ਆਫ਼ ਦ ਰਿਕਾਰਡ : ਰਾਹੁਲ ਦੀ ਸਿਆਸੀ ਸਮਝ ਅਜੇ ਘੱਟ

ਨੈਸ਼ਨਲ ਡੈਸਕ- ਲੋਕ ਅਕਸਰ ਪੁੱਛਦੇ ਹਨ ਕਿ ਰਾਹੁਲ ਗਾਂਧੀ ਦੇ ਭਾਸ਼ਣ ਕੌਣ ਲਿਖਦਾ ਹੈ। ਆਮ ਜਵਾਬ ਹੈ : ਹਾਰਵਰਡ ਅਤੇ ਆਕਸਫੋਰਡ ਦੇ ਖਾਸ ਲੋਕ। ਪਰ ਭਾਸ਼ਣ ਲਿਖਣ ਵਾਲੇ ਤਾਂ ਹਰ ਜਗ੍ਹਾ ਹੁੰਦੇ ਹਨ—ਪ੍ਰਧਾਨ ਮੰਤਰੀ ਤੋਂ ਲੈ ਕੇ ਹੇਠਾਂ ਤੱਕ। ਅਸਲੀ ਸਵਾਲ ਫੈਸਲਾ ਕਰਨ ਦਾ ਹੈ, ਡਰਾਫਟਿੰਗ ਦਾ ਨਹੀਂ। ਰਾਹੁਲ ਨੂੰ ਆਮ ਤੌਰ ’ਤੇ ਨਿਡਰ, ਇਮਾਨਦਾਰ ਅਤੇ ਸਰਕਾਰ ਦੇ ਸਾਹਮਣੇ ਅਡਿੱਗ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਇਹ ਠੀਕ ਹੈ ਪਰ ਚੋਣਾਂ ਸਿਰਫ ਚੰਗੇ ਗੁਣਾਂ ਨਾਲ ਨਹੀਂ ਜਿੱਤੀਆਂ ਜਾਂਦੀਆਂ। ਜੇਕਰ ਅਜਿਹਾ ਹੁੰਦਾ, ਤਾਂ ਕਮਿਊਨਿਸਟ ਪਾਰਟੀਆਂ (ਜੋ ਉਨੀਆਂ ਹੀ ਮੁਖਰ ਅਤੇ ਲੜਾਕੂ ਹੁੰਦੀਆਂ ਹਨ) ਹਰ ਜਗ੍ਹਾ ਹਾਵੀ ਹੋ ਜਾਂਦੀਆਂ। ਚੋਣਾਂ ਜਿੱਤਣ ਲਈ ਸਿਆਸੀ ਸਮਝ ਅਤੇ ਲਗਾਤਾਰ ਮਿਹਨਤ ਦੀ ਲੋੜ ਹੁੰਦੀ ਹੈ, ਜਿਸ ਵਿਚ ਰਾਹੁਲ ਅਜੇ ਵੀ ਪਿੱਛੇ ਦਿਖਦੇ ਹਨ।

ਲਖਨਊ ’ਚ ਕਾਂਸ਼ੀ ਰਾਮ ਦੀ ਜਯੰਤੀ ’ਤੇ ਇਕ ਪ੍ਰੋਗਰਾਮ ’ਚ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਤਾਜ਼ਾ ਗੱਲ ਇਸ ਸਮੱਸਿਆ ਨੂੰ ਹੋਰ ਦਿਖਾਉਂਦੀ ਹੈ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਕਿਹਾ ਕਿ ਜੇਕਰ ਜਵਾਹਰ ਲਾਲ ਨਹਿਰੂ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੇ, ਤਾਂ ਕਾਂਸ਼ੀ ਰਾਮ ਮੁੱਖ ਮੰਤਰੀ ਬਣ ਜਾਂਦੇ। ਇਹ ਗੱਲ ਲਾਪਰਵਾਹੀ ਅਤੇ ਨੀਵਾਂ ਦਿਖਾਉਣ ਵਾਲੀ ਲੱਗਦੀ ਹੈ। ਕਾਂਸ਼ੀ ਰਾਮ ਨੂੰ ਕਾਂਗਰਸ ਦੀ ਸਰਪ੍ਰਸਤੀ ਦੀ ਲੋੜ ਨਹੀਂ ਸੀ—ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਆਪਣਾ ਅੰਦੋਲਨ ਖੜ੍ਹਾ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਪੂਰੀ ਪੋਲੀਟੀਕਲ ਇੰਜੀਨੀਅਰਿੰਗ ਰਾਹੀਂ ਮਾਇਆਵਤੀ ਨੂੰ ਕਈ ਵਾਰ ਉੱਤਰ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ ਦੀ ਮੁੱਖ ਮੰਤਰੀ ਬਣਵਾਇਆ। ਇਹ ਗੱਲ ਇਕ ਪੁਰਾਣੀ ਰਣਨੀਤੀ ਨੂੰ ਵੀ ਸਾਹਮਣੇ ਲਿਆਉਂਦੀ ਹੈ : ਨਹਿਰੂ ਯੁੱਗ ਦੇ ਦਲਿਤਾਂ, ਮੁਸਲਮਾਨਾਂ ਅਤੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਦੇ ਕਾਂਗਰਸੀ ਗੱਠਜੋੜ ਨੂੰ ਮੁੜ ਤੋਂ ਜ਼ਿੰਦਾ ਕਰਨਾ। ਉਹ ਹਿਸਾਬ ਹੁਣ ਕੰਮ ਨਹੀਂ ਕਰਦਾ। ਅਸਲ ’ਚ, ਇਹ ਜਾਂਚ ਦਾ ਮੁੱਦਾ ਹੈ—ਕਾਂਗਰਸ ਨੇ ਅਸਲ ’ਚ ਕਿੰਨੇ ਦਲਿਤ ਸੀ. ਐੱਮ. ਬਣਾਏ?

ਜਵਾਬ ਅਜੀਬ ਹੈ। ਵੱਡੇ ਪੱਧਰ ’ਤੇ ਰਾਜ ਕਰਨ ਦੇ ਬਾਵਜੂਦ, ਕਾਂਗਰਸ ਨੇ ਸਿਰਫ ਕੁਝ ਹੀ ਦਲਿਤ ਮੁੱਖ ਮੰਤਰੀ ਬਣਾਏ। ਸਭ ਤੋਂ ਨਵੇਂ ਮੁੱਖ ਮੰਤਰੀ ਪੰਜਾਬ ’ਚ ਚਰਨਜੀਤ ਸਿੰਘ ਚੰਨੀ ਸਨ। ਭਾਜਪਾ ਨੇ ਵੀ ਅਜੇ ਤੱਕ ਇਕ ਵੀ ਨਿਯੁਕਤ ਨਹੀਂ ਕੀਤਾ ਹੈ। ਨਹਿਰੂ ਨੇ 17 ਸਾਲ ਰਾਜ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਸਿਰਫ ਇਕ ਦਲਿਤ ਸੀ. ਐੱਮ. ਬਣਾਇਆ। ਉਸ ਰਿਕਾਰਡ ਦੇ ਮੁਕਾਬਲੇ, ਕਾਂਸ਼ੀ ਰਾਮ ਨੂੰ ਅੱਗੇ ਵਧਾਉਣ ਲਈ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਨਾਂ ਲੈਣਾ ਖੋਖਲਾ ਲੱਗਦਾ ਹੈ। ਰਾਹੁਲ ਗਾਂਧੀ ਲਈ, ਸਿੱਖਣਾ ਸੌਖਾ ਹੈ : ਘੱਟ ਬਿਆਨਬਾਜ਼ੀ, ਜ਼ਿਆਦਾ ਸਖ਼ਤੀ। ਢਿੱਲੀਆਂ ਲਾਈਨਾਂ ਸਿਰਫ ਨਿਸ਼ਾਨਾ ਨਹੀਂ ਖੁੰਝਦੀਆਂ, ਉਹ ਸਾਖ ਨੂੰ ਵੀ ਨੁਕਸਾਨ ਪਹੁੰਚਾਉਂਦੀਆਂ ਹਨ। ਮੱਲਿਕਾਰਜੁਨ ਖੜਗੇ ਨੇ ਇਕ ਵਾਰ ਰਾਹੁਲ ਗਾਂਧੀ ਨਾਲ ਇਸ ਵਿਸ਼ੇ ’ਤੇ ਗੱਲ ਕਰਨ ਬਾਰੇ ਸੋਚਿਆ ਸੀ ਪਰ ਸੂਤਰਾਂ ਦਾ ਕਹਿਣਾ ਹੈ ਕਿ ਉਹ ਹਿੰਮਤ ਨਹੀਂ ਜੁਟਾ ਸਕੇ।