ਤਿੰਨ ਰਾਜਾਂ ’ਚ ਉਥਲ-ਪੁਥਲ ਅਤੇ ਬਦਲਾਅ

ਪੰਜ ਰਾਜਾਂ ਦੀਆਂ ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ ਚੋਣਾਂ ਨੇ ਤਿੰਨ ਰਾਜਾਂ-ਕੇਰਲਮ, ਤਾਮਿਲਨਾਡੂ ਅਤੇ ਪੱਛਮੀ ਬੰਗਾਲ ’ਚ ਇਕ ਨਾਟਕੀ ਬਦਲਾਅ ਲਿਆਂਦਾ ਹੈ। ਆਸਾਮ ਅਤੇ ਪੁਡੂਚੇਰੀ ਨੇ ਮੌਜੂਦਾ ਸਥਿਤੀ ਲਈ ਵੋਟ ਦਿੱਤੀ ਹੈ। ਚੋਣਾਂ ’ਤੇ ਕੋਈ ਇਕ ਕਹਾਣੀ ਲਿਖਣਾ ਸੰਭਵ ਨਹੀਂ ਹੈ। ਹਰ ਰਾਜ ਨੇ ਇਕ ਵੱਖਰੀ ਕਹਾਣੀ ਪੇਸ਼ ਕੀਤੀ ਹੈ। ਕੇਰਲਮ ਇਕ ਸਿੱਧੀ ਕਹਾਣੀ ਹੈ। ਯੂ. ਡੀ. ਐੱਫ ਅਤੇ ਐੱਲ. ਡੀ. ਐੱਫ ਦਹਾਕਿਆਂ ਤੋਂ ਰਾਜ ’ਚ ਵਾਰੀ-ਵਾਰੀ ਸ਼ਾਸਨ ਕਰ ਰਹੇ ਹਨ। ਇਹ ਸਿਲਸਿਲਾ 2021 ’ਚ ਉਦੋਂ ਟੁੱਟਿਆ ਜਦੋਂ ਸ਼੍ਰੀ ਪਿਨਾਰਾਈ ਵਿਜਯਨ ਦੀ ਅਗਵਾਈ ’ਚ ਐੱਲ. ਡੀ. ਐੱਫ. ਨੂੰ ਦੂਜੀ ਵਾਰ ਚੁਣਿਆ ਗਿਆ। ਕਾਂਗਰਸ ਨੇ ਇਕ ਨਵੀਂ ਲੀਡਰਸ਼ਿਪ (ਪੀ. ਸੀ. ਸੀ. ਅਤੇ ਸੀ. ਐੱਲ. ਪੀ.) ਸਥਾਪਿਤ ਕੀਤੀ ਅਤੇ ਪਾਰਟੀ ਨੇ ਪਿਛਲੇ 5 ਸਾਲਾਂ ’ਚ ਇਕ ਸੱਚੀ ਵਿਰੋਧੀ ਧਿਰ ਵਜੋਂ ਨਵੇਂ ਜੋਸ਼ ਨਾਲ ਕੰਮ ਕੀਤਾ ਹੈ। ਇਸ ਦਾ ਫਲ ਦਿਖਾਈ ਦੇ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਯੂ. ਡੀ. ਐੱਫ. ਦੀ ਜ਼ਿੰਮੇਵਾਰੀ ਹੈ ਕਿ ਉਹ ਸ਼ਾਸਨ ਕਰੇ ਅਤੇ ਅਜਿਹੇ ਨਤੀਜੇ ਦੇਵੇ ਜਿਸ ਨਾਲ ਯੂ. ਡੀ. ਐੱਫ. ਦੇ ਸਹਿਯੋਗੀ ਇਕਜੁੱਟ ਰਹਿਣ ਅਤੇ ਧਰਮਨਿਰਪੱਖਤਾ, ਆਰਥਿਕ ਤਰੱਕੀ ਤੇ ਖੁਸ਼ਹਾਲੀ ਅਤੇ ਸੰਘਵਾਦ ਨੂੰ ਅੱਗੇ ਵਧਾਇਆ ਜਾ ਸਕੇ।

ਅਣਕਿਆਸੇ ਨਤੀਜੇ

ਤਾਮਿਲਨਾਡੂ ਦੀ ਕਹਾਣੀ ਗੁੰਝਲਦਾਰ ਹੈ। ਕਾਂਗਰਸ ਅਤੇ ਹੋਰ ਧਰਮਨਿਰਪੱਖ ਪਾਰਟੀਆਂ ਦੇ ਸਮਰਥਨ ਨਾਲ ਡੀ. ਐੱਮ. ਕੇ . 2021 ’ਚ ਇਕ ਠੋਸ ਬਹੁਮਤ ਨਾਲ ਚੁਣੀ ਗਈ ਸੀ। ਇਸ ਨੇ ਬਿਨਾਂ ਸ਼ੱਕ ਦੋ ਮੋਰਚਿਆਂ ’ਤੇ ਨਤੀਜੇ ਦਿੱਤੇ-ਆਰਥਿਕ ਵਿਕਾਸ ਅਤੇ ਭਲਾਈ ਦੇ ਉਪਾਅ। ਜ਼ਾਹਿਰ ਹੈ ਕਿ ਵੋਟਰ ਦੇ ਮਨ ’ਚ ਹੋਰ ਕਾਰਕ ਵੀ ਸਨ। ਇਕ ਅਣਜਾਣ ਕਾਰਕ ਸੀ ਸ਼੍ਰੀ ਜੋਸੇਫ ਵਿਜੇ ਦਾ ਪ੍ਰਵੇਸ਼, ਜੋ ਇਕ ਫਿਲਮੀ ਹੀਰੋ ਹਨ ਅਤੇ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਪ੍ਰਸ਼ੰਸਕਾਂ ਦਾ ਇਕ ਵੱਡਾ ਸਮੂਹ ਹੈ, ਖਾਸ ਕਰਕੇ ਨੌਜਵਾਨਾਂ ਅਤੇ ਔਰਤਾਂ ’ਚ। ਚੋਣ ਤਰੀਕਾਂ ਦੇ ਐਲਾਨ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਇਕ ਹਵਾ ਚੱਲਣੀ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋਈ; ਇਸ ਨੇ ਗਤੀ ਫੜੀ ਅਤੇ ਵੋਟਿੰਗ ਦੀ ਤਰੀਕ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਆਖਰੀ 10 ਦਿਨਾਂ ’ਚ ਇਕ ਤੂਫ਼ਾਨ ’ਚ ਬਦਲ ਗਈ; 108 ਚੋਣ ਹਲਕਿਆਂ ’ਚ ਫੈਲ ਗਈ, ਪਰ ਉਸ ਤੋਂ ਅੱਗੇ ਨਹੀਂ ਗਈ। ਦੋ ਸਾਲ ਪੁਰਾਣੀ ਇਕ ਸਿਆਸੀ ਪਾਰਟੀ ਲਈ ਇਹ ਇਕ ਸ਼ਾਨਦਾਰ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਸੀ। ਜ਼ਿਆਦਾਤਰ ਉਮੀਦਵਾਰ ਅਣਜਾਣ ਨਾਂ ਅਤੇ ਚਿਹਰੇ ਸਨ ਅਤੇ ਕੁਝ ਨੇ ਹੀ ਪ੍ਰਚਾਰ ਕੀਤਾ। ਉਮੀਦਵਾਰ ਹਰ ਜਗ੍ਹਾ ‘ਵਿਜੇ’ ਸਨ। ਸ਼੍ਰੀ ਵਿਜੇ ਦੇ ਕੁਝ ਛੋਟੇ ਭਾਸ਼ਣ, ਵੀਡੀਓ ਮੀਮਜ਼ ਅਤੇ ਕਈ ਫਿਲਮੀ ਗਾਣੇ ਹੀ ‘ਪ੍ਰਚਾਰ’ ਸਨ। ਟੀ. ਵੀ. ਕੇ. ਨੂੰ ਸਾਧਾਰਨ ਬਹੁਮਤ ਤੋਂ 11 ਸੀਟਾਂ ਘੱਟ ਮਿਲੀਆਂ, ਪਰ ਰਾਸ਼ਟਰਪਤੀ ਸ਼ਾਸਨ ਨੂੰ ਟਾਲਣ ਅਤੇ ਇਕ ਹੋਰ ਚੋਣ ਤੋਂ ਬਚਣ ਲਈ, ਕਾਂਗਰਸ (5), ਸੀ. ਪੀ. ਆਈ. (2), ਸੀ. ਪੀ. ਆਈ.-ਐੱਮ (2) ਅਤੇ ਵੀ. ਸੀ. ਕੇ. (2) ਨੇ ਸਮਰਥਨ ਦੇਣ ਦਾ ਫੈਸਲਾ ਕੀਤਾ ਹੈ।

ਪੱਛਮੀ ਬੰਗਾਲ ਉਹ ਅਸਲੀ ਕਹਾਣੀ ਹੈ ਜਿਸ ’ਚ ਦੇਸ਼ ਦੀ ਦਿਸ਼ਾ ਬਦਲਣ ਦੀ ਸਮਰੱਥਾ ਹੈ। ਪੱਛਮੀ ਬੰਗਾਲ ’ਚ ਧਰਮਨਿਰਪੱਖ ਪਾਰਟੀਆਂ-ਕਾਂਗਰਸ, ਤ੍ਰਿਣਮੂਲ ਕਾਂਗਰਸ ਅਤੇ ਸੀ. ਪੀ. ਆਈ. (ਐੱਮ)-ਨੇ ਪਿਛਲੇ 10 ਸਾਲਾਂ ’ਚ ਮਜ਼ਬੂਤ ਹੋਈ ਭਾਜਪਾ ਵਿਰੁੱਧ ਵੱਖੋ-ਵੱਖਰੀਆਂ ਚੋਣਾਂ ਲੜੀਆਂ। ਇਸ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ, ਪੱਛਮੀ ਬੰਗਾਲ ’ਚ ਐੱਸ. ਆਈ. ਆਰ. ਨੇ ਵੱਡੀ ਗਿਣਤੀ ’ਚ ਵੋਟਰਾਂ ਨੂੰ ਮਿਟਾ ਦਿੱਤਾ ਅਤੇ ਲੋਕਤੰਤਰ ’ਤੇ ਇਕ ਡੂੰਘਾ ਜ਼ਖ਼ਮ ਛੱਡ ਦਿੱਤਾ। ਅਜਿਹੀਆਂ ਕਈ ਮਿਸਾਲਾਂ ਹਨ ਜਿੱਥੇ ਪੁੱਤਰ/ਧੀ ਵੋਟਰ ਸੀ ਪਰ ਪਿਤਾ/ਮਾਤਾ ਨਹੀਂ ਸਨ। ਪਰਿਵਾਰਾਂ ਨੂੰ ਵੋਟਰਾਂ ਅਤੇ ਗੈਰ-ਵੋਟਰਾਂ ’ਚ ਵੰਡਿਆ ਗਿਆ ਸੀ। ਨਿਆਂਪਾਲਿਕਾ ਅਤੇ ਅਸਥਾਈ ਨਿਆਂਇਕ ਉਪਾਵਾਂ ਨੇ ਲੱਖਾਂ ਵੋਟਰਾਂ ਨੂੰ ਨਿਰਾਸ਼ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਵੋਟ ਦੇ ਅਧਿਕਾਰ ਤੋਂ ਵਾਂਝੇ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ। ਐੱਸ. ਆਈ. ਆਰ. ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ, ਤਿੰਨ ਕਾਰਜਕਾਲਾਂ ਦਾ ਬੋਝ ਤ੍ਰਿਣਮੂਲ ਕਾਂਗਰਸ ਦੇ ਗਲੇ ’ਚ ਇਕ ਵੱਡਾ ਪੱਥਰ ਸੀ।

ਭਾਜਪਾ ਦਾ ਗਲਬਾ

ਤ੍ਰਿਣਮੂਲ ਕਾਂਗਰਸ ਦੀ ਹਾਰ ਗੰਭੀਰ ਘਟਨਾਕ੍ਰਮ ਵੱਲ ਇਸ਼ਾਰਾ ਕਰਦੀ ਹੈ- ਭਾਜਪਾ ਇਕਲੌਤੀ ਪਾਰਟੀ ਹੈ ਜਾਂ ਗੱਠਜੋੜ ਸਰਕਾਰਾਂ ’ਚ ਪੱਛਮ (ਮਹਾਰਾਸ਼ਟਰ, ਗੁਜਰਾਤ ਅਤੇ ਗੋਆ), ਹਿੰਦੀ ਪੱਟੀ ਦੇ ਜ਼ਿਆਦਾਤਰ ਹਿੱਸਿਆਂ (ਹਿਮਾਚਲ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ ਅਤੇ ਉੱਤਰਾਖੰਡ ਨੂੰ ਛੱਡ ਕੇ), ਪੂਰਬ ਅਤੇ ਉੱਤਰ-ਪੂਰਬ ’ਚ ਸ਼ਾਸਨ ਕਰ ਰਹੀ ਹੈ। ਪ੍ਰਤੀਕਾਤਮਕ ਤੌਰ ’ਤੇ, ਵਿੰਧਯ ਪਰਬਤ ਲੜੀ ਭਾਜਪਾ ਦੇ ਪੰਜ ਦੱਖਣੀ ਰਾਜਾਂ ’ਚ ਪ੍ਰਵੇਸ਼ ਲਈ ਇਕ ਰੁਕਾਵਟ ਹੈ। ਕੇਰਲਮ ਅਤੇ ਤਾਮਿਲਨਾਡੂ ’ਚ ਪ੍ਰਵੇਸ਼ ਦੀਆਂ ਉਸਦੀਆਂ ਅਣਥੱਕ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ਾਂ ਨੂੰ ਵੋਟਰਾਂ ਨੇ ਦ੍ਰਿੜ੍ਹਤਾ ਨਾਲ ਨਕਾਰ ਦਿੱਤਾ (ਭਾਜਪਾ ਨੂੰ ਤਰਤੀਬਵਾਰ 3 ਅਤੇ 1 ਸੀਟ ਮਿਲੀ)। ਹਾਲਾਂਕਿ, ਬਾਕੀ ਭਾਰਤ ’ਤੇ ਉਸਦਾ ਕੰਟਰੋਲ ਲਗਭਗ ਪੂਰਾ ਹੋ ਚੁੱਕਾ ਹੈ।

2024 ਦੀਆਂ ਲੋਕ ਸਭਾ ਚੋਣਾਂ ’ਚ ਸਿਰਫ਼ 240 ਸੀਟਾਂ ਜਿੱਤਣ ਦੇ ਬਾਵਜੂਦ, ਭਾਜਪਾ ਨੇ ਸੰਸਦ ’ਚ ਹੇਠ ਲਿਖੇ ਵਿਵਾਦਿਤ ਬਿੱਲ ਪਾਸ ਕੀਤੇ ਹਨ :

-ਵਕਫ਼ (ਸੋਧ) ਐਕਟ, 2025

-ਜੰਮੂ-ਕਸ਼ਮੀਰ ਸਥਾਨਕ ਸੰਸਥਾਵਾਂ (ਸੋਧ) ਐਕਟ, 2025

-ਟੈਕਸੇਸ਼ਨ ਕਾਨੂੰਨ (ਸੋਧ) ਐਕਟ, 2025 ਅਤੇ

-ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਖੇਡ ਸ਼ਾਸਨ ਐਕਟ, 2025.

ਹੋਰ ਵਿਵਾਦਿਤ ਬਿੱਲ ਆਉਣ ਵਾਲੇ ਹਨ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ’ਚ ਗੈਰ-ਲੋਕਤੰਤਰੀ ‘ਇਕ ਰਾਸ਼ਟਰ, ਇਕ ਚੋਣ’ ਬਿੱਲ ਵੀ ਸ਼ਾਮਲ ਹੈ। ਗਿਣਤੀ ਬਲ ਦੀ ਕਮੀ ਦੇ ਬਾਵਜੂਦ, ਭਾਜਪਾ ਨੇ ਔਰਤਾਂ ਦੇ ਰਾਖਵੇਂਕਰਨ ਲਈ ਇਕ ਬਿੱਲ ਨੂੰ ਰੱਦ ਕਰਨ ਅਤੇ ਫਿਰ ਤੋਂ ਲਾਗੂ ਕਰਨ ਲਈ ਵਿਵਾਦਿਤ ਸੰਵਿਧਾਨ (131ਵੀਂ ਸੋਧ) ਬਿੱਲ ਪੇਸ਼ ਕੀਤਾ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਸਤੰਬਰ 2023 ’ਚ ਪਾਸ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। ਨਵੇਂ ਬਿੱਲ ਦਾ ਅਸਲੀ ਉਦੇਸ਼ ਹੱਦਬੰਦੀ ਨੂੰ ਅੱਗੇ ਵਧਾਉਣਾ ਅਤੇ ਹਰੇਕ ਰਾਜ ’ਚ ਲੋਕ ਸਭਾ ਸੀਟਾਂ ਦੀ ਗਿਣਤੀ ਨੂੰ ਬਦਲਣਾ ਸੀ। ਇਹ ਬਿੱਲ ਇੰਡੀਆ ਬਲਾਕ ਵਲੋਂ ਹਰਾ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। ਜੇਕਰ ਭਾਜਪਾ ਆਪਣੀ ਜਿੱਤ ਦਾ ਸਿਲਸਿਲਾ ਜਾਰੀ ਰੱਖਦੀ ਹੈ, ਤਾਂ ਸਰਕਾਰ ਸੰਸਦੀ ਪ੍ਰਣਾਲੀ ਦੀ ਆੜ ’ਚ ਇਕ ਸੱਤਾਵਾਦੀ ਰਾਜ ਦਾ ਰਾਹ ਪੱਧਰਾ ਕਰਨ ਲਈ ਸੰਵਿਧਾਨ ’ਚ ਸੋਧ ਕਰਨ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕਰੇਗੀ। ਭਾਜਪਾ ਦਾ ਅਗਲਾ ਟੀਚਾ ਇਕ ਇਕਾਤਮਕ ਸੰਵਿਧਾਨ (ਸੰਘਵਾਦ ਨੂੰ ਦਫ਼ਨਾਉਣਾ), ਇਕ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਵਿਚਾਰਧਾਰਾ ਵਜੋਂ ਹਿੰਦੂਤਵ (ਧਰਮਨਿਰਪੱਖਤਾ ਨੂੰ ਦਫ਼ਨਾਉਣਾ), ਆਰਥਿਕ ਮਾਡਲ ਵਜੋਂ ਪੂੰਜੀਵਾਦ (ਕਲਿਆਣਕਾਰੀ ਰਾਜ ਨੂੰ ਦਫ਼ਨਾਉਣਾ) ਅਤੇ ਅੰਤ ’ਚ ਇਕ-ਪਾਰਟੀ ਰਾਜ (ਲੋਕਤੰਤਰ ਨੂੰ ਦਫ਼ਨਾਉਣਾ) ਹੋਵੇਗਾ।

ਇਕਜੁੱਟ ਹੋਵੋ ਅਤੇ ਪਿੱਛੇ ਧੱਕੋ

ਵਿਰੋਧੀ ਪਾਰਟੀਆਂ ਨੂੰ ਮਜ਼ਬੂਤੀ ਨਾਲ ਪਿੱਛੇ ਧੱਕਣਾ ਹੋਵੇਗਾ। ਭਾਜਪਾ ਕੱਟੜਪੰਥੀ ਧਰੁਵ ਹੋਵੇਗੀ। ਭਾਰਤ ਨੂੰ ਇਕ ਲੋਕਤੰਤਰੀ, ਸੰਘੀ ਅਤੇ ਧਰਮਨਿਰਪੱਖ ਦੇਸ਼ ਬਣੇ ਰਹਿਣ ਲਈ ਹੋਰ ਸਿਆਸੀ ਬਦਲ ਸੁਰੱਖਿਅਤ ਰੱਖੇ ਜਾਣੇ ਚਾਹੀਦੇ ਹਨ। ਇੰਡੀਆ ਬਲਾਕ ਨੇ 2024 ’ਚ ਅੰਸ਼ਿਕ ਸਫਲਤਾ ਹਾਸਲ ਕੀਤੀ ਪਰ ਉਸ ਗਤੀ ਨੂੰ ਅੱਗੇ ਵਧਾਉਣ ’ਚ ਅਸਫਲ ਰਿਹਾ। ਬਲਾਕ ਸੰਘਰਸ਼ ਕਰਦਾ ਅਤੇ ਲੜਖੜਾਉਂਦਾ ਪ੍ਰਤੀਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਪਰ ਭਾਜਪਾ ਨੂੰ ਚੁਣੌਤੀ ਦੇਣ ਦਾ ਇਹੀ ਇਕੋ-ਇਕ ਸਾਧਨ ਹੈ।

ਚੋਣਾਂ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਮਮਤਾ ਬੈਨਰਜੀ (ਤ੍ਰਿਣਮੂਲ ਕਾਂਗਰਸ) ਨੇ ਇੰਡੀਆ ਬਲਾਕ ਨੂੰ ਮਜ਼ਬੂਤ ਕਰਨ ਦਾ ਵਾਅਦਾ ਕੀਤਾ ਹੈ। ਸ਼੍ਰੀ ਐੱਮ.ਕੇ. ਸਟਾਲਿਨ (ਡੀ. ਐੱਮ. ਕੇ.) ਨੇ ਬਲਾਕ ਦੇ ਖਿਲਾਫ ਇਕ ਵੀ ਸ਼ਬਦ ਨਹੀਂ ਕਿਹਾ ਹੈ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਪਿਛਲੇ ਬਿਆਨਾਂ (‘ਭਾਜਪਾ ਮੇਰੀ ਵਿਚਾਰਧਾਰਕ ਦੁਸ਼ਮਣ ਹੈ’) ਤੋਂ, ਸ਼੍ਰੀ ਵਿਜੇ (ਟੀ. ਵੀ. ਕੇ.) ਨੂੰ ਬਲਾਕ ’ਚ ਖਿੱਚਣਾ ਸੰਭਵ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਸੱਚ ਹੈ ਕਿ ਬਲਾਕ ਦੇ ਹਿੱਸੇਦਾਰਾਂ ਵਿਚਾਲੇ ਮੌਲਿਕ ਮਤਭੇਦ ਹਨ, ਪਰ ਇਨ੍ਹਾਂ ਮਤਭੇਦਾਂ ਨੂੰ ਰਾਜ-ਪੱਧਰ ਤੱਕ ਸੀਮਤ ਰੱਖਿਆ ਜਾਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਰਾਸ਼ਟਰੀ-ਪੱਧਰ ’ਤੇ ਏਕਤਾ ਕਾਇਮ ਕੀਤੀ ਜਾਣੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ। ਇਸ ਦੇ ਲਈ ਤਤਪਰਤਾ, ਸੰਵਾਦ ਅਤੇ ਦ੍ਰਿੜ੍ਹਤਾ ਦੀ ਭਾਵਨਾ ਦੀ ਲੋੜ ਹੋਵੇਗੀ।

ਪੀ. ਚਿਦਾਂਬਰਮ