EMI ਦੇਣ ਤੋਂ ਖੁੰਝੇ ਤਾਂ ਫੋਨ ਹੋ ਜਾਵੇਗਾ Lock ! RBI ਦਾ ਨਵਾਂ ਨਿਯਮ, ਭੁਗਤਾਨ ਦੇ ਇੰਨੇ ਘੰਟੇ ਅੰਦਰ ਹੋਵੇਗਾ Unlock

ਬਿਜ਼ਨੈੱਸ ਡੈਸਕ : ਅੱਜ-ਕੱਲ੍ਹ EMI 'ਤੇ ਸਮਾਰਟਫੋਨ ਖਰੀਦਣਾ ਆਮ ਹੋ ਗਿਆ ਹੈ। ਹਾਲਾਂਕਿ, ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਬੈਂਕ ਤੇ ਵਿੱਤ ਕੰਪਨੀਆਂ ਕਿਸ਼ਤਾਂ ਦਾ ਭੁਗਤਾਨ ਨਾ ਹੋਣ ਦੀ ਸੂਰਤ ਵਿੱਚ ਫੋਨਾਂ ਨੂੰ ਰਿਮੋਟਲੀ ਲਾਕ ਕਰ ਦਿੰਦੀਆਂ ਹਨ। ਭਾਰਤੀ ਰਿਜ਼ਰਵ ਬੈਂਕ (RBI) ਨੇ ਇਸ ਵਧ ਰਹੇ ਰੁਝਾਨ ਨੂੰ ਹੱਲ ਕਰਨ ਲਈ ਸਖ਼ਤ ਨਿਯਮ ਜਾਰੀ ਕੀਤੇ ਹਨ। ਨਵੇਂ ਨਿਯਮਾਂ ਵਿੱਚ ਦੱਸਿਆ ਗਿਆ ਹੈ ਕਿ ਬੈਂਕ ਕਦੋਂ ਕਿਸੇ ਡਿਵਾਈਸ ਨੂੰ ਲਾਕ ਕਰ ਸਕਦੇ ਹਨ, ਭੁਗਤਾਨ ਕੀਤੇ ਜਾਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਵੀ ਕਿਹੜੀਆਂ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ਤਾਵਾਂ ਕਿਰਿਆਸ਼ੀਲ ਰਹਿਣਗੀਆਂ ਅਤੇ ਭੁਗਤਾਨ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਫੋਨ ਨੂੰ ਅਨਲਾਕ ਕਰਨ ਵਿੱਚ ਕਿੰਨਾ ਸਮਾਂ ਲੱਗੇਗਾ। ਇਹ ਨਵਾਂ RBI ਢਾਂਚਾ 1 ਜਨਵਰੀ, 2027 ਤੋਂ ਲਾਗੂ ਹੋਵੇਗਾ। ਇਹ ਕਰਜ਼ਾ ਵਸੂਲੀ ਅਤੇ ਰਿਕਵਰੀ ਏਜੰਟਾਂ ਨਾਲ ਸਬੰਧਤ ਸੋਧੇ ਦਿਸ਼ਾ-ਨਿਰਦੇਸ਼ਾਂ ਦਾ ਹਿੱਸਾ ਹੈ ਅਤੇ ਪਹਿਲੀ ਵਾਰ ਤਕਨਾਲੋਜੀ-ਅਧਾਰਤ ਰਿਕਵਰੀ 'ਤੇ ਵਿਸਤ੍ਰਿਤ ਨਿਯਮ ਤਿਆਰ ਕੀਤੇ ਗਏ ਹਨ।

RBI ਦਾ ਨਵਾਂ ਨਿਯਮ
RBI ਨੇ ਪਾਇਆ ਹੈ ਕਿ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਬੈਂਕ ਅਤੇ ਵਿੱਤ ਕੰਪਨੀਆਂ EMI ਡਿਫਾਲਟ ਦੀ ਸੂਰਤ ਵਿੱਚ ਰਿਮੋਟਲੀ ਫਾਈਨਾਂਸਡ ਸਮਾਰਟਫੋਨ, ਟੈਬਲੇਟ ਅਤੇ ਲੈਪਟਾਪ ਨੂੰ ਲਾਕ ਕਰਨ ਲਈ ਤਕਨਾਲੋਜੀ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕਰ ਰਹੀਆਂ ਹਨ। ਜਦੋਂ ਕਿ ਬੈਂਕਾਂ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਪੈਸੇ ਵਸੂਲਣ ਦਾ ਅਧਿਕਾਰ ਹੈ, RBI ਇਹ ਯਕੀਨੀ ਬਣਾਉਣਾ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹੈ ਕਿ ਇਸ ਤਕਨਾਲੋਜੀ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਗਾਹਕਾਂ ਨੂੰ ਪਰੇਸ਼ਾਨ ਕਰਨ ਜਾਂ ਅਨੁਚਿਤ ਵਸੂਲੀ ਕਰਨ ਲਈ ਨਾ ਕੀਤੀ ਜਾਵੇ। ਇਸ ਕਾਰਨ ਕਰਕੇ ਡਿਵਾਈਸ ਨੂੰ ਲਾਕ ਕਰਨ ਲਈ ਇੱਕ ਪੂਰੀ ਪ੍ਰਕਿਰਿਆ, ਨੋਟਿਸ, ਸਮਾਂ-ਸੀਮਾ ਅਤੇ ਗਾਹਕ ਅਧਿਕਾਰ ਸਥਾਪਤ ਕੀਤੇ ਗਏ ਹਨ।

ਕੀ ਬੈਂਕ ਕਿਸੇ ਵੀ ਫੋਨ ਨੂੰ ਲਾਕ ਕਰ ਸਕਦੇ ਹਨ?
ਜਵਾਬ ਇੱਕ ਸ਼ਬਦ ਵਿੱਚ ਹੈ: ਨਹੀਂ। RBI ਨੇ ਸਪੱਸ਼ਟ ਕੀਤਾ ਹੈ ਕਿ ਰਿਮੋਟ ਲਾਕਿੰਗ ਸਿਰਫ਼ ਉਸ ਡਿਵਾਈਸ 'ਤੇ ਲਾਗੂ ਹੋਵੇਗੀ ਜਿਸ ਲਈ ਕਰਜ਼ਾ ਲਿਆ ਗਿਆ ਸੀ। ਜੇਕਰ ਤੁਸੀਂ ਨਿੱਜੀ ਲੋਨ, ਖਪਤਕਾਰ ਲੋਨ, ਜਾਂ ਕਿਸੇ ਹੋਰ ਕਾਰਨ ਕਰਕੇ ਕਰਜ਼ਾ ਲਿਆ ਹੈ, ਤਾਂ ਬੈਂਕ ਤੁਹਾਡੇ ਮੌਜੂਦਾ ਸਮਾਰਟਫੋਨ, ਟੈਬਲੇਟ ਜਾਂ ਲੈਪਟਾਪ ਨੂੰ ਰਿਮੋਟਲੀ ਲਾਕ ਨਹੀਂ ਕਰ ਸਕਦਾ। RBI ਦੇ ਨਵੇਂ ਨਿਯਮਾਂ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ ਬੈਂਕ ਸਿਰਫ਼ ਇੱਕ EMI ਖੁੰਝ ਜਾਣ 'ਤੇ ਫ਼ੋਨ ਨੂੰ ਤੁਰੰਤ ਲਾਕ ਨਹੀਂ ਕਰ ਸਕਦੇ। ਕਿਸੇ ਡਿਵਾਈਸ 'ਤੇ ਪਹਿਲੀ ਕਿਸਮ ਦੀ ਪਾਬੰਦੀ ਸਿਰਫ਼ ਤਾਂ ਹੀ ਲਗਾਈ ਜਾ ਸਕਦੀ ਹੈ ਜੇਕਰ ਲੋਨ ਖਾਤਾ ਘੱਟੋ-ਘੱਟ 30 ਦਿਨਾਂ ਲਈ ਬਕਾਇਆ ਹੈ। ਇਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਵੀ ਬੈਂਕ ਨੂੰ ਕਦਮ-ਦਰ-ਕਦਮ ਕਾਰਵਾਈ ਕਰਨੀ ਪਵੇਗੀ। ਜੇਕਰ ਕਰਜ਼ਾ 60 ਦਿਨਾਂ ਲਈ ਬਕਾਇਆ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ ਤਾਂ ਹੀ ਬੈਂਕ ਜਾਂ ਵਿੱਤ ਕੰਪਨੀ ਡਿਵਾਈਸ ਨੂੰ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਲਾਕ ਕਰ ਸਕਦੀ ਹੈ। ਇਸਦਾ ਮਤਲਬ ਹੈ ਕਿ ਗਾਹਕਾਂ ਕੋਲ ਭੁਗਤਾਨ ਕਰਨ ਲਈ ਵਾਧੂ ਸਮਾਂ ਹੋਵੇਗਾ ਅਤੇ ਫ਼ੋਨ ਤੁਰੰਤ ਬੰਦ ਨਹੀਂ ਕੀਤਾ ਜਾਵੇਗਾ।
RBI ਨੇ ਸਪੱਸ਼ਟ ਤੌਰ 'ਤੇ ਕਿਹਾ ਹੈ ਕਿ ਫ਼ੋਨ ਨੂੰ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਬੇਕਾਰ ਨਹੀਂ ਕੀਤਾ ਜਾ ਸਕਦਾ। ਕੁਝ ਜ਼ਰੂਰੀ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ਤਾਵਾਂ ਨੂੰ ਲਾਕ ਕਰਨ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਵੀ ਕਾਰਜਸ਼ੀਲ ਰਹਿਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਇਹਨਾਂ ਵਿੱਚ ਇਨਕਮਿੰਗ ਕਾਲਾਂ, SMS, SOS, ਐਮਰਜੈਂਸੀ ਸੰਚਾਰ, ਅਤੇ ਜ਼ਰੂਰੀ ਨੌਕਰੀ ਅਤੇ ਕੰਮ ਨਾਲ ਸਬੰਧਤ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ਤਾਵਾਂ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ। ਇਸਦਾ ਉਦੇਸ਼ ਇਹ ਯਕੀਨੀ ਬਣਾਉਣਾ ਹੈ ਕਿ ਗਾਹਕ EMI ਦੇਰੀ ਨਾਲ ਹੋਣ 'ਤੇ ਵੀ ਦੁਨੀਆ ਤੋਂ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਕੱਟੇ ਨਾ ਜਾਣ।

ਬੈਂਕ ਤੁਹਾਡਾ ਨਿੱਜੀ ਡਾਟਾ ਨਹੀਂ ਦੇਖ ਸਕਦੇ
RBI ਨੇ ਨਿੱਜਤਾ ਨੂੰ ਵੀ ਤਰਜੀਹ ਦਿੱਤੀ ਹੈ। ਡਿਵਾਈਸ-ਲਾਕਿੰਗ ਤਕਨਾਲੋਜੀ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕਰਕੇ, ਬੈਂਕ ਜਾਂ ਵਿੱਤ ਕੰਪਨੀਆਂ ਸਾਰੇ ਡਾਟਾ ਤੱਕ ਪਹੁੰਚ ਨਹੀਂ ਕਰ ਸਕਦੀਆਂ। ਇਸ ਵਿੱਚ ਸੰਪਰਕ ਸੂਚੀਆਂ, ਫੋਟੋਆਂ, ਵੀਡੀਓ, SMS, ਕਾਲ ਲੌਗ, ਸਥਾਨ ਇਤਿਹਾਸ, ਅਤੇ ਲੋਨ ਰਿਕਵਰੀ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਿਤ ਕੋਈ ਵੀ ਨਿੱਜੀ ਜਾਣਕਾਰੀ ਸ਼ਾਮਲ ਹੈ। ਇਸ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ, ਵਰਤੀ ਗਈ ਤਕਨਾਲੋਜੀ ਨੂੰ ਡੇਟਾ ਸੁਰੱਖਿਆ ਨਿਯਮਾਂ ਦੀ ਪਾਲਣਾ ਕਰਨੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ। ਫੋਨ ਨੂੰ ਲਾਕ ਕਰਨ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਬੈਂਕ ਨੂੰ ਗਾਹਕ ਨੂੰ ਸੂਚਿਤ ਕਰਨ ਦੀ ਲੋੜ ਹੋਵੇਗੀ। ਲੋਨ ਪ੍ਰਵਾਨਗੀ ਦੇ ਸਮੇਂ ਇਹ ਸਪੱਸ਼ਟ ਤੌਰ 'ਤੇ ਦੱਸਿਆ ਜਾਵੇਗਾ ਕਿ ਡਿਵਾਈਸ ਨੂੰ ਰਿਮੋਟਲੀ ਲਾਕ ਕੀਤਾ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ ਲਾਕਿੰਗ ਲਾਗੂ ਕਰਨ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ, ਗਾਹਕ ਨੂੰ ਪਹਿਲਾਂ ਤੋਂ ਨੋਟਿਸ ਅਤੇ ਬਕਾਇਆ ਰਕਮ ਦਾ ਭੁਗਤਾਨ ਕਰਨ ਦਾ ਮੌਕਾ ਦਿੱਤਾ ਜਾਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।

ਭੁਗਤਾਨ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਫੋਨ ਨੂੰ ਅਨਲੌਕ ਹੋਣ ਵਿੱਚ ਕਿੰਨਾ ਸਮਾਂ ਲੱਗੇਗਾ?
ਜੇਕਰ ਗਾਹਕ ਬਕਾਇਆ ਰਕਮ ਦਾ ਭੁਗਤਾਨ ਕਰਦਾ ਹੈ ਜਾਂ ਕਰਜ਼ਾ ਖਾਤਾ ਸੈਟਲ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਬੈਂਕ ਨੂੰ ਆਮ ਤੌਰ 'ਤੇ ਇੱਕ ਘੰਟੇ ਦੇ ਅੰਦਰ ਡਿਵਾਈਸ ਨੂੰ ਅਨਲਾਕ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਆਰਬੀਆਈ ਨੇ ਕਿਹਾ ਹੈ ਕਿ ਬੇਲੋੜੀ ਦੇਰੀ ਦੀ ਇਜਾਜ਼ਤ ਨਹੀਂ ਦਿੱਤੀ ਜਾਣੀ ਚਾਹੀਦੀ। ਜੇਕਰ ਭੁਗਤਾਨ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਵੀ ਨਿਰਧਾਰਤ ਸਮੇਂ ਦੇ ਅੰਦਰ ਫ਼ੋਨ ਅਨਲੌਕ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਬੈਂਕ ਜਾਂ ਵਿੱਤ ਕੰਪਨੀ ਨੂੰ ਗਾਹਕ ਨੂੰ ਮੁਆਵਜ਼ਾ ਦੇਣਾ ਪਵੇਗਾ। ਆਰਬੀਆਈ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ, ਦੇਰੀ ਦੇ ਹਰ ਘੰਟੇ ਲਈ ਮੁਆਵਜ਼ਾ ₹250 ਹੋਵੇਗਾ। ਕੁੱਲ ਮੁਆਵਜ਼ਾ ਬਕਾਇਆ ਕਰਜ਼ੇ ਦੀ ਰਕਮ ਤੋਂ ਵੱਧ ਨਹੀਂ ਹੋਵੇਗਾ। ਇਹ ਪਹਿਲੀ ਵਾਰ ਹੈ ਜਦੋਂ ਆਰਬੀਆਈ ਨੇ ਤਕਨਾਲੋਜੀ-ਅਧਾਰਤ ਰਿਕਵਰੀ ਲਈ ਇੱਕ ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਮੁਆਵਜ਼ਾ ਰਕਮ ਨਿਰਧਾਰਤ ਕੀਤੀ ਹੈ। ਆਰਬੀਆਈ ਨੇ ਇਹ ਵੀ ਸਪੱਸ਼ਟ ਕੀਤਾ ਹੈ ਕਿ ਡਿਵਾਈਸ ਲਾਕਿੰਗ ਤਕਨਾਲੋਜੀ ਗਾਹਕ ਦੇ ਹੋਰ ਅਧਿਕਾਰਾਂ ਨੂੰ ਪ੍ਰਭਾਵਤ ਨਹੀਂ ਕਰੇਗੀ। ਗਾਹਕ ਪਹਿਲਾਂ ਵਾਂਗ ਕਰਜ਼ੇ ਦਾ ਭੁਗਤਾਨ ਜਾਂ ਬੰਦ ਕਰਨ ਦੇ ਯੋਗ ਹੋਵੇਗਾ।