ਅਮਰੀਕੀ ਫੌਜੀ ਕਾਰਵਾਈ ਨਾਲ ਚੀਨ ਦੀਆਂ ''ਟੀਪੌਟ'' ਤੇਲ ਰਿਫਾਇਨਰੀਆਂ ''ਤੇ ਮੰਡਰਾਇਆ ਸੰਕਟ

ਇੰਟਰਨੈਸ਼ਨਲ ਡੈਸਕ : ਅਮਰੀਕੀ ਫੌਜ ਦੁਆਰਾ ਈਰਾਨ ਦੇ ਖਾਰਗ ਆਈਲੈਂਡ ਵਿਖੇ ਈਰਾਨੀ ਤੇਲ ਟੈਂਕਰ 'ਤੇ ਕੀਤੇ ਗਏ ਫੌਜੀ ਹਮਲੇ ਨੇ ਚੀਨ ਦੀਆਂ ਸੁਤੰਤਰ 'ਟੀਪੌਟ' ਤੇਲ ਰਿਫਾਇਨਰੀਆਂ ਲਈ ਗੰਭੀਰ ਆਰਥਿਕ ਸੰਕਟ ਖੜ੍ਹਾ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਹੈ। ਖਾਰਗ ਆਈਲੈਂਡ ਟਰਮੀਨਲ ਈਰਾਨ ਦੇ ਕੁੱਲ ਤੇਲ ਨਿਰਯਾਤ ਦਾ ਲਗਭਗ 90% ਹਿੱਸਾ ਸੰਭਾਲਦਾ ਹੈ। ਅਮਰੀਕੀ ਸੈਂਟਰਲ ਕਮਾਂਡ ਦੁਆਰਾ ਕੀਤੇ ਗਏ ਇਸ ਹਮਲੇ ਦੇ ਜਵਾਬ ਵਿੱਚ ਈਰਾਨ ਦੇ ਰੈਵੋਲਿਊਸ਼ਨਰੀ ਗਾਰਡਜ਼ ਨੇ ਅਮਰੀਕੀ ਜੰਗੀ ਜਹਾਜ਼ਾਂ 'ਤੇ ਬੈਲਿਸਟਿਕ ਮਿਜ਼ਾਈਲਾਂ ਦਾਗੀਆਂ। ਇਹ ਪਹਿਲੀ ਵਾਰ ਹੈ ਜਦੋਂ ਅਮਰੀਕਾ ਨੇ ਕਾਗਜ਼ੀ/ਵਿੱਤੀ ਪਾਬੰਦੀਆਂ ਲਾਉਣ ਦੀ ਬਜਾਏ ਚੀਨ ਦੀਆਂ ਟੀਪੌਟ ਰਿਫਾਇਨਰੀਆਂ ਤੱਕ ਪਹੁੰਚਣ ਵਾਲੀ ਭੌਤਿਕ ਸਪਲਾਈ ਲਾਈਨ 'ਤੇ ਸਿੱਧਾ ਹਮਲਾ ਕੀਤਾ ਹੈ।
 ਚੀਨ ਦੇ ਸ਼ਾਂਡੋਂਗ ਪ੍ਰਾਂਤ ਵਿੱਚ ਸਥਿਤ ਇਹ ਸੁਤੰਤਰ ਅਤੇ ਨਿੱਜੀ ਰਿਫਾਇਨਰੀਆਂ ਚੀਨ ਦੀ ਕੁੱਲ ਤੇਲ ਸੋਧਣ ਸਮਰੱਥਾ ਦਾ ਲਗਭਗ 25% ਹਿੱਸਾ ਹਨ। ਚੀਨ ਦੀਆਂ ਸਰਕਾਰੀ ਤੇਲ ਕੰਪਨੀਆਂ ਦੇ ਉਲਟ, ਇਹ ਟੀਪੌਟ ਰਿਫਾਇਨਰੀਆਂ ਈਰਾਨ, ਰੂਸ ਅਤੇ ਵੇਨੇਜ਼ੁਏਲਾ ਤੋਂ ਭਾਰੀ ਛੋਟ (ਦੀਪ ਡਿਸਕਾਊਂਟ) 'ਤੇ ਕੱਚਾ ਤੇਲ ਖਰੀਦ ਕੇ ਆਪਣਾ ਕਾਰੋਬਾਰ ਚਲਾਉਂਦੀਆਂ ਹਨ। ਅਮਰੀਕੀ ਨਾਕਾਬੰਦੀ ਕਾਰਨ ਈਰਾਨ ਦਾ ਨਿਰਯਾਤ 20 ਲੱਖ ਬੈਰਲ ਪ੍ਰਤੀ ਦਿਨ ਤੋਂ ਘੱਟ ਕੇ ਮਈ ਦੇ ਮੱਧ ਤੱਕ 1,11,000 ਬੈਰਲ ਪ੍ਰਤੀ ਦਿਨ ਰਹਿ ਗਿਆ ਸੀ, ਜਿਸ ਵਿੱਚੋਂ ਲਗਭਗ 90% ਹਿੱਸਾ ਇਕੱਲਾ ਚੀਨ ਖਰੀਦ ਰਿਹਾ ਸੀ।
ਇਸ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ, ਅਮਰੀਕੀ ਖਜ਼ਾਨਾ ਵਿਭਾਗ ਦੁਆਰਾ ਲਗਾਈਆਂ ਗਈਆਂ ਵਿੱਤੀ ਪਾਬੰਦੀਆਂ ਦਾ ਟੀਪੌਟ ਰਿਫਾਇਨਰੀਆਂ 'ਤੇ ਕੋਈ ਖਾਸ ਅਸਰ ਨਹੀਂ ਪਿਆ ਸੀ। ਚੀਨ ਨੇ ਆਪਣੇ 'ਬਲੌਕਿੰਗ ਰੂਲਜ਼' ਲਾਗੂ ਕਰਕੇ ਅਤੇ ਆਪਣਾ ਭੁਗਤਾਨ ਸਿਸਟਮ ਵਰਤ ਕੇ ਆਪਣੇ ਬੈਂਕਾਂ ਅਤੇ ਕੰਪਨੀਆਂ ਨੂੰ ਅਮਰੀਕੀ ਪਾਬੰਦੀਆਂ ਅਣਦੇਖੀਆਂ ਕਰਨ ਦੇ ਹੁਕਮ ਦਿੱਤੇ ਸਨ। ਹਾਲਾਂਕਿ, ਕਾਨੂੰਨੀ ਨਿਯਮ ਕਿਸੇ ਨੁਕਸਾਨੇ ਗਏ ਟੈਂਕਰ ਨੂੰ ਦੁਬਾਰਾ ਸਮੁੰਦਰ ਵਿੱਚ ਨਹੀਂ ਉਤਾਰ ਸਕਦੇ ਅਤੇ ਨਾ ਹੀ ਬੀਮਾ ਕੰਪਨੀਆਂ ਨੂੰ ਜੰਗੀ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਜਾਣ ਵਾਲੇ ਜਹਾਜ਼ਾਂ ਦਾ ਬੀਮਾ ਕਰਨ ਲਈ ਮਜਬੂਰ ਕਰ ਸਕਦੇ ਹਨ।
 ਚੀਨ ਦਾ ਰਣਨੀਤਕ ਤੇਲ ਭੰਡਾਰ 2026 ਦੇ ਸ਼ੁਰੂ ਵਿੱਚ ਲਗਭਗ 1.2 ਅਰਬ ਬੈਰਲ ਸੀ, ਪਰ ਮੱਧ-ਅਗਸਤ ਤੱਕ ਟੀਪੌਟ ਰਿਫਾਇਨਰੀਆਂ ਦੇ ਆਪਣੇ ਤੇਲ ਭੰਡਾਰ ਕਾਫੀ ਘੱਟ ਚੁੱਕੇ ਸਨ। ਜੇਕਰ ਅਮਰੀਕੀ ਹਮਲੇ ਜਾਰੀ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ, ਤਾਂ ਈਰਾਨ ਤੋਂ ਚੀਨ ਨੂੰ ਹੋਣ ਵਾਲੀ ਤੇਲ ਦੀ ਸਪਲਾਈ 70% ਤੋਂ 90% ਤੱਕ ਘੱਟ ਸਕਦੀ ਹੈ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਕਈ ਕਮਜ਼ੋਰ ਟੀਪੌਟ ਰਿਫਾਇਨਰੀਆਂ ਬੰਦ ਹੋਣ ਦੇ ਕੰਢੇ ਪਹੁੰਚ ਸਕਦੀਆਂ ਹਨ। ਦੂਜੇ ਪਾਸੇ, ਚੀਨ ਰੂਸ ਦੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਆਪਣੀ ਸਰਕਾਰੀ ਬੀਮਾ ਅਤੇ ਫਲੈਗਿੰਗ ਯੋਜਨਾ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰਕੇ ਇਸ ਦਾ ਵਿਕਲਪ ਲੱਭਣ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਵੀ ਕਰ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਮਾਹਰਾਂ ਅਨੁਸਾਰ, ਆਉਣ ਵਾਲੇ ਤਿੰਨ ਹਫਤਿਆਂ ਵਿੱਚ ਖਾਰਗ ਆਈਲੈਂਡ ਤੋਂ ਤੇਲ ਦੀ ਲੋਡਿੰਗ ਅਤੇ ਨਵੰਬਰ ਵਿੱਚ ਆਉਣ ਵਾਲੇ ਚੀਨ ਦੇ ਅਕਤੂਬਰ ਮਹੀਨੇ ਦੇ ਰਿਫਾਇਨਰੀ ਉਤਪਾਦਨ ਦੇ ਅੰਕੜੇ ਇਹ ਸਪੱਸ਼ਟ ਕਰਨਗੇ ਕਿ ਕੀ ਚੀਨੀ ਟੀਪੌਟ ਕਾਰੋਬਾਰੀ ਮਾਡਲ ਅਮਰੀਕੀ ਫੌਜੀ ਦਬਾਅ ਅੱਗੇ ਟਿਕ ਸਕਦਾ ਹੈ ਜਾਂ ਨਹੀਂ।