ਚੀਨ ਵੱਲੋਂ ਦੁਨੀਆ ਭਰ ਵਿੱਚ ਪੱਤਰਕਾਰੀ ਨੂੰ ਤੋੜ-ਮਰੋੜ ਕੇ ਪੇਸ਼ ਕਰਨ ਦੀ ਗਲੋਬਲ ਮੁਹਿੰਮ ਦਾ ਖੁਲਾਸਾ
Tuesday, Sep 22, 2026 - 04:39 PM (IST)
ਇੰਟਰਨੈਸ਼ਨਲ ਡੈਸਕ : ਰਿਪੋਰਟਰਜ਼ ਵਿਦਆਊਟ ਬਾਰਡਰਜ਼ (RSF) ਨੇ ਆਪਣੀ ਜਾਂਚ ਰਿਪੋਰਟ 'ਦਿ ਪ੍ਰੋਪੇਗੰਡਾ ਮਾਨੀਟਰ: ਚੀਨ ਐਡੀਸ਼ਨ' ਜਾਰੀ ਕੀਤੀ ਹੈ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਦੁਨੀਆ ਭਰ ਦੇ ਸੂਚਨਾ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਆਪਣੇ ਸਰਕਾਰੀ ਪ੍ਰਚਾਰ ਨੂੰ ਥੋਪਣ ਦੀ ਚੀਨੀ ਸ਼ਾਸਨ ਦੀ ਵੱਡੀ ਗਲੋਬਲ ਮੁਹਿੰਮ ਦਾ ਪਰਦਾਫਾਸ਼ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ। ਸਾਲ 2013 ਵਿੱਚ ਸ਼ੀ ਜਿਨਪਿੰਗ ਦੇ ਸੱਤਾ ਵਿੱਚ ਆਉਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਚੀਨ ਇੱਕ "ਨਵੀਂ ਵਿਸ਼ਵ ਮੀਡੀਆ ਪ੍ਰਣਾਲੀ" ਬਣਾਉਣ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕਰ ਰਿਹਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਤੱਥਾਂ ਨੂੰ ਦਬਾ ਕੇ ਸਰਕਾਰੀ ਪ੍ਰਚਾਰ ਨੂੰ ਅੱਗੇ ਵਧਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। RSF ਦੀ ਰਿਪੋਰਟ ਅਨੁਸਾਰ ਚੀਨ ਵਿੱਚ ਇਸ ਵੇਲੇ 120 ਪੱਤਰਕਾਰ ਅਤੇ ਮੀਡੀਆ ਕਰਮੀ ਜੇਲ੍ਹ ਵਿੱਚ ਹਨ, ਜੋ ਇਸਨੂੰ ਪੱਤਰਕਾਰਾਂ ਨੂੰ ਜੇਲ੍ਹ ਭੇਜਣ ਦੇ ਮਾਮਲੇ ਵਿੱਚ ਵਿਸ਼ਵ ਵਿੱਚ ਸਭ ਤੋਂ ਅੱਗੇ ਬਣਾਉਂਦਾ ਹੈ। ਸਾਲ 2026 ਦੇ RSF ਵਰਲਡ ਪ੍ਰੈੱਸ ਫ੍ਰੀਡਮ ਇੰਡੈਕਸ ਵਿੱਚ 180 ਦੇਸ਼ਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਚੀਨ 178ਵੇਂ ਸਥਾਨ 'ਤੇ ਆਉਂਦਾ ਹੈ।
ਬੀਜਿੰਗ ਦੁਆਰਾ ਵਰਤੇ ਜਾ ਰਹੇ 10 ਮੁੱਖ ਹਥਕੰਡੇ
ਕੰਟੈਂਟ-ਸ਼ੇਅਰਿੰਗ ਸਮਝੌਤੇ: ਚੀਨੀ ਸਰਕਾਰੀ ਮੀਡੀਆ ਅਤੇ ਵਿਦੇਸ਼ੀ ਮੀਡੀਆ ਵਿਚਕਾਰ ਸਮਝੌਤੇ ਕੀਤੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ ਤਾਂ ਜੋ ਚੀਨੀ ਪ੍ਰਚਾਰ ਸੁਤੰਤਰ ਖ਼ਬਰਾਂ ਵਜੋਂ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਹੋ ਸਕੇ, ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਜਰਮਨੀ ਵਿੱਚ ਦੇਖਿਆ ਗਿਆ ਹੈ।
ਪ੍ਰਵਾਸੀ ਮੀਡੀਆ 'ਤੇ ਕਬਜ਼ਾ: ਅਮਰੀਕਾ ਵਰਗੇ ਦੇਸ਼ਾਂ ਵਿੱਚ ਚੀਨੀ ਪ੍ਰਵਾਸੀਆਂ ਤੱਕ ਪਹੁੰਚ ਰੱਖਣ ਵਾਲੇ ਮੀਡੀਆ ਅਤੇ ਇਨਫਲੂਐਂਸਰਾਂ ਨੂੰ ਬੀਜਿੰਗ ਦੇ ਨੈਰੇਟਿਵ ਨੂੰ ਵਧਾਉਣ ਲਈ ਵਰਤਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਸੈਂਸਰਸ਼ਿਪ ਦੇ ਬਦਲੇ ਉਪਕਰਣ: ਸੋਲੋਮਨ ਆਈਲੈਂਡਜ਼ ਵਿੱਚ ਸਥਾਨਕ ਮੀਡੀਆ ਨੂੰ ਫੰਡ ਅਤੇ ਪੇਸ਼ੇਵਰ ਸਮਾਨ ਦਿੱਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਤਾਂ ਜੋ ਉਹ ਚੀਨੀ ਹਿੱਤਾਂ ਦੇ ਖਿਲਾਫ ਖ਼ਬਰਾਂ ਨਾ ਛਾਪਣ।
ਸਥਾਨਕ ਭਾਸ਼ਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਸਾਰਣ: ਚੀਨ ਦਾ ਸਰਕਾਰੀ ਚੈਨਲ CGTN ਫਰਾਂਸ, ਤੁਰਕੀ ਅਤੇ ਅਫਗਾਨਿਸਤਾਨ ਸਮੇਤ 160 ਦੇਸ਼ਾਂ ਵਿੱਚ ਸਥਾਨਕ ਭਾਸ਼ਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਸਾਰਣ ਕਰਦਾ ਹੈ।
ਦੂਤਾਵਾਸਾਂ ਰਾਹੀਂ ਦਬਾਅ: ਫਿਲੀਪੀਨਜ਼ ਅਤੇ ਡੈਨਮਾਰਕ ਵਿੱਚ ਚੀਨੀ ਦੂਤਾਵਾਸ ਸੁਤੰਤਰ ਪੱਤਰਕਾਰਾਂ 'ਤੇ ਦਬਾਅ ਪਾਉਂਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਚੁੱਪ ਕਰਵਾਉਣ ਲਈ ਨਿਸ਼ਾਨਾ ਬਣਾਉਂਦੇ ਹਨ।
ਸਿਖਲਾਈ ਪ੍ਰੋਗਰਾਮ ਅਤੇ ਯਾਤਰਾਵਾਂ: ਅਰਜਨਟੀਨਾ ਅਤੇ ਫਿਜੀ ਦੇ ਪੱਤਰਕਾਰਾਂ ਲਈ ਚੀਨ ਵਿੱਚ ਮੁਫਤ ਯਾਤਰਾਵਾਂ ਅਤੇ ਸਿਖਲਾਈ ਪ੍ਰੋਗਰਾਮ ਆਯੋਜਿਤ ਕੀਤੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।
ਸਰਹੱਦ ਪਾਰ ਦਮਨ: ਚੀਨ ਅਮਰੀਕਾ ਅਤੇ ਬ੍ਰਿਟੇਨ ਵਰਗੇ ਦੇਸ਼ਾਂ ਵਿੱਚ ਰਹਿੰਦੇ ਸੁਤੰਤਰ ਅਤੇ ਪ੍ਰਵਾਸੀ ਪੱਤਰਕਾਰਾਂ ਨੂੰ ਵੀ ਨਿਸ਼ਾਨਾ ਬਣਾਉਂਦਾ ਹੈ।
ਇਨਫਲੂਐਂਸਰਾਂ ਦੀ ਵਰਤੋਂ: ਜਰਮਨੀ, ਨਾਈਜੀਰੀਆ ਅਤੇ ਨਿਊਜ਼ੀਲੈਂਡ ਵਿੱਚ ਯੂਟਿਊਬਰਾਂ ਅਤੇ ਟਿਕਟੌਕ ਕ੍ਰਿਏਟਰਾਂ ਲਈ ਸਪਾਂਸਰਡ ਯਾਤਰਾਵਾਂ ਕਰਵਾਈਆਂ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ।
ਨਿਵੇਸ਼ ਅਤੇ ਇਸ਼ਤਿਹਾਰਬਾਜ਼ੀ: ਤਾਈਵਾਨ ਵਿੱਚ ਗਲਤ ਜਾਣਕਾਰੀ ਫੈਲਾਉਣ ਲਈ ਨਿਵੇਸ਼ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਦੱਖਣੀ ਅਫਰੀਕਾ ਵਿੱਚ ਮੀਡੀਆ ਸੰਸਥਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਨਿਵੇਸ਼ ਰਾਹੀਂ ਸੰਪਾਦਕੀ ਨੀਤੀਆਂ ਨੂੰ ਪ੍ਰਭਾਵਿਤ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਰੂਸੀ ਪ੍ਰਚਾਰ ਨੂੰ ਬਲ ਦੇਣਾ: ਚੀਨੀ ਸਰਕਾਰੀ ਮੀਡੀਆ ਰੂਸੀ ਸਰਕਾਰੀ ਮੀਡੀਆ ਜਿਵੇਂ ਕਿ RT ਅਤੇ Sputnik ਦੇ ਨੈਰੇਟਿਵ ਨੂੰ ਵਧਾਵਾ ਦਿੰਦਾ ਹੈ।
ਸੁਤੰਤਰ ਪੱਤਰਕਾਰੀ ਲਈ ਵੱਡਾ ਖ਼ਤਰਾ
RSF ਦੀ ਸੰਪਾਦਕੀ ਨਿਰਦੇਸ਼ਕ ਐਨ ਬੋਕਾਂਡੇ ਅਤੇ ਏਸ਼ੀਆ-ਪੈਸੀਫਿਕ ਐਡਵੋਕੇਸੀ ਮੈਨੇਜਰ ਅਲੈਗਜ਼ੈਂਡਰਾ ਬਿਏਲਾਕੋਵਸਕਾ ਅਨੁਸਾਰ ਚੀਨ ਪੱਤਰਕਾਰੀ ਦਾ ਅਜਿਹਾ ਮਾਡਲ ਸਥਾਪਤ ਕਰਨ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕਰ ਰਿਹਾ ਹੈ ਜਿੱਥੇ ਮੀਡੀਆ ਸਿਰਫ਼ ਸ਼ਾਸਨ ਦੇ ਪ੍ਰੋਪੇਗੰਡਾ ਦਾ ਸਾਧਨ ਬਣ ਕੇ ਰਹੇ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਚੇਤਾਵਨੀ ਦਿੱਤੀ ਹੈ ਕਿ ਚੀਨ ਰੂਸ ਵਰਗੇ ਹੋਰ ਤਾਨਾਸ਼ਾਹੀ ਸ਼ਾਸਨਾਂ ਨਾਲ ਮਿਲ ਕੇ ਗਲੋਬਲ ਸੂਚਨਾ ਖੇਤਰ 'ਤੇ ਆਪਣੀ ਪਕੜ ਮਜ਼ਬੂਤ ਕਰ ਰਿਹਾ ਹੈ।
