ਚੀਨ ਦੇ ''ਕਰਜ਼ ਜਾਲ'' ''ਚ ਫਸਿਆ ਜ਼ਾਂਬੀਆ: ਵਿਕਾਸ ਦੇ ਨਾਂ ''ਤੇ ਮਿਲੇ ਅਰਬਾਂ ਦੇ ਕਰਜ਼ੇ ਨੇ ਦੇਸ਼ ਕੀਤਾ ਕੰਗਾਲ

ਇੰਟਰਨੈਸ਼ਨਲ ਡੈਸਕ - ਚੀਨੀ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਬੈਂਕਾਂ ਰਾਹੀਂ ਦਿੱਤੇ ਗਏ ਭਾਰੀ ਕਰਜ਼ਿਆਂ ਅਤੇ ਸਖ਼ਤ ਸ਼ਰਤਾਂ ਨੇ ਅਫ਼ਰੀਕੀ ਦੇਸ਼ ਜ਼ੈਂਬੀਆ ਨੂੰ ਇਕ ਡੂੰਘੇ ਆਰਥਿਕ ਅਤੇ ਊਰਜਾ ਸੰਕਟ 'ਚ ਧੱਕ ਦਿੱਤਾ ਹੈ। ਇੰਟਰਨੈਸ਼ਨਲ ਕੰਸੋਰਟੀਅਮ ਆਫ਼ ਇਨਵੈਸਟੀਗੇਟਿਵ ਜਰਨਲਿਸਟਸ (ICIJ) ਦੀ ਰਿਪੋਰਟ, "ਚਾਈਨਾ ਕੈਪੀਟਲ", ਦੱਸਦੀ ਹੈ ਕਿ ਚੀਨੀ ਬੈਂਕਾਂ ਅਤੇ ਕੰਪਨੀਆਂ ਨੇ ਜ਼ੈਂਬੀਆ ਦੇ ਸਰਕਾਰੀ ਅਦਾਰਿਆਂ 'ਤੇ ਕਰਜ਼ਿਆਂ ਦਾ ਇੰਨਾ ਭਾਰ ਪਾਇਆ ਹੈ ਕਿ ਦੇਸ਼ ਲਈ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਚੁਕਾਉਣਾ ਬਹੁਤ ਮੁਸ਼ਕਲ ਹੋ ਗਿਆ ਹੈ।

ਜ਼ੈਂਬੀਆ ਦੀ ਲਗਭਗ 60 ਪ੍ਰਤੀਸ਼ਤ ਆਬਾਦੀ ਗਰੀਬੀ 'ਚ ਰਹਿੰਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਦੇਸ਼ ਬਿਜਲੀ ਲਈ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਪਣ-ਬਿਜਲੀ 'ਤੇ ਨਿਰਭਰ ਕਰਦਾ ਹੈ। 2024 'ਚ ਪਏ ਭਿਆਨਕ ਸੋਕੇ ਕਾਰਨ ਡੈਮ ਸੁੱਕ ਗਏ, ਜਿਸ ਕਾਰਨ ਜ਼ੈਂਬੀਆ ਦੀ ਸਰਕਾਰੀ ਮਾਲਕੀ ਵਾਲੀ ਬਿਜਲੀ ਕੰਪਨੀ, ਜ਼ੇਸਕੋ ਨੂੰ ਵੱਡੇ ਪੱਧਰ 'ਤੇ ਬਿਜਲੀ ਕੱਟ ਲਗਾਉਣੇ ਪਏ। ਕਈ ਇਲਾਕਿਆਂ 'ਚ, ਦਿਨ 'ਚ ਸਿਰਫ਼ ਚਾਰ ਘੰਟੇ ਬਿਜਲੀ ਉਪਲਬਧ ਹੁੰਦੀ ਹੈ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਸਥਾਨਕ ਕਿਸਾਨਾਂ ਦੇ ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਕਾਰੋਬਾਰ, ਪੋਲਟਰੀ ਫਾਰਮ ਅਤੇ ਛੋਟੇ ਉਦਯੋਗ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਵਿਘਨ ਪਾਉਂਦੇ ਹਨ।

ਰਿਪੋਰਟ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ, ਜ਼ੈਂਬੀਆ ਦੀ ਬਿਜਲੀ ਕੰਪਨੀ ਦੇ ਦੀਵਾਲੀਆਪਨ ਦੇ ਨੇੜੇ ਹੋਣ ਦਾ ਮੁੱਖ ਕਾਰਨ ਇੰਡਸਟਰੀਅਲ ਐਂਡ ਕਮਰਸ਼ੀਅਲ ਬੈਂਕ ਆਫ਼ ਚਾਈਨਾ (ICBC) ਤੋਂ $285 ਮਿਲੀਅਨ (ਲਗਭਗ $285 ਮਿਲੀਅਨ) ਦਾ ਵੱਡਾ ਕਰਜ਼ਾ ਹੈ। ਜਦੋਂ ਜ਼ੈਂਬੀਆ ਕੋਵਿਡ-19 ਮਹਾਂਮਾਰੀ ਅਤੇ ਮੰਦੀ ਕਾਰਨ ਆਪਣਾ ਕਰਜ਼ਾ ਚੁਕਾਉਣ 'ਚ ਅਸਫਲ ਰਿਹਾ, ਤਾਂ ਚੀਨੀ ਬੈਂਕਾਂ ਨੇ ਰਾਹਤ ਦੇਣ ਦੀ ਬਜਾਏ ਸਖ਼ਤ ਰਿਕਵਰੀ ਪਹੁੰਚ ਅਪਣਾਈ। ਮਾਹਿਰਾਂ ਦਾ ਮੰਨਣਾ ਹੈ ਕਿ ਇਹ ਚੀਨੀ ਬੈਂਕ ਚੀਨੀ ਸਰਕਾਰ ਦੇ ਵਪਾਰਕ ਉਦੇਸ਼ਾਂ ਦੀ ਘੱਟ ਅਤੇ ਰਾਜਨੀਤਿਕ ਅਤੇ ਰਣਨੀਤਕ ਹਿੱਤਾਂ ਦੀ ਜ਼ਿਆਦਾ ਪੂਰਤੀ ਕਰਦੇ ਹਨ।

ਸੜਕਾਂ, ਹਵਾਈ ਅੱਡਿਆਂ ਅਤੇ ਬਿਜਲੀ ਪ੍ਰੋਜੈਕਟਾਂ ਵਰਗੇ ਬੁਨਿਆਦੀ ਢਾਂਚੇ ਦੇ ਪ੍ਰੋਜੈਕਟਾਂ ਦੀ ਆੜ 'ਚ, ਚੀਨੀ ਠੇਕੇਦਾਰਾਂ ਨੇ ਜ਼ੈਂਬੀਆ ਸਰਕਾਰ ਨੂੰ ਨਵਾਂ ਕਰਜ਼ਾ ਲੈਣ ਲਈ ਪ੍ਰੇਰਿਤ ਕੀਤਾ। ਇਹ ਪ੍ਰੋਜੈਕਟ ਚੀਨੀ ਕੰਪਨੀਆਂ ਨੂੰ ਬਿਨਾਂ ਪਾਰਦਰਸ਼ੀ ਬੋਲੀ ਲਗਾਏ ਦਿੱਤੇ ਗਏ ਸਨ, ਜਿਸਦੀ ਲਾਗਤ ਕਾਫ਼ੀ ਜ਼ਿਆਦਾ ਸੀ। ਭਾਵੇਂ ਚੀਨੀ ਦੂਤਾਵਾਸ ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੋਸ਼ਾਂ ਤੋਂ ਇਨਕਾਰ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਪਰ ਅਸਲੀਅਤ 'ਚ ਜ਼ੈਂਬੀਆ ਅੱਜ ਇੱਕ ਗੰਭੀਰ ਸੰਕਟ ਦਾ ਸਾਹਮਣਾ ਕਰ ਰਿਹਾ ਹੈ, ਕਰਜ਼ੇ ਦੇ ਚੱਕਰਵਿਊ ਵਿੱਚ ਫਸਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ।