''ਲਾਲ ਮਿਰਚ'' ਦੇ ਦੀਵਾਨੇ ''ਭੂਟਾਨੀ''

ਸਾਨੂੰ ਦੱਸਿਆ ਗਿਆ ਕਿ ਭੂਟਾਨੀ ਭੋਜਨ 'ਚ ਜ਼ਿਆਦਾ ਮਸਾਲੇ ਨਹੀਂ ਪਾਏ ਜਾਂਦੇ। ਸਿਰਫ਼ ਨਮਕ ਅਤੇ ਹਲਦੀ, ਬਹੁਤ ਹੋਇਆ ਤਾਂ ਜੀਰਾ। ਪਰ ਛੱਤਾਂ 'ਤੇ ਬਹੁਤ ਸਾਰੀਆਂ ਲਾਲ ਮਿਰਚਾਂ ਦੇ ਢੇਰ ਇਕ ਕਹਾਣੀ ਦਾ ਸੰਕੇਤ ਹਨ। ਦਰਅਸਲ ਉਹ ਬਹੁਤੇ ਮਸਾਲੇ ਨਹੀਂ ਖਾਂਦੇ, ਪਰ ਜਦੋਂ ਮਿਰਚਾਂ ਖਾਣ ਦੀ ਗੱਲ ਆਉਂਦੀ ਹੈ! ਹੇ ਰੱਬਾ! ਚਿਲੀ ਪਨੀਰ ਕਰੀ- ਅਸੀਂ ਕਹਿਣ ਨੂੰ ਚਖੀ ਪਰ ਇਸ ਨੇ ਸਾਨੂੰ ਦਾਦੀ ਦੀ ਯਾਦ ਦਿਵਾ ਦਿੱਤੀ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ 'ਬਟਰ-ਟੀ' ਨੂੰ ਕੁਰਕੁਰ ਭੁੰਨੇ ਪੋਹੇ ਨਾਲ ਪੀਣਾ ਚੰਗਾ ਲੱਗਾ। ਭੂਟਾਨੀ ਲੋਕ ਲਾਲ ਅਤੇ ਹਰੀਆਂ ਮਿਰਚਾਂ ਨੂੰ ਸਿਰਫ਼ ਮਸਾਲੇ ਵਜੋਂ ਹੀ ਨਹੀਂ, ਸਗੋਂ ਇਕ ਮੁੱਖ ਸਬਜ਼ੀ ਵਜੋਂ ਖਾਂਦੇ ਹਨ।

ਭੂਟਾਨ ਦਾ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਪਕਵਾਨ "ਏਮਾ ਦਾਤਸ਼ੀ" ਹੈ, ਜੋ ਮੁੱਖ ਤੌਰ 'ਤੇ ਲਾਲ ਅਤੇ ਹਰੀਆਂ ਮਿਰਚਾਂ ਅਤੇ ਨਰਮ ਪਨੀਰ ਤੋਂ ਬਣਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਮਿਰਚਾਂ ਨੂੰ ਸੁਆਦ ਵਜੋਂ ਨਹੀਂ, ਸਗੋਂ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸਬਜ਼ੀ ਵਜੋਂ ਵਰਤਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਭੂਟਾਨ ਕ ਠੰਡਾ ਹਿਮਾਲੀਅਨ ਖੇਤਰ ਹੈ। ਰਵਾਇਤੀ ਤੌਰ 'ਤੇ, ਇਹ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਕਿ ਗਰਮ ਮਿਰਚਾਂ ਖਾਣ ਨਾਲ ਸਰੀਰ ਨੂੰ ਨਿੱਘ ਅਤੇ ਊਰਜਾ ਮਿਲਦੀ ਹੈ। ਬੱਚਿਆਂ ਨੂੰ ਬਹੁਤ ਛੋਟੀ ਉਮਰ ਤੋਂ ਹੀ ਥੋੜ੍ਹੀ ਮਾਤਰਾ 'ਚ ਮਿਰਚਾਂ ਦਿੱਤੀਆਂ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ ਅਤੇ ਮਾਤਰਾ ਹੌਲੀ-ਹੌਲੀ ਵਧਾਈ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਤਿੱਖਾ ਖਾਣ ਨਾਲ ਅਭਿਆਸ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

ਜ਼ਿਆਦਾਤਰ ਭੂਟਾਨੀ ਮਾਸਾਹਾਰੀ ਹਨ। ਸਥਾਨਕ ਲੋਕ ਮਜ਼ਾਕ 'ਚ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ ਕਿ ਬੁੱਧ ਧਰਮ ਅਹਿੰਸਾ ਨੂੰ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਤੌਰ 'ਤੇ ਮੰਨਦਾ ਹੈ, ਸਾਰੇ ਜੀਵਾਂ 'ਤੇ ਦਇਆ ਭਾਵ ਰੱਖਦਾ ਹੈ ਪਰ ਮਾਸ ਖਾਣ ਦੀ ਮਨਾਹੀ ਕਿਤੇ ਲਿਖਤੀ 'ਚ ਨਹੀਂ ਹੈ, ਇਸ ਲਈ ਅਸੀਂ ਲੋਕ ਸਭ ਖਾਂਦੇ ਹਨ, ਇੱਥੋਂ ਤੱਕ ਕਿ ਮੱਠ ਦੇ ਭਿਕਸ਼ੂ ਵੀ। ਭੂਟਾਨ ਦੇ ਵਾਤਾਵਰਣ ਦੇ ਅਸੀਂ ਪਹਿਲੇ ਹੀ ਦਿਨ ਤੋਂ ਦੀਵਾਨੇ ਹੋ ਗਏ ਪਰ ਇੱਥੇ ਦੇ ਲੋਕਾਂ 'ਚ ਸਵੱਛਤਾ ਲਈ ਜਾਗਰੂਕਤਾ ਆਪਣੇ ਆਪ 'ਚ ਵੱਖ ਸੀ। ਸ਼ਾਮ ਹੁੰਦੇ ਹੀ ਹਰ ਜਗ੍ਹਾ ਇਕ ਯਕੀਨੀ ਸਮੇਂ 'ਤੇ ਕਾਰਪੋਰੇਸ਼ਨ ਦੀ ਗੱਡੀ ਪਹੁੰਚ ਜਾਂਦੀ ਸੀ ਅਤੇ ਸਾਰੀਆਂ ਵਪਾਰਕ ਸੰਸਥਾਵਾਂ ਅਤੇ ਦੁਕਾਨ ਵਾਲੇ ਆਪਣੀ ਟੋਕਰੀ ਲੈ ਕੇ ਉੱਥੇ ਪਹੁੰਚ ਜਾਂਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਉੱਥੇ ਕੂੜੇ ਨੂੰ 'ਕਮਪ੍ਰੈਸਡ' ਕਰ ਕੇ ਅੰਦਰ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। 
ਭੂਟਾਨ ਰਿਹਾਇਸ਼ ਲਈ ਵਧੀਆ ਹੈ, ਪਰ ਇਹ ਸੀਜ਼ਨ ਦੌਰਾਨ ਥੋੜ੍ਹਾ ਚੁਣੌਤੀਪੂਰਨ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਪ੍ਰਾਈਵੇਟ ਹੋਟਲ ਅਤੇ ਹੋਮਸਟੇ ਸੈਰ-ਸਪਾਟਾ ਉਦਯੋਗ 'ਚ ਇਕ ਵੱਡੀ ਭੂਮਿਕਾ ਨਿਭਾਉਂਦੇ ਹਨ, ਜੋ ਕਿ ਭੂਟਾਨ ਦੀ ਆਰਥਿਕਤਾ ਦੀ ਰੀੜ੍ਹ ਦੀ ਹੱਡੀ ਹੈ। ਛੋਟੇ, ਸ਼ਾਨਦਾਰ ਕੈਫੇ ਚਾਹ, ਕੌਫੀ ਅਤੇ ਹੋਰ ਪੀਣ ਵਾਲੇ ਪਦਾਰਥਾਂ ਦੇ ਨਾਲ-ਨਾਲ ਸ਼ਾਨਦਾਰ ਬੇਕਰੀ ਵਸਤੂਆਂ ਦੀ ਸੇਵਾ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਜ਼ਿਆਦਾਤਰ ਤਿੰਨ-ਸਿਤਾਰਾ ਹੋਟਲ ਪੰਜ-ਸਿਤਾਰਾ ਹੋਟਲਾਂ ਦੀਆਂ ਸਾਰੀਆਂ ਸਹੂਲਤਾਂ ਦੀ ਪੇਸ਼ਕਸ਼ ਕਰਦੇ ਹਨ (ਸਿਰਫ਼ ਸਵੀਮਿੰਗ ਪੂਲ ਨੂੰ ਛੱਡ ਕੇ)।

ਇਨ੍ਹਾਂ ਹੋਟਲਾਂ 'ਚ ਇਕ ਗੱਲ ਹੋਰ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਲੱਗੀ ਕਿ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਸਜਾਵਟ 'ਚ ਸ਼ਾਹੀ ਪਰਿਵਾਰ ਨਾਲ ਸਬੰਧਤ ਚਿੱਤਰਾਂ ਦੀ ਕਲਾਤਮਕ ਵਰਤੋਂ ਸੀ। ਪੂਰੇ ਭੂਟਾਨ 'ਚ- ਮਾਰਗਾਂ ਅਤੇ ਦੁਕਾਨਾਂ 'ਚ, ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਛਾਤੀ 'ਤੇ ਲੱਗੇ ਬੈਜ ਤੱਕ 'ਚ, ਭੂਟਾਨ ਦੇ ਸਾਹੀ ਪਰਿਵਾਰ ਦੀ ਤਸਵੀਰ ਲੱਗੀ ਦਿੱਸੇਗੀ। ਲੋਕਾਂ 'ਚ ਸ਼ਾਹੀ ਪਰਿਵਾਰ ਲਈ ਪਿਆਰ ਅਤੇ ਸਤਿਕਾਰ ਦੀ ਚਰਚਾ ਕਾਫ਼ੀ ਹੈ। ਅਸੀਂ 'ਅੱਠ ਮਹਾਨ ਸਤੂਪ' ਦੇ ਦਰਸ਼ਨ ਕੀਤੇ। ਥਿਮਪੂ ਜਾਣ ਵਾਲੇ ਮਾਰਗ 'ਤੇ ਸਥਿਤ 'ਅੱਠ ਮਹਾਨ ਸਤੂਪ' ਅਸਲ 'ਚ ਭੂਟਾਨ ਦੇ ਚੂਖਾ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦੇ ਗੇਦੂ ਨਾਮਕ ਜਗ੍ਹਾ 'ਤੇ ਸਥਿਤ ਹਨ ਅਤੇ ਇਸ ਨੂੰ ਦੇਖਣ ਦਾ ਅਨੁਭਵ ਵੱਖਰਾ ਹੈ।

ਬੋਧੀ ਪਰੰਪਰਾ ਚ, ਇਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ 'ਦੇਸ਼ੇਂਗ ਚੋਰਟੇਨ ਗਏ' ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਅੱਠ ਸਤੂਪ ਭਗਵਾਨ ਬੁੱਧ ਦੇ ਜੀਵਨ 'ਚ ਸਭ ਤੋਂ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਘਟਨਾਵਾਂ ਅਤੇ ਪੜਾਵਾਂ ਦੇ ਪ੍ਰਤੀਕ ਵਜੋਂ ਬਣਾਏ ਗਏ ਹਨ। ਭੂਟਾਨ 'ਚ, ਇਨ੍ਹਾਂ ਸਤੂਪਾਂ ਨੂੰ ਸਿਰਫ਼ ਪੱਥਰ ਦੀਆਂ ਬਣਤਰਾਂ ਹੀ ਨਹੀਂ ਸਗੋਂ ਬੁੱਧ ਦੇ ਸਰੀਰ, ਵਾਣੀ ਅਤੇ ਮਨ ਦੇ ਜੀਵਤ ਰੂਪ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਮਾਨਤਾ ਹੈ ਕਿ ਇਨ੍ਹਾਂ ਸਤੂਪਾਂ ਦੇ ਚਾਰੇ ਪਾਸੇ ਘੜੀ ਦੀ ਸੂਈ ਦੀ ਦਿਸ਼ਾ 'ਚ ਪਰਿਕਰਮਾ ਕਰਨ ਨਾਲ ਨਕਾਰਾਤਮਕ ਕਰਮਾਂ ਦਾ ਨਾਸ਼ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਬਹੁਤ ਜ਼ਿਆਦਾ ਪੁੰਨ ਦੀ ਪ੍ਰਾਪਤੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ

ਥਿਮਪੂ 'ਚ ਘੁੰਮਣ ਲਈ ਕਾਫ਼ੀ ਕੁਝ ਹੈ। ਉੱਥੇ ਦਾ ਕਿਲ੍ਹਾ ਦੇਖਣਾ ਲਾਜ਼ਮੀ ਹੈ, ਨਾਲ ਹੀ ਰਾਜਾ ਦਾ ਪੁਰਾਣਾ ਮਹਿਲ ਵੀ। ਫੁੱਟਬਾਲ ਪ੍ਰੇਮੀਆਂ ਨੂੰ ਇਸ ਦੇਸ਼ 'ਚ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਸਟੇਡੀਅਮ 'ਚ ਫੁੱਟਬਾਲ ਦੇਖਣਾ ਰੋਚਕ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਮੈਮੋਰੀਅਲ ਚੋਰਟੇਨ ਸਤੂਪ ਥਿਮਪੂ ਦੇ ਦੱਖਣ-ਮੱਧ ਹਿੱਸੇ 'ਚ ਡੋਬੂਮ ਲਾਮ 'ਤੇ ਸਥਿਤ ਹੈ। ਤੀਜੇ ਦਰੁਕ ਗਿਆਲਪੋ ਜਿਗਮੇ ਦੋਰਜੇ ਵਾਂਗਚੁਕ ਦੇ ਸਨਮਾਨ 'ਚ ਬਣਾਇਆ ਗਿਆ, ਸੁਨਹਿਰੀ ਸਿਖਰ ਵਾਲਾ ਇਹ ਸਤੂਪ ਭੂਟਾਨ ਦਾ ਸਭ ਤੋਂ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਧਾਰਮਿਕ ਸਥਾਨ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਥਿਮਪੂ ਦੇ ਘੰਟਾਘਰ ਤੋਂ ਬੱਸ ਅੱਧਾ ਕਿਲੋਮੀਟਰ ਦੀ ਦੂਰੀ 'ਤੇ ਹੈ। ਰਾਸ਼ਟਰਪਤੀ ਪਸ਼ੂ ਤਾਕਿਨ ਲਈ 'ਰਾਇਲ ਤਾਕਿਨ ਪ੍ਰਿਜ਼ਰਵ' ਜਾਣਾ ਤਾਂ ਜ਼ਰੂਰੀ ਹੀ ਹੈ। ਕਿਸੇ ਵੀ ਰਿਜ਼ਰਵ ਦੀ ਦੇਖਭਾਲ ਕਿਵੇਂ ਹੋ ਸਕਦੀ ਹੈ, ਇਹ ਇਸ ਦਾ ਇਕ ਵਧੀਆ ਉਦਾਹਰਣ ਹੈ। 
ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਜਾਨਵਰ, ਟਾਕਿਨ ਲਈ ਰਾਇਲ ਟਾਕਿਨ ਪ੍ਰੀਜ਼ਰਵ ਦਾ ਦੌਰਾ ਕਰਨਾ ਲਾਜ਼ਮੀ ਹੈ। ਇਹ ਇੱਕ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਉਦਾਹਰਣ ਹੈ ਕਿ ਇੱਕ ਰਿਜ਼ਰਵ ਦੀ ਦੇਖਭਾਲ ਕਿਵੇਂ ਕੀਤੀ ਜਾ ਸਕਦੀ ਹੈ।

ਤਾਕਿਨ ਆਪਣੀ ਵਿਲੱਖਣ ਸਰੀਰਕ ਦਿੱਖ ਅਤੇ ਮਿਥਿਹਾਸਕ ਮਹੱਤਤਾ ਦੇ ਕਾਰਨ ਇਕ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਪਛਾਣ ਰੱਖਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਦਾ ਮਜ਼ਬੂਤ ​​ਸਰੀਰ, ਮੋਟੀ ਗਰਦਨ, ਪੈਰ ਛੋਟੇ ਅਤੇ ਸਿਰ ਚੌੜਾ ਹੈ। ਇਸ ਦੇ ਵੱਡੇ, ਘੁਮਾਵਦਾਰ ਸਿੰਗ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਇਸ ਦੇ ਸਰੀਰ 'ਤੇ ਪੀਲੇ-ਭੂਰੇ ਤੋਂ ਸੁਨਹਿਰੀ ਰੰਗ ਦੇ ਸੰਘਣੇ ਵਾਲ ਹੁੰਦੇ ਹਨ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਤੋਂ ਨਿਕਲਣ ਵਾਲਾ ਤੇਲਯੁਕਤ ਪਦਾਰਥ ਪਾਣੀ ਨੂੰ ਦੂਰ ਰੱਖਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਉਸ ਨੂੰ ਠੰਡ ਤੋਂ ਬਚਾਉਂਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਪੱਤਿਆਂ, ਘਾਹ, ਬਾਂਸ ਦੀਆਂ ਟਹਿਣੀਆਂ ਅਤੇ ਫੁੱਲਾਂ ਨੂੰ ਖਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਉੱਚੀਆਂ ਟਾਹਣੀਆਂ ਤੱਕ ਪਹੁੰਚਣ ਲਈ ਆਪਣੀਆਂ ਪਿਛਲੀਆਂ ਲੱਤਾਂ 'ਤੇ ਖੜ੍ਹਾ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਭੂਟਾਨੀ ਲੋਕ-ਕਥਾਵਾਂ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ, ਤਿੱਬਤੀ ਸੰਤ ਲਾਮਾ ਦਰੁਕਪਾ ਕੁਨਲੇ ਨੇ ਬੱਕਰੀ ਦੇ ਸਿਰ ਅਤੇ ਗਾਂ ਦੇ ਸਰੀਰ ਨੂੰ ਜੋੜ ਕੇ ਤਾਕਿਨ ਦੀ ਰਚਨਾ ਕੀਤੀ ਸੀ, ਇਸ ਲਈ ਇਸ ਦਾ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਧਾਰਮਿਕ ਅਤੇ ਸੱਭਿਆਚਾਰਕ ਮਹੱਤਵ ਹੈ। 

ਲੇਖਕ: ਅੰਕੂ ਸ਼੍ਰੀਵਾਸਤਵ