਥੋਂ ਹਿੱਲ ਨਹੀਂ ਸਕਦੇ। ਇਸ ਦਾ ਅਸਰ ਇਹ ਹੋਇਆ ਹੈ ਕਿ ਨਿਊ ਓਰਲੀਨਜ਼ (ਅਮਰੀਕਾ) ਵਿੱਚ ਯੂਰੀਆ ਦੀ ਕੀਮਤ ਸਿਰਫ਼ ਇੱਕ ਹਫ਼ਤੇ ਵਿੱਚ $516 ਤੋਂ ਵਧ ਕੇ $683 ਪ੍ਰਤੀ ਟਨ ਹੋ ਗਈ ਹੈ। 

ਭਾਰਤ ਅਤੇ ਗੁਆਂਢੀ ਦੇਸ਼ਾਂ ਦੀ ਹਾਲਤ ਨਾਜ਼ੁਕ
ਇਸ ਸੰਕਟ ਨੇ ਏਸ਼ੀਆਈ ਦੇਸ਼ਾਂ ਦੀਆਂ ਮੁਸ਼ਕਲਾਂ ਵਧਾ ਦਿੱਤੀਆਂ ਹਨ। ਭਾਰਤ ਦੇ ਖਾਦ ਪਲਾਂਟ ਇਸ ਸਮੇਂ ਆਪਣੀ ਸਮਰੱਥਾ ਦੇ ਸਿਰਫ਼ 60 ਫੀਸਦੀ 'ਤੇ ਚੱਲ ਰਹੇ ਹਨ। ਭਾਰਤ ਸਰਕਾਰ ਨੇ ਚੀਨ ਤੋਂ ਐਮਰਜੈਂਸੀ ਯੂਰੀਆ ਦੀ ਮੰਗ ਕੀਤੀ ਸੀ, ਪਰ ਚੀਨ ਨੇ ਸਾਫ਼ ਇਨਕਾਰ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਕਿਉਂਕਿ ਉਸ ਨੇ ਆਪਣੇ ਕਿਸਾਨਾਂ ਨੂੰ ਬਚਾਉਣ ਲਈ ਨਾਈਟ੍ਰੋਜਨ-ਪੋਟਾਸ਼ੀਅਮ ਅਤੇ ਫਾਸਫੇਟ ਦੀ ਬਰਾਮਦ (export) 'ਤੇ ਪੂਰਨ ਪਾਬੰਦੀ ਲਗਾ ਦਿੱਤੀ ਹੈ। ਬੰਗਲਾਦੇਸ਼ ਨੇ ਆਪਣੇ ਛੇ ਵਿੱਚੋਂ ਪੰਜ ਯੂਰੀਆ ਪਲਾਂਟ ਬੰਦ ਕਰ ਦਿੱਤੇ ਹਨ, ਜਿਸ ਨਾਲ 17 ਕਰੋੜ ਲੋਕਾਂ ਦਾ ਢਿੱਡ ਭਰਨ ਵਾਲੀ ਝੋਨੇ ਦੀ ਫ਼ਸਲ 'ਤੇ ਖ਼ਤਰਾ ਮੰਡਰਾ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਵਿੱਚ ਉਤਪਾਦਨ ਰੁਕ ਗਿਆ ਹੈ, ਜਦਕਿ ਸ਼੍ਰੀਲੰਕਾ ਆਪਣੀ ਲੋੜ ਦੀ 70 ਫੀਸਦੀ ਖਾਦ ਖਾੜੀ ਦੇਸ਼ਾਂ ਤੋਂ ਮੰਗਵਾਉਂਦਾ ਹੈ, ਜੋ ਕਿ ਹੁਣ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਬੰਦ ਹੈ।

ਤੇਲ ਨੂੰ ਪਹਿਲ, ਅੰਨ ਨੂੰ ਅਣਦੇਖਿਆ
ਹੋਰਮੁਜ਼ ਜਲਡਮਰੂ ਤੋਂ ਜੰਗ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਲੰਘਣ ਵਾਲਾ ਪਹਿਲਾ ਜਹਾਜ਼ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਦਾ ਤੇਲ ਟੈਂਕਰ ਸੀ, ਨਾ ਕਿ ਖਾਦ ਦਾ ਜਹਾਜ਼। ਇਹ ਦਰਸਾਉਂਦਾ ਹੈ ਕਿ ਅਰਥਵਿਵਸਥਾ ਨੂੰ ਚਲਾਉਣ ਵਾਲੇ ਈਂਧਨ (ਤੇਲ) ਨੂੰ ਲੋਕਾਂ ਦਾ ਢਿੱਡ ਭਰਨ ਵਾਲੀ ਖਾਦ ਨਾਲੋਂ ਵੱਧ ਤਰਜੀਹ ਦਿੱਤੀ ਜਾ ਰਹੀ ਹੈ। ਜਦੋਂ ਕਿ ਖਾੜੀ ਦੇਸ਼ ਦੁਨੀਆ ਦੇ ਯੂਰੀਆ ਨਿਰਯਾਤ ਦਾ 49 ਫੀਸਦੀ ਅਤੇ ਅਮੋਨੀਆ ਦਾ 30 ਫੀਸਦੀ ਹਿੱਸਾ ਸਪਲਾਈ ਕਰਦੇ ਹਨ।

ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਦੇ ਸੀਜ਼ਨ 'ਤੇ ਖ਼ਤਰਾ
ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਖਰੀਫ ਸੀਜ਼ਨ ਮਈ ਵਿੱਚ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋਣ ਵਾਲਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਅਮਰੀਕਾ ਵਿੱਚ ਮੱਕੀ ਦੀ ਬਿਜਾਈ ਦਾ ਸਮਾਂ ਤਿੰਨ ਹਫ਼ਤਿਆਂ ਵਿੱਚ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਮਾਹਿਰਾਂ ਅਨੁਸਾਰ, ਜੇਕਰ ਅੱਜ ਖਾੜੀ ਤੋਂ ਜਹਾਜ਼ ਰਵਾਨਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਉਸ ਨੂੰ ਖੇਤਾਂ ਤੱਕ ਪਹੁੰਚਣ ਲਈ ਦੋ ਮਹੀਨੇ ਲੱਗ ਜਾਣਗੇ। ਨਾਈਟ੍ਰੋਜਨ ਦੀ 20 ਫੀਸਦੀ ਕਮੀ ਦੁਨੀਆ ਦੀ ਫ਼ਸਲ ਦੇ ਝਾੜ ਨੂੰ ਸਥਾਈ ਤੌਰ 'ਤੇ 5 ਤੋਂ 10 ਫੀਸਦੀ ਤੱਕ ਘਟਾ ਸਕਦੀ ਹੈ। 

ਸੂਤਰ ਚਿਤਾਵਨੀ ਦਿੰਦੇ ਹਨ ਕਿ ਜੇਕਰ 15 ਅਪ੍ਰੈਲ ਨੂੰ ਜੰਗਬੰਦੀ ਹੋ ਵੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਤਾਂ ਵੀ 16 ਅਪ੍ਰੈਲ ਨੂੰ ਮਿੱਟੀ ਵਿੱਚ ਨਾਈਟ੍ਰੋਜਨ ਨਹੀਂ ਪਹੁੰਚ ਸਕੇਗੀ ਕਿਉਂਕਿ ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਦਾ ਕੈਲੰਡਰ ਰਾਸ਼ਟਰਪਤੀਆਂ ਜਾਂ ਜਰਨੈਲਾਂ ਨਾਲ ਸੌਦੇਬਾਜ਼ੀ ਨਹੀਂ ਕਰਦਾ। ਜਿਹੜੀ ਫ਼ਸਲ ਸਮੇਂ ਸਿਰ ਖਾਦ ਨਾ ਮਿਲਣ ਕਾਰਨ ਬਰਬਾਦ ਹੋ ਗਈ, ਉਹ ਕਦੇ ਵਾਪਸ ਨਹੀਂ ਆਵੇਗੀ।