25 ਸਾਲ : ਟੀਚੇ ਤੋਂ ਅੱਗੇ ਦੀ ਇਕ ਕਹਾਣੀ

ਭਾਰਤ ਦੇ ਰਾਜਨੀਤਿਕ ਇਤਿਹਾਸ ’ਚ ਕੁਝ ਅਜਿਹੀਆਂ ਸ਼ਖ਼ਸੀਅਤਾਂ ਰਹੀਆਂ ਹਨ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਯਾਤਰਾ ਸਿਰਫ ਸੱਤਾ ਦੇ ਗਲਿਆਰਿਆਂ ਤੱਕ ਸੀਮਤ ਨਹੀਂ ਰਹੀ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਸੰਗਠਨ ਨਿਰਮਾਣ, ਵਿਚਾਰਧਾਰਾ, ਜਨ-ਸੇਵਾ ਅਤੇ ਰਾਸ਼ਟਰ ਨਿਰਮਾਣ ਦੀ ਇਕ ਲੰਬੀ ਪ੍ਰਕਿਰਿਆ ’ਚੋਂ ਲੰਘਦਿਆਂ ਆਪਣੀ ਰਾਜਨੀਤਿਕ ਪਛਾਣ ਬਣਾਈ। ਨਰਿੰਦਰ ਮੋਦੀ ਦੀ ਰਾਜਨੀਤਿਕ ਯਾਤਰਾ ਨੂੰ ਵੀ ਇਸੇ ਵਿਆਪਕ ਦ੍ਰਿਸ਼ਟੀਕੋਣ ਤੋਂ ਦੇਖਿਆ ਜਾਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਯਾਤਰਾ ਇਕ ਅਜਿਹੇ ਸਵੈ-ਸੇਵਕ ਦੀ ਯਾਤਰਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਨੇ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਸਵੈਮਸੇਵਕ ਸੰਘ ਦੀ ਸ਼ਾਖਾ ਤੋਂ ਜਨ-ਸੇਵਾ ਦਾ ਸੰਸਕਾਰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤਾ, ਭਾਰਤੀ ਜਨਤਾ ਪਾਰਟੀ ਦੇ ਸੰਗਠਨ ’ਚ ਕੰਮ ਕਰਦਿਆਂ ਆਪਣੀ ਪਛਾਣ ਬਣਾਈ, ਗੁਜਰਾਤ ਦੀ ਅਗਵਾਈ ਕੀਤੀ ਅਤੇ ਪ੍ਰਧਾਨ ਮੰਤਰੀ ਵਜੋਂ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਰਾਜਨੀਤਿਕ ਕੇਂਦਰ ’ਚ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਸਥਾਪਿਤ ਕੀਤਾ।

7 ਅਕਤੂਬਰ, 2001 ਨੂੰ ਨਰਿੰਦਰ ਮੋਦੀ ਨੇ ਗੁਜਰਾਤ ਦੇ ਮੁੱਖ ਮੰਤਰੀ ਵਜੋਂ ਸਹੁੰ ਚੁੱਕੀ ਸੀ। 2026 ’ਚ ਉਹ ਸਰਕਾਰ ਦੇ ਮੁਖੀ ਵਜੋਂ 25 ਸਾਲ ਪੂਰੇ ਕਰ ਰਹੇ ਹਨ। ਇਸ ਮਿਆਦ ’ਚ ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਜੀਵਨ ਪੱਧਰ ’ਚ ਸੁਧਾਰ ਅਤੇ ਦੇਸ਼ ਦੀ ਤਰੱਕੀ ਲਈ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਨਿਰੰਤਰ ਯਤਨ ਅਤੇ ਯੋਗਦਾਨ ਰਹੇ ਹਨ ਪਰ ਨਰਿੰਦਰ ਮੋਦੀ ਦੀ ਕਹਾਣੀ 2001 ਤੋਂ ਸ਼ੁਰੂ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੀ। ਇਸ ਲੰਬੀ ਯਾਤਰਾ ਦੇ ਪਿੱਛੇ ਦਹਾਕਿਆਂ ਦਾ ਜਥੇਬੰਦਕ ਜੀਵਨ, ਅਨੁਸ਼ਾਸਨ ਅਤੇ ਵਿਚਾਰਧਾਰਕ ਸਿਖਲਾਈ ਰਹੀ ਹੈ।

ਆਰ. ਐੱਸ. ਐੱਸ. ਦੇ ਸਵੈਮਸੇਵਕ ਤੋਂ ਦੇਸ਼ ਦੇ ਸੇਵਕ ਤੱਕ : ਨਰਿੰਦਰ ਮੋਦੀ ਦੇ ਜਨਤਕ ਜੀਵਨ ਦਾ ਵਿਕਾਸ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਸਵੈਮਸੇਵਕ ਸੰਘ ਨਾਲ ਡੂੰਘਾਈ ਨਾਲ ਜੁੜਿਆ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਜਥੇਬੰਦਕ ਜੀਵਨ ਅਹਿਮਦਾਬਾਦ ਤੋਂ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋਇਆ। ਬਾਅਦ ’ਚ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਪ੍ਰਚਾਰਕ ਵਜੋਂ ਵੀ ਜ਼ਿੰਮੇਵਾਰੀ ਨਿਭਾਈ। ਸਵੈਮਸੇਵਕਾਂ ਦੇ ਜੀਵਨ ’ਚ ਸੰਗਠਨ, ਅਨੁਸ਼ਾਸਨ, ਰਾਸ਼ਟਰ ਪ੍ਰਤੀ ਵਚਨਬੱਧਤਾ ਅਤੇ ਸਮਾਜ ’ਚ ਲਗਾਤਾਰ ਕੰਮ ਕਰਨ ’ਤੇ ਜ਼ੋਰ ਦਿੱਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਉਹ ਭਾਰਤੀ ਜਨਤਾ ਪਾਰਟੀ ਦੇ ਸੰਗਠਨ ’ਚ ਸਰਗਰਮ ਹੋਏ। ਵੱਖ-ਵੱਖ ਪੱਧਰਾਂ ’ਤੇ ਸੰਗਠਨਾਤਮਕ ਜ਼ਿੰਮੇਵਾਰੀਆਂ ਨਿਭਾਉਂਦੇ ਹੋਏ ਉਹ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਰਾਜਨੀਤੀ ’ਚ ਅੱਗੇ ਵਧੇ।

7 ਅਕਤੂਬਰ, 2001 ਨੂੰ ਜਦੋਂ ਨਰਿੰਦਰ ਮੋਦੀ ਨੇ ਗੁਜਰਾਤ ਦੇ ਮੁੱਖ ਮੰਤਰੀ ਦਾ ਅਹੁਦਾ ਸੰਭਾਲਿਆ, ਉਦੋਂ ਰਾਜ ਇਕ ਮੁਸ਼ਕਲ ਦੌਰ ’ਚੋਂ ਲੰਘ ਰਿਹਾ ਸੀ। 2001 ’ਚ ਕਛ ਸਮੇਤ ਗੁਜਰਾਤ ਦੇ ਵੱਡੇ ਹਿੱਸੇ ’ਚ ਵਿਨਾਸ਼ਕਾਰੀ ਭੂਚਾਲ ਆਇਆ ਸੀ। ਇਸ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਸੋਕਾ ਅਤੇ ਚੱਕਰਵਾਤ ਵਰਗੀਆਂ ਕੁਦਰਤੀ ਆਫ਼ਤਾਂ ਵੀ ਰਾਜ ਨੂੰ ਪ੍ਰਭਾਵਿਤ ਕਰ ਚੁੱਕੀਆਂ ਸਨ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਗੁਜਰਾਤ ’ਚ ਸੁਸ਼ਾਸਨ ਦਾ ਅਜਿਹਾ ਮਾਡਲ ਵਿਕਸਿਤ ਕਰਨ ਦਾ ਯਤਨ ਕੀਤਾ, ਜਿਸ ’ਚ ਬੁਨਿਆਦੀ ਢਾਂਚੇ ਦਾ ਨਿਰਮਾਣ, ਨਿਵੇਸ਼, ਬਿਜਲੀ, ਖੇਤੀਬਾੜੀ, ਪ੍ਰਸ਼ਾਸਕੀ ਸੁਧਾਰ ਅਤੇ ਸਮੁੱਚਾ ਵਿਕਾਸ ਪਹਿਲ ਬਣੇ।

ਗੁਜਰਾਤ ਦੇ ਮੁੱਖ ਮੰਤਰੀ ਵਜੋਂ ਮੋਦੀ ਨੇ 13 ਸਾਲ ਤੱਕ ਜ਼ਿੰਮੇਵਾਰੀ ਸੰਭਾਲੀ। ਇਹ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਪ੍ਰਸ਼ਾਸਕੀ ਤਜਰਬੇ ਦੀ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਨੀਂਹ ਬਣੀ, ਜਿਸ ਨੇ ਬਾਅਦ ’ਚ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਭੂਮਿਕਾ ਨੂੰ ਵੀ ਆਕਾਰ ਦਿੱਤਾ।

ਭਾਜਪਾ ਆਗੂ ਤੋਂ ਪ੍ਰਧਾਨ ਮੰਤਰੀ ਤੱਕ : 2014 ਦੀਆਂ ਲੋਕ ਸਭਾ ਚੋਣਾਂ ਭਾਰਤੀ ਰਾਜਨੀਤੀ ’ਚ ਇਕ ਫੈਸਲਾਕੁੰਨ ਮੋੜ ਸੀ। ਨਰਿੰਦਰ ਮੋਦੀ ਦੀ ਅਗਵਾਈ ’ਚ ਭਾਜਪਾ ਨੂੰ ਲੋਕ ਸਭਾ ’ਚ ਪੂਰਨ ਬਹੁਮਤ ਮਿਲਿਆ। 26 ਮਈ, 2014 ਨੂੰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਪ੍ਰਧਾਨ ਮੰਤਰੀ ਵਜੋਂ ਸਹੁੰ ਚੁੱਕੀ। 2019 ’ਚ ਭਾਜਪਾ ਨੂੰ ਇਕ ਵਾਰ ਫਿਰ ਪੂਰਨ ਬਹੁਮਤ ਮਿਲਿਆ। 2024 ’ਚ ਨਰਿੰਦਰ ਮੋਦੀ ਨੇ ਤੀਜੀ ਵਾਰ ਪ੍ਰਧਾਨ ਮੰਤਰੀ ਅਹੁਦੇ ਦੀ ਸਹੁੰ ਚੁੱਕੀ। ਇਸ ਯਾਤਰਾ ਦਾ ਇਕ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਤੌਰ ’ਤੇ ਵਰਣਨ ਪੱਖ ਇਹ ਹੈ ਕਿ ਇਕ ਆਮ ਜਥੇਬੰਦਕ ਵਰਕਰ ਦੇਸ਼ ਦੇ ਸਰਵਉੱਚ ਚੁਣੇ ਹੋਏ ਪ੍ਰਸ਼ਾਸਕੀ ਅਹੁਦੇ ਤੱਕ ਪਹੁੰਚਿਆ।

2014 ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਨਰਿੰਦਰ ਮੋਦੀ ਨੇ ਆਪਣੇ ਨਾਲ ‘ਪ੍ਰਧਾਨ ਸੇਵਕ’ ਦੀ ਧਾਰਨਾ ਨੂੰ ਜੋੜਿਆ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਸਮਰਥਕਾਂ ਲਈ ਇਹ ਸ਼ਬਦ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਰਾਜਨੀਤਿਕ ਸ਼ੈਲੀ ਦਾ ਪ੍ਰਤੀਕ ਬਣ ਗਿਆ। ਇਸ ਸ਼ੈਲੀ ਦਾ ਮੂਲ ਵਿਚਾਰ ਹੈ ਕਿ ਸੱਤਾ ਕੋਈ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਅਧਿਕਾਰ ਨਹੀਂ, ਸਗੋਂ ਇਕ ਜ਼ਿੰਮੇਵਾਰੀ ਹੈ।

ਪ੍ਰਧਾਨ ਮੰਤਰੀ ਵਜੋਂ ਨਰਿੰਦਰ ਮੋਦੀ ਦਾ ਸ਼ਾਸਨ ਵੱਡੇ ਪੱਧਰ ’ਤੇ ਜਨ-ਕਲਿਆਣ ਅਤੇ ਵਿਕਾਸ-ਮੁਖੀ ਯੋਜਨਾਵਾਂ ਲਈ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਨ੍ਹਾਂ ’ਚ ਜਨ ਧਨ ਯੋਜਨਾ, ਸਵੱਛ ਭਾਰਤ ਮੁਹਿੰਮ, ਉੱਜਵਲਾ ਯੋਜਨਾ, ਪ੍ਰਧਾਨ ਮੰਤਰੀ ਆਵਾਸ ਯੋਜਨਾ, ਆਯੁਸ਼ਮਾਨ ਭਾਰਤ ਅਤੇ ਪ੍ਰਤੱਖ ਲਾਭ ਤਬਦੀਲੀ ਵਰਗੀਆਂ ਯੋਜਨਾਵਾਂ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਮਾਧਿਅਮ ਨਾਲ ਲੱਖਾਂ ਲਾਭਪਾਤਰੀਆਂ ਤੱਕ ਪਹੁੰਚਣ ਦਾ ਯਤਨ ਕੀਤਾ ਗਿਆ। ਆਵਾਸ, ਸਵੱਛਤਾ, ਬੈਂਕਿੰਗ, ਰਸੋਈ ਗੈਸ, ਸਿਹਤ ਸੇਵਾਵਾਂ ਅਤੇ ਖੁਰਾਕ ਸੁਰੱਖਿਆ ਵਰਗੀਆਂ ਬੁਨਿਆਦੀ ਲੋੜਾਂ ਨੂੰ ਧਿਆਨ ’ਚ ਰੱਖ ਕੇ ਯੋਜਨਾਵਾਂ ਤਿਆਰ ਕੀਤੀਆਂ ਗਈਆਂ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਪ੍ਰੋਗਰਾਮਾਂ ਦਾ ਮੂਲ ਉਦੇਸ਼ ਗ਼ਰੀਬਾਂ ਅਤੇ ਸਮਾਜ ਦੇ ਕਮਜ਼ੋਰ ਵਰਗਾਂ ਤੱਕ ਬੁਨਿਆਦੀ ਸਹੂਲਤਾਂ ਅਤੇ ਆਰਥਿਕ ਮੌਕੇ ਪਹੁੰਚਾਉਣਾ ਰਿਹਾ ਹੈ।

ਡਿਜੀਟਲ ਇੰਡੀਆ-ਸ਼ਾਸਨ ਦੀ ਬਦਲੀ ਹੋਈ ਤਸਵੀਰ : ਮੋਦੀ ਯੁੱਗ ਦੀ ਇਕ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ਤਾ ਭਾਰਤ ਦੇ ਜਨਤਕ ਜੀਵਨ ਦਾ ਤੇਜ਼ੀ ਨਾਲ ਡਿਜੀਟਲ ਹੋਣਾ ਹੈ। ਡਿਜੀਟਲ ਭੁਗਤਾਨ, ਯੂ. ਪੀ. ਆਈ., ਆਧਾਰ-ਆਧਾਰਿਤ ਸੇਵਾਵਾਂ, ਪ੍ਰਤੱਖ ਲਾਭ ਤਬਦੀਲੀ ਅਤੇ ਡਿਜੀਟਲ ਜਨਤਕ ਬੁਨਿਆਦੀ ਢਾਂਚੇ ਨੇ ਨਾਗਰਿਕਾਂ ਅਤੇ ਸਰਕਾਰ ਵਿਚਾਲੇ ਗੱਲਬਾਤ ਅਤੇ ਸੇਵਾਵਾਂ ਦੇ ਸਰੂਪ ਨੂੰ ਬਦਲ ਦਿੱਤਾ ਹੈ। ਭਾਰਤ ਦੀ ਡਿਜੀਟਲ ਸਮਰੱਥਾ ਨੂੰ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਮੰਚ ’ਤੇ ਵੀ ਮਹੱਤਵ ਮਿਲਿਆ। 2023 ’ਚ ਭਾਰਤ ਦੀ ਜੀ-20 ਪ੍ਰਧਾਨਗੀ ਦੌਰਾਨ ਡਿਜੀਟਲ ਜਨਤਕ ਬੁਨਿਆਦੀ ਢਾਂਚੇ, ਗਲੋਬਲ ਸਾਊਥ ਅਤੇ ਸਮਾਵੇਸ਼ੀ ਵਿਕਾਸ ’ਤੇ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਜ਼ੋਰ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ।

ਵਿਸ਼ਵ ਮੰਚ ’ਤੇ ਨਵਾਂ ਭਾਰਤ : ਪਿਛਲੇ ਇਕ ਦਹਾਕੇ ’ਚ ਵਿਸ਼ਵ ਮੰਚ ’ਤੇ ਭਾਰਤ ਦੀ ਭੂਮਿਕਾ ਨਰਿੰਦਰ ਮੋਦੀ ਦੀ ਅਗਵਾਈ ਦੀ ਇਕ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਪਛਾਣ ਬਣੀ ਹੈ। ਕਵਾਡ, ਜੀ-20, ਗਲੋਬਲ ਸਾਊਥ, ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਸੌਰ ਗੱਠਜੋੜ ਅਤੇ ਹੋਰ ਬਹੁ-ਪੱਖੀ ਮੰਚਾਂ ’ਤੇ ਭਾਰਤ ਨੇ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਭੂਮਿਕਾ ਨਿਭਾਈ ਹੈ। ਮੋਦੀ ਦੀ ਵਿਦੇਸ਼ ਨੀਤੀ ਦਾ ਇਕ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਸੰਦੇਸ਼ ਇਹ ਰਿਹਾ ਹੈ ਕਿ ਭਾਰਤ ਵਿਸ਼ਵ ਵਿਵਸਥਾ ’ਚ ਸਿਰਫ ਇਕ ਹਿੱਸੇਦਾਰ ਵਜੋਂ ਨਹੀਂ ਰਹੇਗਾ, ਸਗੋਂ ਪ੍ਰਭਾਵ ਪੈਦਾ ਕਰਨ ’ਚ ਸਮਰੱਥ ਇਕ ਮਜ਼ਬੂਤ ਰਾਸ਼ਟਰ ਦੀ ਭੂਮਿਕਾ ਨਿਭਾਏਗਾ।

ਆਜ਼ਾਦ ਭਾਰਤ ਦੇ ਪ੍ਰਧਾਨ ਮੰਤਰੀ ਵਜੋਂ ਮੋਦੀ ਦਾ ਯੋਗਦਾਨ : ਕਿਸੇ ਵੀ ਲੀਡਰਸ਼ਿਪ ਦਾ ਅਸਲ ਯੋਗਦਾਨ ਸਮੇਂ ਦੀ ਕਸੌਟੀ ’ਤੇ ਪਰਖਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਉਸ ਦੇ ਫ਼ੈਸਲਿਆਂ ਦੇ ਸਥਾਈ ਨਤੀਜਿਆਂ, ਸੰਸਥਾਵਾਂ ’ਤੇ ਪ੍ਰਭਾਵ, ਨਾਗਰਿਕ ਜੀਵਨ ’ਚ ਆਏ ਬਦਲਾਅ ਅਤੇ ਆਉਣ ਵਾਲੀਆਂ ਪੀੜ੍ਹੀਆਂ ’ਤੇ ਉਸ ਦੇ ਅਸਰ ਨਾਲ ਉਸ ਦਾ ਮੁਲਾਂਕਣ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਅਰਥ ’ਚ ਨਰਿੰਦਰ ਮੋਦੀ ਦੇ 25 ਸਾਲ ਆਜ਼ਾਦ ਭਾਰਤ ਦੇ ਇਤਿਹਾਸ ਦਾ ਇਕ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਅਧਿਆਏ ਹਨ। ਜੇਕਰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ 25 ਸਾਲਾਂ ਦੀ ਇਸ ਯਾਤਰਾ ਨੂੰ ਇਕ ਵਾਕ ’ਚ ਲਿਖਿਆ ਜਾਵੇ, ਤਾਂ ਕਿਹਾ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ ਕਿ ਇਹ ਸੱਤਾ ਦੀ ਯਾਤਰਾ ਨਾਲੋਂ ਜ਼ਿੰਮੇਵਾਰੀ ਦੀ ਯਾਤਰਾ ਹੈ। ਅਹੁਦੇ ਦੀ ਯਾਤਰਾ ਨਾਲੋਂ ਸੇਵਾ ਦੀ ਯਾਤਰਾ ਹੈ। ਇਹ ਸਿਰਫ ਇਕ ਵਿਅਕਤੀ ਦੀ ਯਾਤਰਾ ਨਹੀਂ, ਸਗੋਂ ਇਕ ਵਿਚਾਰ ਅਤੇ ਭਾਰਤ ਦੇ ਉਸ ਸੰਕਲਪ ਦੀ ਯਾਤਰਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਉਹ ‘ਵਿਕਸਿਤ ਭਾਰਤ’ ਵਜੋਂ ਦੇਖਣਾ ਚਾਹੁੰਦੇ ਹਨ।

—ਡਾ. ਸਤੀਸ਼ ਪੁਨੀਆ ਅਤੇ ਸੁਨੀਲ ਬੰਸਲ
(ਸੰਸਦ ਮੈਂਬਰ ਅਤੇ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਜਨਰਲ ਸਕੱਤਰ ਅਤੇ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਜਨਰਲ ਸਕੱਤਰ, ਭਾਜਪਾ)