ਐਤਵਾਰ ਨੂੰ ਹੀ ਕਿਉਂ ਹੁੰਦੀ ਹੈ ਛੁੱਟੀ? ਜਾਣੋ ਇਸ ਦੇ ਪਿੱਛੇ ਦੀ ਦਿਲਚਸਪ ਕਹਾਣੀ
Friday, Oct 16, 2026 - 10:18 PM (IST)
ਨਵੀਂ ਦਿੱਲੀ : ਅੱਜ ਐਤਵਾਰ ਦਾ ਦਿਨ ਜ਼ਿਆਦਾਤਰ ਲੋਕਾਂ ਲਈ ਆਰਾਮ ਕਰਨ, ਪਰਿਵਾਰ ਨਾਲ ਸਮਾਂ ਬਿਤਾਉਣ ਅਤੇ ਆਪਣੇ ਨਿੱਜੀ ਕੰਮ ਨਿਪਟਾਉਣ ਦਾ ਦਿਨ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਪਰ ਕੀ ਤੁਸੀਂ ਜਾਣਦੇ ਹੋ ਕਿ ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਐਤਵਾਰ ਦੀ ਛੁੱਟੀ ਹਮੇਸ਼ਾ ਤੋਂ ਨਹੀਂ ਸੀ? ਇਸ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਪਿੱਛੇ ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਰਾਜ ਦੌਰਾਨ ਮਜ਼ਦੂਰਾਂ ਵੱਲੋਂ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਲੰਮਾ ਸੰਘਰਸ਼ ਹੈ।
ਇਤਿਹਾਸਕ ਜਾਣਕਾਰੀ ਅਨੁਸਾਰ, ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਰਾਜ ਦੌਰਾਨ ਕੱਪੜਾ ਮਿੱਲਾਂ ਅਤੇ ਹੋਰ ਉਦਯੋਗਾਂ ਵਿੱਚ ਕੰਮ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਭਾਰਤੀ ਮਜ਼ਦੂਰਾਂ ਨੂੰ ਹਫ਼ਤੇ ਦੇ ਸੱਤੋਂ ਦਿਨ ਕੰਮ ਕਰਨਾ ਪੈਂਦਾ ਸੀ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਆਰਾਮ ਲਈ ਹਫ਼ਤੇ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਦਿਨ ਦੀ ਛੁੱਟੀ ਵੀ ਨਸੀਬ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੀ ਸੀ। ਲੰਮੇ ਸਮੇਂ ਤੱਕ ਕੰਮ ਕਰਨ ਕਾਰਨ ਮਜ਼ਦੂਰਾਂ ਦੀ ਸਿਹਤ ਅਤੇ ਪਰਿਵਾਰਕ ਜੀਵਨ ’ਤੇ ਵੀ ਮਾੜਾ ਅਸਰ ਪੈਂਦਾ ਸੀ।
ਨਾਰਾਇਣ ਮੇਘਾਜੀ ਲੋਖੰਡੇ ਨੇ ਚੁੱਕੀ ਆਵਾਜ਼
ਮਜ਼ਦੂਰਾਂ ਦੀ ਇਸ ਸਮੱਸਿਆ ਨੂੰ ਦੇਖਦਿਆਂ ਮਜ਼ਦੂਰ ਆਗੂ ਨਾਰਾਇਣ ਮੇਘਾਜੀ ਲੋਖੰਡੇ ਨੇ ਹਫ਼ਤੇ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਦਿਨ ਦੀ ਛੁੱਟੀ ਦੇਣ ਦੀ ਮੰਗ ਕੀਤੀ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਹਕੂਮਤ ਅਤੇ ਮਿੱਲ ਮਾਲਕਾਂ ਸਾਹਮਣੇ ਮਜ਼ਦੂਰਾਂ ਨੂੰ ਐਤਵਾਰ ਨੂੰ ਛੁੱਟੀ ਦੇਣ ਦਾ ਪ੍ਰਸਤਾਵ ਰੱਖਿਆ। ਇਸ ਦੇ ਨਾਲ ਹੀ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਕੰਮ ਦੇ ਘੰਟੇ ਘਟਾਉਣ ਅਤੇ ਦੁਪਹਿਰ ਵੇਲੇ ਖਾਣਾ ਖਾਣ ਲਈ ਸਮਾਂ ਦੇਣ ਵਰਗੀਆਂ ਮੰਗਾਂ ਵੀ ਉਠਾਈਆਂ।
ਸ਼ੁਰੂ ਵਿੱਚ ਮਜ਼ਦੂਰਾਂ ਦੀਆਂ ਮੰਗਾਂ ਨੂੰ ਆਸਾਨੀ ਨਾਲ ਸਵੀਕਾਰ ਨਹੀਂ ਕੀਤਾ ਗਿਆ, ਪਰ ਲੋਖੰਡੇ ਨੇ ਆਪਣਾ ਸੰਘਰਸ਼ ਜਾਰੀ ਰੱਖਿਆ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਮਜ਼ਦੂਰਾਂ ਨੂੰ ਇਕੱਠਾ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਹੱਕਾਂ ਲਈ ਆਵਾਜ਼ ਬੁਲੰਦ ਕੀਤੀ। ਆਖ਼ਰਕਾਰ 10 ਜੂਨ 1890 ਨੂੰ ਬੰਬਈ ਦੇ ਮਿੱਲ ਮਾਲਕਾਂ ਦੀ ਜਥੇਬੰਦੀ ਨੇ ਮਜ਼ਦੂਰਾਂ ਲਈ ਐਤਵਾਰ ਨੂੰ ਹਫ਼ਤਾਵਾਰੀ ਛੁੱਟੀ ਦੇਣ ਦੇ ਹੱਕ ਨੂੰ ਸਵੀਕਾਰ ਕਰ ਲਿਆ।
ਐਤਵਾਰ ਨੂੰ ਹੀ ਕਿਉਂ ਚੁਣਿਆ ਗਿਆ?
ਐਤਵਾਰ ਨੂੰ ਛੁੱਟੀ ਲਈ ਚੁਣੇ ਜਾਣ ਦਾ ਇੱਕ ਅਹਿਮ ਕਾਰਨ ਈਸਾਈ ਧਰਮ ਨਾਲ ਜੁੜੀ ਪਰੰਪਰਾ ਸੀ। ਈਸਾਈ ਭਾਈਚਾਰੇ ਵਿੱਚ ਐਤਵਾਰ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਰਥਨਾ ਅਤੇ ਚਰਚ ਜਾਣ ਦਾ ਦਿਨ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਰਾਜ ਦੌਰਾਨ ਇਹ ਦਿਨ ਪਹਿਲਾਂ ਹੀ ਉੱਥੋਂ ਦੇ ਲੋਕਾਂ ਲਈ ਧਾਰਮਿਕ ਅਤੇ ਆਰਾਮ ਦੇ ਦਿਨ ਵਜੋਂ ਮਹੱਤਵ ਰੱਖਦਾ ਸੀ।
ਹੌਲੀ-ਹੌਲੀ ਐਤਵਾਰ ਦੀ ਛੁੱਟੀ ਦੀ ਪ੍ਰਥਾ ਹੋਰ ਖੇਤਰਾਂ ਵਿੱਚ ਵੀ ਫੈਲਣ ਲੱਗੀ ਅਤੇ ਸਕੂਲਾਂ, ਡਾਕ ਸੇਵਾਵਾਂ, ਸਰਕਾਰੀ ਦਫ਼ਤਰਾਂ ਅਤੇ ਹੋਰ ਸੰਸਥਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਇਸ ਨੂੰ ਅਪਣਾਇਆ ਜਾਣ ਲੱਗਾ। ਹਾਲਾਂਕਿ, ਹਰ ਸੰਸਥਾ ਵਿੱਚ ਛੁੱਟੀ ਇੱਕੋ ਸਮੇਂ ਲਾਗੂ ਨਹੀਂ ਹੋਈ।
ਅੱਜ ਐਤਵਾਰ ਦੀ ਛੁੱਟੀ ਸਾਡੇ ਰੋਜ਼ਾਨਾ ਜੀਵਨ ਦਾ ਆਮ ਹਿੱਸਾ ਬਣ ਚੁੱਕੀ ਹੈ, ਪਰ ਇਸ ਦੇ ਪਿੱਛੇ ਮਜ਼ਦੂਰਾਂ ਦੇ ਹੱਕਾਂ ਲਈ ਲੜੇ ਗਏ ਸੰਘਰਸ਼ ਦੀ ਇੱਕ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਕਹਾਣੀ ਹੈ।
