ਭਾਰਤ ਦੇ ਰੱਖਿਆ ਨਿਰਯਾਤ ''ਚ ਰਿਕਾਰਡ ਵਾਧਾ: ''ਬ੍ਰਹਮੋਸ'' ਸਮੇਤ ਹਥਿਆਰਾਂ ਦੀ ਵਿਕਰੀ ਬਣੀ ਕੂਟਨੀਤੀ ਦਾ ਅਹਿਮ ਹਿੱਸਾ

ਨਵੀਂ ਦਿੱਲੀ- ਪ੍ਰਧਾਨ ਮੰਤਰੀ ਨਰਿੰਦਰ ਮੋਦੀ ਦੀ ਯਾਤਰਾ ਦੌਰਾਨ 7 ਜੁਲਾਈ 2026 ਨੂੰ ਜਕਾਰਤਾ ਵਿਖੇ 'ਬ੍ਰਹਮੋਸ ਏਅਰੋਸਪੇਸ' ਅਤੇ ਇੰਡੋਨੇਸ਼ੀਆ ਦੇ ਰੱਖਿਆ ਮੰਤਰਾਲੇ ਵਿਚਕਾਰ ਸੁਪਰਸੋਨਿਕ ਕਰੂਜ਼ ਮਿਜ਼ਾਈਲ ਦਾ ਕਰਾਰ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ। ਇੰਡੋਨੇਸ਼ੀਆ 2022 ਵਿੱਚ 375 ਮਿਲੀਅਨ ਡਾਲਰ ਦਾ ਸਮਝੌਤਾ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਫਿਲੀਪੀਨਜ਼ ਅਤੇ ਜੂਨ 2026 ਵਿੱਚ ਕਰਾਰ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਵੀਅਤਨਾਮ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਬ੍ਰਹਮੋਸ ਮਿਜ਼ਾਈਲ ਖਰੀਦਣ ਵਾਲਾ ਤੀਜਾ ਦੇਸ਼ ਬਣ ਗਿਆ ਹੈ। ਮਈ 2025 ਦੇ ਭਾਰਤ-ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਸੰਘਰਸ਼ ਦੌਰਾਨ ਬ੍ਰਹਮੋਸ ਦੇ ਸਫ਼ਲ ਪ੍ਰਯੋਗ ਨੇ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਪੱਧਰ 'ਤੇ ਇਸ ਦੀ ਖਿੱਚ ਨੂੰ ਹੋਰ ਵਧਾ ਦਿੱਤਾ ਹੈ। ਰੱਖਿਆ ਮੰਤਰਾਲੇ ਅਨੁਸਾਰ ਸਾਲ 2025-26 ਵਿੱਚ ਭਾਰਤ ਦਾ ਰੱਖਿਆ ਨਿਰਯਾਤ 63 ਫੀਸਦੀ ਦੇ ਵਾਧੇ ਨਾਲ 38,424 ਕਰੋੜ ਰੁਪਏ (ਲਗਭਗ 4.11 ਅਰਬ ਡਾਲਰ) ਤੱਕ ਪਹੁੰਚ ਗਿਆ ਹੈ, ਜੋ ਕਿ 2013-14 ਵਿੱਚ 700 ਕਰੋੜ ਰੁਪਏ ਤੋਂ ਘੱਟ ਸੀ, ਅਤੇ ਸਰਕਾਰ ਨੇ 2028-29 ਤੱਕ ਇਸ ਨੂੰ 50,000 ਕਰੋੜ ਰੁਪਏ ਸਾਲਾਨਾ ਤੱਕ ਪਹੁੰਚਾਉਣ ਦਾ ਟੀਚਾ ਰੱਖਿਆ ਹੈ।

ਭਾਰਤੀ ਰੱਖਿਆ ਉਤਪਾਦ ਹੁਣ 80 ਤੋਂ ਵੱਧ ਦੇਸ਼ਾਂ ਵਿੱਚ ਭੇਜੇ ਜਾ ਰਹੇ ਹਨ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਭਾਰਤ ਕੇਵਲ ਸਪੇਅਰ ਪਾਰਟਸ ਦੀ ਬਜਾਏ ਪੂਰੇ ਸਿਸਟਮ ਵੇਚ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਅਰਮੀਨੀਆ ਨੇ ਆਕਾਸ਼ ਸਰਫੇਸ-ਟੂ-ਏਅਰ ਮਿਜ਼ਾਈਲਾਂ, ਪਿਨਾਕਾ ਰੌਕੇਟ ਲਾਂਚਰ, ਸਵਾਤੀ ਰਾਡਾਰ ਅਤੇ ATAGS ਤੋਪਾਂ ਦੇ ਲਗਭਗ 2 ਅਰਬ ਡਾਲਰ ਦੇ ਆਰਡਰ ਦਿੱਤੇ ਹਨ। ਇਸ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ, ਭਾਰਤ ਅਸਤਰਾ ਏਅਰ-ਟੂ-ਏਅਰ ਮਿਜ਼ਾਈਲ ਦੇ ਨਿਰਯਾਤ ਦੀ ਯੋਜਨਾ ਬਣਾ ਰਿਹਾ ਹੈ ਅਤੇ ਹਿੰਦ ਮਹਾਸਾਗਰ ਦੇ ਮਾਰੀਸ਼ਸ, ਸੇਸ਼ੇਲਸ ਤੇ ਮਾਲਦੀਵ ਵਰਗੇ ਟਾਪੂ ਦੇਸ਼ਾਂ ਨੂੰ ਡੋਰਨੀਅਰ ਹਵਾਈ ਜਹਾਜ਼, ਪੈਟਰੋਲ ਜਹਾਜ਼ ਅਤੇ ਐਡਵਾਂਸਡ ਲਾਈਟ ਹੈਲੀਕਾਪਟਰ ਪ੍ਰਦਾਨ ਕਰ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਹਥਿਆਰਾਂ ਦੀ ਵਿਕਰੀ ਰਾਹੀਂ ਭਾਰਤ ਦੱਖਣ-ਪੂਰਬੀ ਏਸ਼ੀਆ, ਕਾਕੇਸ਼ਸ ਅਤੇ ਹਿੰਦ ਮਹਾਸਾਗਰ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਆਪਣੇ ਰਣਨੀਤਕ ਪ੍ਰਭਾਵ ਨੂੰ ਮਜ਼ਬੂਤ ਕਰ ਰਿਹਾ ਹੈ।

ਹਥਿਆਰਾਂ ਦੀ ਇਹ ਵਿਕਰੀ ਭਾਰਤ ਨੂੰ ਬਿਨਾਂ ਕਿਸੇ ਰਸਮੀ ਸੈਨਿਕ ਗਠਜੋੜ ਦੇ ਮਜ਼ਬੂਤ ਦੁਵੱਲੇ ਸਬੰਧ ਅਤੇ ਰਣਨੀਤਕ ਸੁਤੰਤਰਤਾ ਪ੍ਰਦਾਨ ਕਰਦੀ ਹੈ। ਹਾਲਾਂਕਿ, ਇਸ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਭਾਰਤ ਨੂੰ ਕਈ ਚੁਣੌਤੀਆਂ ਦਾ ਸਾਹਮਣਾ ਵੀ ਕਰਨਾ ਪੈ ਰਿਹਾ ਹੈ, ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਬ੍ਰਹਮੋਸ ਭਾਰਤ-ਰੂਸ ਦਾ ਸਾਂਝਾ ਉੱਦਮ ਹੋਣ ਕਰਕੇ ਰੂਸੀ ਮੰਜ਼ੂਰੀ 'ਤੇ ਨਿਰਭਰਤਾ ਅਤੇ ਹੋਰ ਦੇਸ਼ਾਂ ਨਾਲੋਂ ਡਿਲੀਵਰੀ ਦੀ ਭਰੋਸੇਯੋਗਤਾ ਦਾ ਇਮਤਿਹਾਨ। ਲਗਭਗ 4 ਅਰਬ ਡਾਲਰ ਸਾਲਾਨਾ ਨਿਰਯਾਤ ਨਾਲ ਭਾਰਤ ਅਜੇ ਵੀ ਅਮਰੀਕਾ, ਰੂਸ, ਫਰਾਂਸ ਅਤੇ ਚੀਨ ਦੇ ਮੁਕਾਬਲੇ ਇੱਕ ਛੋਟਾ ਨਿਰਯਾਤਕ ਹੈ, ਪਰ ਭਾਰਤ ਦੀਆਂ ਚੁਣੀਆਂ ਗਈਆਂ ਵਿਕਰੀਆਂ ਇਸ ਦੀਆਂ ਵਧਦੀਆਂ ਗਲੋਬਲ ਮਹੱਤਵਾਕਾਂਖਾਵਾਂ ਅਤੇ ਰਣਨੀਤਕ ਸੋਚ ਨੂੰ ਸਾਫ਼ ਦਰਸਾਉਂਦੀਆਂ ਹਨ।