ਪਾਕਿਸਤਾਨੀ ਬਿਜ਼ਨਸ ਗਰੁੱਪ ਘਰੇਲੂ ਪੱਧਰ ''ਤੇ ਸਫਲ, ਪਰ ਗਲੋਬਲ ਬ੍ਰਾਂਡ ਬਣਾਉਣ ''ਚ ਰਿਹਾ ਅਸਫਲ

ਇੰਟਰਨੈਸ਼ਨਲ ਡੈਸਕ- ਪਾਕਿਸਤਾਨੀ ਉਦਯੋਗਪਤੀਆਂ ਨੇ ਟੈਕਸਟਾਈਲ, ਸੀਮੈਂਟ, ਫਾਰਮਾਸਿਊਟੀਕਲ, ਬੈਂਕਿੰਗ ਅਤੇ ਊਰਜਾ ਵਰਗੇ ਖੇਤਰਾਂ ਵਿੱਚ ਕਈ ਪੀੜ੍ਹੀਆਂ ਤੋਂ ਵੱਡੇ ਕਾਰੋਬਾਰ ਖੜ੍ਹੇ ਕੀਤੇ ਹਨ। ਪਰ ਦੇਸ਼ ਦੀਆਂ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਕੰਪਨੀਆਂ ਅਜੇ ਤੱਕ ਵਿਸ਼ਵ ਪੱਧਰ 'ਤੇ ਆਪਣੀ ਪਛਾਣ ਬਣਾਉਣ ਵਿੱਚ ਅਸਫਲ ਰਹੀਆਂ ਹਨ। ਯੂ.ਐੱਨ.ਸੀ.ਟੀ.ਏ.ਡੀ. (UNCTAD) ਦੀ ਵਿਸ਼ਵ ਨਿਵੇਸ਼ ਰਿਪੋਰਟ 2025 ਅਨੁਸਾਰ, ਸਾਲ 2024 ਵਿੱਚ ਜਿੱਥੇ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਵਿੱਚ 2.57 ਅਰਬ ਡਾਲਰ ਦਾ ਵਿਦੇਸ਼ੀ ਨਿਵੇਸ਼ (FDI) ਆਇਆ, ਉੱਥੇ ਹੀ ਪਾਕਿਸਤਾਨੀ ਕੰਪਨੀਆਂ ਨੇ ਦੂਜੇ ਦੇਸ਼ਾਂ ਵਿੱਚ ਮਹਿਜ਼153 ਮਿਲੀਅਨ ਡਾਲਰ ਦਾ ਨਿਵੇਸ਼ ਕੀਤਾ।

ਕੋਈ ਉਤਪਾਦ ਬਾਹਰ ਭੇਜਣਾ (ਐਕਸਪੋਰਟ) ਅਤੇ ਦੂਜੇ ਦੇਸ਼ਾਂ ਵਿੱਚ ਆਪਣੀ ਕੰਪਨੀ ਦਾ ਨਿਰਮਾਣ ਕਰਨਾ ਦੋ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਗੱਲਾਂ ਹਨ। ਲੱਕੀ ਸੀਮੈਂਟ (Lucky Cement) ਵਰਗੀਆਂ ਕੁਝ ਉਦਾਹਰਣਾਂ ਨੂੰ ਛੱਡ ਕੇ, ਜ਼ਿਆਦਾਤਰ ਪਾਕਿਸਤਾਨੀ ਬਿਜ਼ਨਸ ਘਰਾਨੇ ਵਿਦੇਸ਼ਾਂ ਵਿੱਚ ਬ੍ਰਾਂਡ ਜਾਂ ਤਕਨਾਲੋਜੀ ਕੰਪਨੀਆਂ ਸਥਾਪਤ ਕਰਨ ਦੀ ਬਜਾਏ ਸਿਰਫ ਮਾਲ ਵੇਚਣ ਤੱਕ ਸੀਮਤ ਹਨ। ਅਮੀਰ ਕਾਰੋਬਾਰੀ ਆਪਣੇ ਪਰਿਵਾਰ ਲਈ ਲੰਡਨ ਜਾਂ ਦੁਬਈ ਵਿੱਚ ਜਾਇਦਾਦਾਂ ਤਾਂ ਖਰੀਦ ਰਹੇ ਹਨ, ਪਰ ਉੱਥੋਂ ਦੇ ਮੁਕਾਬਲੇਬਾਜ਼ ਬਾਜ਼ਾਰਾਂ ਵਿੱਚ ਨਵੇਂ ਕਾਰੋਬਾਰ ਖੋਲ੍ਹਣ ਦਾ ਜੋਖਮ ਲੈਣ ਤੋਂ ਝਿਜਕਦੇ ਹਨ।

ਘਰੇਲੂ ਬਾਜ਼ਾਰ ਵਿੱਚ ਸਫਲ ਹੋਣਾ ਅਤੇ ਵਿਦੇਸ਼ੀ ਬਾਜ਼ਾਰਾਂ ਵਿੱਚ ਟਿਕਣਾ ਦੋਵੇਂ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਚੁਣੌਤੀਆਂ ਹਨ। ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਵਿੱਚ ਸਿਆਸੀ ਅਸਥਿਰਤਾ, ਮਹਿੰਗੀ ਬਿਜਲੀ, ਅਤੇ ਆਰਥਿਕ ਸੰਕਟ ਦੇ ਬਾਵਜੂਦ ਕਾਰੋਬਾਰ ਚਲਾਉਣਾ ਵੱਡੀ ਗੱਲ ਹੈ, ਪਰ ਉੱਥੇ ਕਈ ਉਦਯੋਗਾਂ ਨੂੰ ਸਰਕਾਰੀ ਸੁਰੱਖਿਆ ਅਤੇ ਸਸਤੇ ਲੇਬਰ ਦਾ ਫਾਇਦਾ ਮਿਲਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਦੇ ਉਲਟ, ਬ੍ਰਿਟੇਨ, ਯੂਰਪ ਜਾਂ ਉੱਤਰੀ ਅਮਰੀਕਾ ਵਿੱਚ ਕਾਰੋਬਾਰ ਚਲਾਉਣ ਲਈ ਘਰੇਲੂ ਪਹੁੰਚ ਜਾਂ ਪਰਿਵਾਰਕ ਨਾਮ ਕੰਮ ਨਹੀਂ ਆਉਂਦਾ, ਉੱਥੇ ਸਿਰਫ ਬਿਹਤਰ ਪ੍ਰਬੰਧਨ ਅਤੇ ਨਵੀਨਤਾ ਹੀ ਸਫਲਤਾ ਦਿਵਾ ਸਕਦੀ ਹੈ।

ਇਸ ਚੁਣੌਤੀ ਨੂੰ ਬਦਲਣ ਦੀ ਜ਼ਿੰਮੇਵਾਰੀ ਹੁਣ ਨਵੀਂ ਪੀੜ੍ਹੀ ਅਤੇ ਨੀਤੀ ਘਾੜਿਆਂ 'ਤੇ ਹੈ। ਵਿਦੇਸ਼ਾਂ ਵਿੱਚ ਰਹਿ ਰਹੇ ਪਾਕਿਸਤਾਨੀ ਉੱਦਮੀਆਂ ਨੇ ਇਹ ਸਾਬਤ ਕੀਤਾ ਹੈ ਕਿ ਪ੍ਰਤਿਭਾ ਦੀ ਕੋਈ ਘਾਟ ਨਹੀਂ ਹੈ। ਹੁਣ ਨਵੀਂ ਪੀੜ੍ਹੀ ਦੇ ਉਦਯੋਗਪਤੀਆਂ ਨੂੰ ਸਿਰਫ ਵਿਦੇਸ਼ੀ ਬ੍ਰਾਂਡਾਂ ਦੇ ਸਪਲਾਇਰ ਬਣੇ ਰਹਿਣ ਦੀ ਬਜਾਏ ਗਲੋਬਲ ਬ੍ਰਾਂਡ ਖਰੀਦਣ ਅਤੇ ਬਣਾਉਣ ਦੀ ਲੋੜ ਹੈ। ਇਸ ਦੇ ਨਾਲ ਹੀ, ਸਰਕਾਰ ਨੂੰ ਵੀ ਨਿੱਜੀ ਜਾਇਦਾਦ ਲਈ ਪੈਸਾ ਬਾਹਰ ਭੇਜਣ ਅਤੇ ਕਾਰੋਬਾਰੀ ਵਿਸਥਾਰ ਲਈ ਕੀਤੇ ਜਾਣ ਵਾਲੇ ਨਿਵੇਸ਼ ਵਿੱਚ ਫਰਕ ਸਮਝਦੇ ਹੋਏ ਇੱਕ ਮਜ਼ਬੂਤ ਨੀਤੀ ਬਣਾਉਣੀ ਪਵੇਗੀ।