ਕੁਦਰਤੀ ਆਫ਼ਤਾਂ ਵੇਲੇ ਦੁਨੀਆ ਲਈ ''ਪਹਿਲਾ ਮਦਦਗਾਰ'' ਬਣ ਕੇ ਉੱਭਰਿਆ ਭਾਰਤ

ਨਵੀਂ ਦਿੱਲੀ- 2004 ਦੀ ਹਿੰਦ ਮਹਾਸਾਗਰ ਸੁਨਾਮੀ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਭਾਰਤ ਕੁਦਰਤੀ ਆਫ਼ਤਾਂ ਦੌਰਾਨ ਦੁਨੀਆ ਲਈ ਇੱਕ ਭਰੋਸੇਯੋਗ 'ਪਹਿਲਾ ਮਦਦਗਾਰ' (ਗਲੋਬਲ ਫਸਟ ਰਿਸਪੌਂਡਰ) ਬਣ ਕੇ ਉੱਭਰਿਆ ਹੈ। 14 ਦੇਸ਼ਾਂ ਵਿੱਚ ਤਬਾਹੀ ਮਚਾਉਣ ਵਾਲੀ ਸੁਨਾਮੀ ਵੇਲੇ ਭਾਰਤ ਨੇ ਆਪਣੇ ਤੱਟਵਰਤੀ ਇਲਾਕਿਆਂ ਨੂੰ ਸੰਭਾਲਣ ਦੇ ਨਾਲ-ਨਾਲ ਸ੍ਰੀਲੰਕਾ, ਮਾਲਦੀਵ, ਥਾਈਲੈਂਡ ਅਤੇ ਇੰਡੋਨੇਸ਼ੀਆ ਵਿੱਚ ਪੰਜ ਵੱਡੇ ਆਫ਼ਤ ਰਾਹਤ ਅਭਿਆਨ ਚਲਾਏ। ਇਸ ਘਟਨਾ ਤੋਂ ਬਾਅਦ 2005 ਵਿੱਚ 'ਆਫ਼ਤ ਪ੍ਰਬੰਧਨ ਕਾਨੂੰਨ' ਬਣਾ ਕੇ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਆਫ਼ਤ ਰਾਹਤ ਬਲ (NDRF) ਦਾ ਗਠਨ ਕੀਤਾ ਗਿਆ, ਜਿਸ ਨੇ ਭਾਰਤ ਦੀ ਮਨੁੱਖੀ ਸਹਾਇਤਾ ਅਤੇ ਆਫ਼ਤ ਰਾਹਤ (HADR) ਸਮਰੱਥਾ ਨੂੰ ਸੰਸਥਾਗਤ ਮਜ਼ਬੂਤੀ ਦਿੱਤੀ।

ਬੀਤੇ ਦੋ ਦਹਾਕਿਆਂ ਵਿੱਚ ਭਾਰਤ ਨੇ ਆਪਣੇ ਗੁਆਂਢੀ ਅਤੇ ਦੂਰ-ਦੁਰਾਡੇ ਦੇ ਦੇਸ਼ਾਂ ਵਿੱਚ ਕਈ ਵੱਡੇ ਸੰਕਟਾਂ ਸਮੇਂ ਤੁਰੰਤ ਮਦਦ ਪਹੁੰਚਾਈ ਹੈ। ਇਸ ਵਿੱਚ ਮਾਲਦੀਵ ਲਈ 'ਆਪ੍ਰੇਸ਼ਨ ਨੀਰ' (2014), ਨੇਪਾਲ ਵਿੱਚ 'ਆਪ੍ਰੇਸ਼ਨ ਮੈਤਰੀ' (2015), ਮਿਆਨਮਾਰ ਵਿੱਚ 'ਆਪ੍ਰੇਸ਼ਨ ਬ੍ਰਹਮਾ' (2025), ਸ੍ਰੀਲੰਕਾ ਵਿੱਚ 'ਆਪ੍ਰੇਸ਼ਨ ਸਾਗਰ ਬੰਧੂ' (2025), ਤੁਰਕੀ-ਸੀਰੀਆ ਵਿੱਚ 'ਆਪ੍ਰੇਸ਼ਨ ਦੋਸਤ' (2023) ਅਤੇ ਜੂਨ 2026 ਵਿੱਚ ਭੂਚਾਲ ਪੀੜਤ ਵੇਨੇਜ਼ੁਏਲਾ ਲਈ ਭੇਜੀ ਗਈ 30 ਟਨ ਰਾਹਤ ਸਮੱਗਰੀ ਸ਼ਾਮਲ ਹੈ। ਇਸ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ, ਕੋਵਿਡ-19 ਮਹਾਮਾਰੀ ਦੌਰਾਨ 'ਵੈਕਸੀਨ ਮੈਤਰੀ' ਤਹਿਤ 99 ਦੇਸ਼ਾਂ ਨੂੰ 30 ਕਰੋੜ ਵੈਕਸੀਨ ਖ਼ੁਰਾਕਾਂ ਮੁਹੱਈਆ ਕਰਵਾ ਕੇ ਭਾਰਤ ਨੇ ਆਪਣੀ ਵਿਸ਼ਵ-ਵਿਆਪੀ ਪ੍ਰਤੀਬੱਧਤਾ ਦਰਸਾਈ।

ਅੱਜ ਆਫ਼ਤ ਰਾਹਤ ਭਾਰਤ ਦੀ ਵਿਦੇਸ਼ ਅਤੇ ਸੁਰੱਖਿਆ ਨੀਤੀ ਦਾ ਇੱਕ ਅਟੁੱਟ ਅੰਗ ਬਣ ਚੁੱਕੀ ਹੈ, ਜੋ ਪ੍ਰਧਾਨ ਮੰਤਰੀ ਨਰਿੰਦਰ ਮੋਦੀ ਦੇ 'ਸਾਗਰ' (SAGAR) ਅਤੇ 2025 ਦੇ 'ਮਹਾਸਾਗਰ' (MAHASAGAR) ਵਿਜ਼ਨ ਨਾਲ ਜੁੜੀ ਹੋਈ ਹੈ। ਭਾਰਤ ਦੀ ਪਹੁੰਚ ਸਿਰਫ਼ ਆਫ਼ਤ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਰਾਹਤ ਦੇਣ ਤੱਕ ਸੀਮਤ ਨਹੀਂ, ਸਗੋਂ ਇਹ 'ਕੋਲੀਸ਼ਨ ਫਾਰ ਡਿਜ਼ਾਸਟਰ ਰਿਜ਼ੀਲੀਐਂਟ ਇਨਫਰਾਸਟ੍ਰਕਚਰ' (CDRI) ਵਰਗੀਆਂ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਪਹਿਲਕਦਮੀਆਂ ਰਾਹੀਂ 60 ਤੋਂ ਵੱਧ ਦੇਸ਼ਾਂ ਨਾਲ ਮਿਲ ਕੇ ਮਜ਼ਬੂਤ ਢਾਂਚਾ ਤਿਆਰ ਕਰਨ ਵਿੱਚ ਵੀ ਅਹਿਮ ਭੂਮਿਕਾ ਨਿਭਾ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਲੋੜ ਦੇ ਸਮੇਂ ਤੁਰੰਤ ਮਦਦ ਦੇ ਕੇ ਭਾਰਤ ਵਿਸ਼ਵ ਪੱਧਰ 'ਤੇ ਇੱਕ ਜ਼ਿੰਮੇਵਾਰ ਅਤੇ ਨਿਰਪੱਖ ਸ਼ਕਤੀ ਵਜੋਂ ਆਪਣੀ ਪਛਾਣ ਪੱਕੀ ਕਰ ਰਿਹਾ ਹੈ।