ਨੇਪਾਲ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਹੁਣ ਉੱਤਰਾਖੰਡ ''ਚ ਖ਼ਤਰੇ ਦੀ ਘੰਟੀ, 219 ਗਲੇਸ਼ੀਅਰ ਟੁੱਟਣ ਦੀ ਕਗਾਰ ''ਤੇ

ਦੇਹਰਾਦੂਨ/ਨਵੀਂ ਦਿੱਲੀ : ਨੇਪਾਲ ਤੋਂ ਹੁਣ ਉੱਤਰਾਖੰਡ ਦੇ ਹਿਮਾਲਿਆ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਜਲਵਾਯੂ ਪਰਿਵਰਤਨ (ਕਲਾਈਮੇਟ ਚੇਂਜ) ਕਾਰਨ ਇੱਕ ਵੱਡਾ ਖ਼ਤਰਾ ਮੰਡਰਾ ਰਿਹਾ ਹੈ। 'ਨੈਚੁਰਲ ਹੈਜ਼ਰਡਸ' ਜਰਨਲ ਵਿੱਚ ਅਪ੍ਰੈਲ 2026 ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਇੱਕ ਖੋਜ ਪੱਤਰ "Basin-scale inventory and exposure assessment of hanging glaciers, Central Himalaya" ਵਿੱਚ ਖੁਲਾਸਾ ਹੋਇਆ ਹੈ ਕਿ ਉੱਤਰਾਖੰਡ ਦੇ ਅਲਕਨੰਦਾ ਬੇਸਿਨ ਵਿੱਚ 219 ਲਟਕਦੇ ਹੋਏ ਗਲੇਸ਼ੀਅਰ ਬੇਹੱਦ ਨਾਜ਼ੁਕ ਅਤੇ ਅਸਥਿਰ ਹਾਲਤ ਵਿੱਚ ਹਨ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਕਿਸੇ ਵੀ ਸਮੇਂ ਅਚਾਨਕ ਟੁੱਟਣ ਦਾ ਵੱਡਾ ਖ਼ਤਰਾ ਬਣਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ।

ਵਿਗਿਆਨਕ ਤੱਥਾਂ ਅਨੁਸਾਰ, ਗੜ੍ਹਵਾਲ ਹਿਮਾਲਿਆ ਦੇ ਅਲਕਨੰਦਾ ਬੇਸਿਨ ਵਿੱਚ 'GlabTop2' ਮਾਡਲ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕਰਕੇ ਇਨ੍ਹਾਂ 219 ਗਲੇਸ਼ੀਅਰਾਂ ਦੀ ਪਛਾਣ ਕੀਤੀ ਗਈ ਹੈ, ਜੋ ਲਗਭਗ 71.7 ± 3.5 ਵਰਗ ਕਿਲੋਮੀਟਰ ਦੇ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਫੈਲੇ ਹੋਏ ਹਨ। ਵਿਗਿਆਨੀਆਂ ਮੁਤਾਬਕ, ਇਨ੍ਹਾਂ ਗਲੇਸ਼ੀਅਰਾਂ ਦੀ ਬਰਫ਼ ਦਾ ਕੁੱਲ ਅਨੁਮਾਨਿਤ ਆਕਾਰ 2.39 ± 0.42 ਕਿਊਬਿਕ ਕਿਲੋਮੀਟਰ (km³) ਹੈ। ਇਸ ਵਿੱਚੋਂ ਲਗਭਗ 0.74 ± 0.14 ਕਿਊਬਿਕ ਕਿਲੋਮੀਟਰ ਬਰਫ਼ ਬੇਹੱਦ ਅਸਥਿਰ ਸਥਿਤੀ ਵਿੱਚ ਹੈ, ਜਿਸ ਦੇ ਅਚਾਨਕ ਟੁੱਟ ਕੇ ਡਿੱਗਣ ਨਾਲ ਹੇਠਲੇ ਇਲਾਕਿਆਂ 'ਤੇ ਗੰਭੀਰ ਅਸਰ ਪੈਣ ਦਾ ਵੱਡਾ ਖ਼ਤਰਾ ਹੈ।

ਖੋਜਕਾਰਾਂ ਅਨੁਸਾਰ, ਗਲੋਬਲ ਤਾਪਮਾਨ ਦੀ ਤੁਲਨਾ ਵਿੱਚ ਹਿਮਾਲਿਆ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਤਾਪਮਾਨ ਕਿਤੇ ਜ਼ਿਆਦਾ ਤੇਜ਼ੀ ਨਾਲ ਵਧ ਰਿਹਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਕਾਰਨ ਗਲੇਸ਼ੀਅਰਾਂ ਵਿੱਚ ਅਸਥਿਰਤਾ ਲਗਾਤਾਰ ਵਧ ਰਹੀ ਹੈ। ਇਸ ਖੋਜ ਪੱਤਰ ਦੇ ਲੇਖਕ ਅਤੇ ਆਈ.ਆਈ.ਟੀ. ਭੁਵਨੇਸ਼ਵਰ ਦੇ ਅਸਿਸਟੈਂਟ ਪ੍ਰੋਫੈਸਰ ਆਸ਼ਿਮ ਸੱਤਾਰ ਨੇ ਦੱਸਿਆ ਕਿ ਜਲਵਾਯੂ ਪਰਿਵਰਤਨ ਦਾ ਹਿਮਾਲਿਆਈ ਖੇਤਰ 'ਤੇ ਬਹੁਤ ਵੱਡਾ ਅਸਰ ਪੈ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਅਨੁਸਾਰ, ਉੱਤਰਾਖੰਡ ਵਿੱਚ ਲਟਕਦੇ ਗਲੇਸ਼ੀਅਰਾਂ ਦੀ ਤਿਆਰ ਕੀਤੀ ਗਈ ਇਹ ਪਹਿਲੀ ਵਿਸਥਾਰਪੂਰਵਕ ਸੂਚੀ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਹੈ। ਇਸ ਵਧ ਰਹੇ ਖ਼ਤਰੇ ਨੂੰ ਦੇਖਦਿਆਂ, ਉੱਤਰਾਖੰਡ ਵਿੱਚ ਪਿਘਲਦੇ ਗਲੇਸ਼ੀਅਰਾਂ ਦੀ ਨਿਗਰਾਨੀ ਵਧਾਉਣ ਅਤੇ ਆਫ਼ਤ ਪ੍ਰਬੰਧਨ ਦੀਆਂ ਯੋਜਨਾਵਾਂ ਨੂੰ ਤੁਰੰਤ ਮਜ਼ਬੂਤ ਕਰਨਾ ਬੇਹੱਦ ਜ਼ਰੂਰੀ ਹੋ ਗਿਆ ਹੈ।