BRICS+ ਸੰਮੇਲਨ: ਚੀਨ-ਈਰਾਨ ਆਗੂਆਂ ਨੇ ਬਣਾਈ ਦੂਰੀ, ਨਹੀਂ ਹੋਈ ਜਨਤਕ ਮੁਲਾਕਾਤ
Friday, Sep 18, 2026 - 01:39 PM (IST)
ਨੈਸ਼ਨਲ ਡੈਸਕ : ਨਵੀਂ ਦਿੱਲੀ ਵਿਖੇ ਹੋਏ ਬ੍ਰਿਕਸ+ ਸੰਮੇਲਨ ਦੌਰਾਨ ਚੀਨ ਦੇ ਰਾਸ਼ਟਰਪਤੀ ਸ਼ੀ ਜਿਨਪਿੰਗ ਅਤੇ ਈਰਾਨ ਦੇ ਰਾਸ਼ਟਰਪਤੀ ਮਸੂਦ ਪੇਜ਼ੇਸ਼ਕੀਅਨ ਵਿਚਕਾਰ ਕੋਈ ਜਨਤਕ ਗੱਲਬਾਤ ਜਾਂ ਆਪਸੀ ਸਾਂਝ ਨਹੀਂ ਦੇਖੀ ਗਈ। ਚੀਨੀ ਰਾਸ਼ਟਰਪਤੀ ਸ਼ੀ ਜਿਨਪਿੰਗ ਨੇ ਭਾਰਤ ਦੌਰੇ ਦੌਰਾਨ ਮੇਜ਼ਬਾਨ ਪ੍ਰਧਾਨ ਮੰਤਰੀ ਨਰਿੰਦਰ ਮੋਦੀ ਨਾਲ ਮੁਲਾਕਾਤ ਕੀਤੀ ਅਤੇ ਗਲੋਬਲ ਸਾਊਥ ਦੇ ਸਮਰਥਨ ਦੀ ਅਪੀਲ ਕੀਤੀ ਪਰ ਈਰਾਨੀ ਰਾਸ਼ਟਰਪਤੀ ਨਾਲ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਕਿਸੇ ਗੱਲਬਾਤ ਦੀ ਰਿਪੋਰਟ ਸਾਹਮਣੇ ਨਹੀਂ ਆਈ। ਅਕਸਰ ਰਣਨੀਤਕ ਭਾਈਵਾਲ ਮੰਨੇ ਜਾਣ ਵਾਲੇ ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੋਵਾਂ ਦੇਸ਼ਾਂ ਵਿਚਕਾਰ ਇਹ ਦੂਰੀ ਇੱਕ ਵੱਡਾ ਸੰਕੇਤ ਮੰਨੀ ਜਾ ਰਹੀ ਹੈ।
ਐਮਬੀਐਨ ਦੇ ਗ੍ਰੇਟ ਪਾਵਰਜ਼ ਇੰਡੈਕਸ ਮੁਤਾਬਕ, ਮੱਧ ਪੂਰਬ ਅਤੇ ਉੱਤਰੀ ਅਫਰੀਕਾ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਈਰਾਨ ਚੀਨ ਦੇ ਸਭ ਤੋਂ ਨਜ਼ਦੀਕੀ ਦੇਸ਼ਾਂ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਹੈ। ਹਾਲਾਂਕਿ, ਇਹ ਰਿਸ਼ਤਾ ਕਾਫ਼ੀ ਜਟਿਲ ਹੈ; ਚੀਨ ਈਰਾਨ ਦਾ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਆਰਥਿਕ ਭਾਈਵਾਲ ਹੋਣ ਦੇ ਬਾਵਜੂਦ, ਆਪਣੀ ਮੱਧ ਪੂਰਬ ਨੀਤੀ ਨੂੰ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਤਹਿਰਾਨ ਨਾਲ ਜੋੜਨ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਖਾਸ ਦਿਲਚਸਪੀ ਨਹੀਂ ਦਿਖਾ ਰਿਹਾ। ਸਟਿਮਸਨ ਸੈਂਟਰ ਦੀ ਡਾਇਰੈਕਟਰ ਯੂਨ ਸਨ ਅਨੁਸਾਰ ਚੀਨ ਇਸ ਸਮੇਂ ਈਰਾਨ ਦੇ ਜ਼ਿਆਦਾ ਨਜ਼ਦੀਕ ਨਹੀਂ ਦਿਸਣਾ ਚਾਹੁੰਦਾ, ਜਦਕਿ ਸ਼ੀ ਜਿਨਪਿੰਗ ਨੇ ਰੂਸੀ ਰਾਸ਼ਟਰਪਤੀ ਵਲਾਦੀਮੀਰ ਪੁਤਿਨ ਲਈ ਜ਼ਿਆਦਾ ਖੁੱਲ੍ਹ ਕੇ ਸਮਰਥਨ ਜਤਾਇਆ ਹੈ।
ਦੋਵਾਂ ਆਗੂਆਂ ਵਿਚਕਾਰ ਇਹ ਦੂਰੀ ਕਿਰਗਿਸਤਾਨ ਦੇ ਬਿਸ਼ਕੇਕ ਵਿੱਚ ਹੋਏ ਸ਼ੰਘਾਈ ਸਹਿਯੋਗ ਸੰਗਠਨ ਸੰਮੇਲਨ ਦੌਰਾਨ ਵੀ ਦੇਖਣ ਨੂੰ ਮਿਲੀ ਸੀ। ਉੱਥੇ ਸ਼ੀ ਨੇ ਰੂਸ, ਉਜ਼ਬੇਕਿਸਤਾਨ ਅਤੇ ਕਿਰਗਿਸਤਾਨ ਦੇ ਰਾਸ਼ਟਰਪਤੀਆਂ ਨਾਲ ਰਸਮੀ ਤੇ ਤਸਵੀਰਾਂ ਵਾਲੀਆਂ ਬੈਠਕਾਂ ਕੀਤੀਆਂ, ਜਦਕਿ ਪੇਜ਼ੇਸ਼ਕੀਅਨ ਨਾਲ ਸਿਰਫ਼ ਇੱਕ ਲਘੂ ਮੁਲਾਕਾਤ ਹੀ ਹੋਈ। ਚੀਨ ਤੇ ਈਰਾਨ ਦੇ ਸਬੰਧ ਮੁੱਖ ਤੌਰ 'ਤੇ ਆਰਥਿਕਤਾ 'ਤੇ ਟਿਕੇ ਹਨ, ਜਿੱਥੇ ਚੀਨ ਨੂੰ ਸਸਤਾ ਈਰਾਨੀ ਤੇਲ ਮਿਲਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਈਰਾਨ ਨੂੰ ਚੀਨੀ ਵਸਤੂਆਂ ਤੇ ਮਾਲੀਆ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਈਰਾਨ ਆਪਣੇ ਜ਼ਿਆਦਾਤਰ ਨਿਰਯਾਤ ਚੀਨ ਨੂੰ ਹੀ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਪਰ ਚੀਨ ਦੇ ਕੁੱਲ ਵਿਸ਼ਵ ਵਪਾਰ ਵਿੱਚ ਈਰਾਨ ਦੀ ਹਿੱਸੇਦਾਰੀ 1 ਪ੍ਰਤੀਸ਼ਤ ਤੋਂ ਵੀ ਘੱਟ ਹੈ।
ਸਾਲ 2021 ਵਿੱਚ ਚੀਨ ਅਤੇ ਈਰਾਨ ਨੇ ਊਰਜਾ, ਬੁਨਿਆਦੀ ਢਾਂਚੇ, ਵਪਾਰ ਅਤੇ ਸੁਰੱਖਿਆ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ 25 ਸਾਲਾ ਵਿਆਪਕ ਸਹਿਯੋਗ ਸਮਝੌਤਾ ਕੀਤਾ ਸੀ। ਹਾਲਾਂਕਿ, ਜੇਮਸਟਾਊਨ ਫਾਊਂਡੇਸ਼ਨ ਦੇ ਮੈਥਿਊ ਜੌਨਸਨ ਅਨੁਸਾਰ, ਇਸ ਸਮਝੌਤੇ ਨਾਲ ਈਰਾਨੀ ਨਾਗਰਿਕਾਂ ਵਿੱਚ ਇਹ ਚਿੰਤਾ ਪੈਦਾ ਹੋਈ ਕਿ ਕਿਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਦੇਸ਼ ਚੀਨ ਦਾ ਸੈਟੇਲਾਈਟ (ਅਧੀਨ) ਦੇਸ਼ ਨਾ ਬਣ ਜਾਵੇ। ਈਰਾਨ ਦੀ ਆਪਣੀ ਝਿਜਕ ਅਤੇ ਚੀਨ ਦੀ ਸਾਵਧਾਨੀ ਦੇ ਚਲਦਿਆਂ ਦੋਵੇਂ ਦੇਸ਼ ਜ਼ਿਆਦਾ ਨੇੜਤਾ ਦਿਖਾਉਣ ਤੋਂ ਪਰਹੇਜ਼ ਕਰ ਰਹੇ ਹਨ।
ਮੀਡੀਆ ਰਿਪੋਰਟਾਂ ਅਨੁਸਾਰ, ਈਰਾਨ ਨੇ ਚੀਨੀ ਸੰਸਥਾਵਾਂ ਜਾਂ ਚੀਨ ਦੇ 'ਬੇਈਡੂ' ਗਲੋਬਲ ਪੋਜ਼ੀਸ਼ਨਿੰਗ ਸਿਸਟਮ ਰਾਹੀਂ ਜੋਰਡਨ ਸਥਿਤ ਅਮਰੀਕੀ ਫੌਜੀ ਅੱਡੇ ਦੀਆਂ ਤਸਵੀਰਾਂ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀਆਂ ਸਨ, ਜਿਸ 'ਤੇ ਹੋਏ ਹਮਲੇ ਵਿੱਚ ਤਿੰਨ ਅਮਰੀਕੀ ਫੌਜੀ ਮਾਰੇ ਗਏ ਸਨ। ਦੂਜੇ ਪਾਸੇ, ਚੀਨੀ ਵਿਦੇਸ਼ ਮੰਤਰਾਲੇ ਨੇ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਕਾਨੂੰਨ ਦੀ ਪਾਲਣਾ ਕਰਨ ਦਾ ਦਾਅਵਾ ਕਰਦਿਆਂ ਈਰਾਨ ਸੰਘਰਸ਼ ਨਾਲ ਜੋੜਨ ਦੀਆਂ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ਾਂ ਨੂੰ ਨਕਾਰਿਆ ਹੈ। ਵਾਸ਼ਿੰਗਟਨ ਵਿੱਚ ਚੀਨੀ ਦੂਤਾਵਾਸ ਦੇ ਬੁਲਾਰੇ ਲਿਊ ਚਾਂਗ ਅਨੁਸਾਰ, ਚੀਨ ਈਰਾਨ ਦੀ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਗੌਰਵ ਅਤੇ ਸੁਰੱਖਿਆ ਦਾ ਸਮਰਥਨ ਕਰਦਾ ਹੈ ਪਰ ਸਮੱਸਿਆਵਾਂ ਦਾ ਹੱਲ ਗੱਲਬਾਤ ਰਾਹੀਂ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਮਾਹਿਰਾਂ ਦਾ ਮੰਨਣਾ ਹੈ ਕਿ ਚੀਨ ਕੋਲ ਈਰਾਨ ਦੇ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਫੈਸਲਿਆਂ ਨੂੰ ਬਦਲਣ ਦਾ ਕੋਈ ਖਾਸ ਰਾਜਨੀਤਕ ਪ੍ਰਭਾਵ ਨਹੀਂ ਹੈ।
