ਚੀਨ ''ਚ EV ਦੀਆਂ ਪੁਰਾਣੀਆਂ ਬੈਟਰੀਆਂ ਦਾ ਸੰਕਟ! ਵਾਤਾਵਰਣ ਤੇ ਸਿਹਤ ਲਈ ਵੱਡਾ ਖ਼ਤਰਾ
Friday, Jul 31, 2026 - 02:22 PM (IST)
ਇੰਟਰਨੈਸ਼ਨਲ ਡੈਸਕ : ਪਿਛਲੇ ਇਕ ਦਹਾਕੇ ਦੌਰਾਨ ਦੁਨੀਆ ਦਾ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਇਲੈਕਟ੍ਰਿਕ ਵਾਹਨ (EV) ਬਾਜ਼ਾਰ ਬਣਨ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਹੁਣ ਚੀਨ ਇਕ ਨਵੀਂ ਚੁਣੌਤੀ ਦਾ ਸਾਹਮਣਾ ਕਰ ਰਿਹਾ ਹੈ: ਲੱਖਾਂ ਦੀ ਗਿਣਤੀ ਵਿੱਚ ਬੈਟਰੀਆਂ ਆਪਣੀ ਮਿਆਦ ਪੂਰੀ ਕਰ ਰਹੀਆਂ ਹਨ। ਚੀਨ ਵਿੱਚ ਇਲੈਕਟ੍ਰਿਕ ਵਾਹਨਾਂ ਦੀ ਵਿਕਰੀ 2018 ਵਿੱਚ 10 ਲੱਖ ਤੋਂ ਵਧ ਕੇ 2025 ਵਿੱਚ 1.6 ਕਰੋੜ ਤੋਂ ਵੱਧ ਹੋ ਗਈ ਹੈ, ਅਤੇ ਹੁਣ ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਬੈਟਰੀਆਂ ਦੇ ਰਿਟਾਇਰ ਹੋਣ ਦਾ ਪਹਿਲਾ ਵੱਡਾ ਦੌਰ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋ ਗਿਆ ਹੈ।
ਅੰਕੜਿਆਂ ਅਨੁਸਾਰ, ਪਿਛਲੇ ਸਾਲ ਚੀਨ ਵਿੱਚ 4 ਲੱਖ ਮੀਟ੍ਰਿਕ ਟਨ EV ਬੈਟਰੀ ਕੂੜਾ ਪੈਦਾ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਖੋਜਕਰਤਾਵਾਂ ਦਾ ਅਨੁਮਾਨ ਹੈ ਕਿ ਇਹ ਅੰਕੜਾ 2030 ਤੱਕ 16.9 ਲੱਖ ਮੀਟ੍ਰਿਕ ਟਨ ਅਤੇ 2040 ਤੱਕ 2.23 ਕਰੋੜ ਮੀਟ੍ਰਿਕ ਟਨ ਤੱਕ ਪਹੁੰਚ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਇੰਨੀ ਵੱਡੀ ਮਾਤਰਾ ਵਿੱਚ ਬੈਟਰੀਆਂ ਦਾ ਨਿਪਟਾਰਾ ਕਰਨਾ ਦੇਸ਼ ਲਈ ਇੱਕ ਵੱਡੀ ਪ੍ਰਬੰਧਕੀ ਚੁਣੌਤੀ ਬਣ ਗਿਆ ਹੈ।
ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡੀ ਸਮੱਸਿਆ ਇਹ ਹੈ ਕਿ ਬਹੁਤ ਸਾਰੀਆਂ ਪੁਰਾਣੀਆਂ ਬੈਟਰੀਆਂ ਗੈਰ-ਪ੍ਰਮਾਣਿਤ (uncertified) ਰੀਸਾਈਕਲਰਾਂ ਕੋਲ ਜਾ ਰਹੀਆਂ ਹਨ। ਹਾਲਾਂਕਿ ਚੀਨ ਕੋਲ ਇਨ੍ਹਾਂ ਬੈਟਰੀਆਂ ਨੂੰ ਸੰਭਾਲਣ ਲਈ ਲੋੜੀਂਦੀ ਸਮਰੱਥਾ ਹੈ, ਪਰ 2023 ਵਿੱਚ ਸਿਰਫ 25 ਪ੍ਰਤੀਸ਼ਤ ਬੈਟਰੀਆਂ ਹੀ ਸਰਕਾਰੀ ਮਾਨਤਾ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੰਪਨੀਆਂ ਕੋਲ ਪਹੁੰਚੀਆਂ। ਗੈਰ-ਕਾਨੂੰਨੀ ਰੀਸਾਈਕਲਰ ਵਾਹਨ ਮਾਲਕਾਂ ਨੂੰ ਵੱਧ ਪੈਸੇ ਦਿੰਦੇ ਹਨ ਕਿਉਂਕਿ ਉਹ ਸੁਰੱਖਿਆ ਅਤੇ ਪ੍ਰਦੂਸ਼ਣ ਕੰਟਰੋਲ ਦੇ ਨਿਯਮਾਂ ਦੀ ਪਾਲਣਾ ਨਹੀਂ ਕਰਦੇ।
ਬੈਟਰੀਆਂ ਦੇ ਗਲਤ ਨਿਪਟਾਰੇ ਕਾਰਨ ਗੰਭੀਰ ਨਤੀਜੇ ਨਿਕਲ ਰਹੇ ਹਨ। ਜਿਆਂਗਸ਼ੀ ਸੂਬੇ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਗੈਰ-ਕਾਨੂੰਨੀ ਕੰਪਨੀ ਦੁਆਰਾ ਬੈਟਰੀਆਂ ਨੂੰ ਗਲਤ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ ਤੋੜਨ ਕਾਰਨ 6 ਏਕੜ ਜੰਗਲ ਤਬਾਹ ਹੋ ਗਿਆ ਸੀ। ਮਾਹਰਾਂ ਅਨੁਸਾਰ, ਬੈਟਰੀਆਂ ਵਿੱਚ ਮੌਜੂਦ ਲਿਥੀਅਮ, ਤਾਂਬਾ ਅਤੇ ਨਿੱਕਲ ਵਰਗੀਆਂ ਧਾਤਾਂ ਜੇਕਰ ਵਾਤਾਵਰਣ ਵਿੱਚ ਮਿਲ ਜਾਣ, ਤਾਂ ਇਹ ਪਾਣੀ ਅਤੇ ਮਿੱਟੀ ਨੂੰ ਜ਼ਹਿਰੀਲਾ ਕਰ ਦਿੰਦੀਆਂ ਹਨ। ਇਸ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ, ਗੈਰ-ਕਾਨੂੰਨੀ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ ਤਿਆਰ ਕੀਤੀਆਂ ਬੈਟਰੀਆਂ ਕਾਰਨ ਵਾਹਨਾਂ ਨੂੰ ਅੱਗ ਲੱਗਣ ਦੀਆਂ ਘਟਨਾਵਾਂ ਵੀ ਸਾਹਮਣੇ ਆਈਆਂ ਹਨ, ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਹਾਲ ਹੀ ਵਿੱਚ ਇੱਕ Xiaomi ਕਾਰ ਵਿੱਚ ਵਾਪਰੀ ਘਟਨਾ।
ਇਸ ਸਥਿਤੀ ਨੂੰ ਸੁਧਾਰਨ ਲਈ, ਚੀਨ ਵਿੱਚ 1 ਅਪ੍ਰੈਲ ਤੋਂ ਨਵੇਂ ਨਿਯਮ ਲਾਗੂ ਕੀਤੇ ਗਏ ਹਨ, ਜੋ ਵਾਹਨ ਨਿਰਮਾਤਾਵਾਂ 'ਤੇ ਬੈਟਰੀਆਂ ਨੂੰ ਇਕੱਠਾ ਕਰਨ ਅਤੇ ਰੀਸਾਈਕਲ ਕਰਨ ਦੀ ਵੱਡੀ ਜ਼ਿੰਮੇਵਾਰੀ ਪਾਉਂਦੇ ਹਨ। ਮਾਹਰਾਂ ਦਾ ਕਹਿਣਾ ਹੈ ਕਿ ਸਿਰਫ ਸਰਕਾਰੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ਾਂ ਹੀ ਕਾਫੀ ਨਹੀਂ ਹਨ; ਕਾਰ ਮਾਲਕਾਂ ਨੂੰ ਵੀ ਥੋੜ੍ਹੇ ਜਿਹੇ ਮੁਨਾਫੇ ਦੀ ਬਜਾਏ ਵਾਤਾਵਰਣ ਦੀ ਸੁਰੱਖਿਆ ਨੂੰ ਪਹਿਲ ਦੇਣੀ ਪਵੇਗੀ। ਇਹ ਸਮੱਸਿਆ ਸਿਰਫ ਚੀਨ ਤੱਕ ਸੀਮਤ ਨਹੀਂ ਹੈ, ਬਲਕਿ ਪੂਰੀ ਦੁਨੀਆ ਲਈ ਇੱਕ ਸਬਕ ਹੈ ਕਿ ਕਿਵੇਂ ਉਦਯੋਗਿਕ ਵਿਕਾਸ ਦੇ ਨਾਲ-ਨਾਲ ਉਸ ਤੋਂ ਪੈਦਾ ਹੋਣ ਵਾਲੇ ਪ੍ਰਦੂਸ਼ਣ ਨੂੰ ਰੋਕਣਾ ਜ਼ਰੂਰੀ ਹੈ।
