ਬ੍ਰਹਮੋਸ : ਕਿਵੇਂ ਇਕ ਜੰਗੀ ਪ੍ਰਮਾਣਿਤ ਮਿਜ਼ਾਈਲ ਭਾਰਤ ਦੀ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡੀ ਰੱਖਿਆ ਬਰਾਮਦ ਬਣ ਗਈ

ਨਵੀਂ ਦਿੱਲੀ : ਅਮਰੀਕੀ ਟੋਮਾਹਾਕ ਮਿਜ਼ਾਈਲ ਤੋਂ ਪ੍ਰੇਰਿਤ ਅਤੇ ਭਾਰਤ ਦੇ ਸਾਬਕਾ ਰਾਸ਼ਟਰਪਤੀ ਡਾ. ਏ.ਪੀ.ਜੇ. ਅਬਦੁਲ ਕਲਾਮ ਦੇ ਸੁਪਨੇ ਵਿੱਚੋਂ ਜਨਮੀ 'ਬ੍ਰਹਮੋਸ' ਸੁਪਰਸੋਨਿਕ ਕਰੂਜ਼ ਮਿਜ਼ਾਈਲ ਅੱਜ ਭਾਰਤ ਦੀ ਸਭ ਤੋਂ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਰੱਖਿਆ ਨਿਰਯਾਤ ਵਜੋਂ ਉੱਭਰੀ ਹੈ। ਵਰਤਮਾਨ ਵਿੱਚ ਯੂਰਪ, ਪੱਛਮੀ ਏਸ਼ੀਆ, ਲਾਤੀਨੀ ਅਮਰੀਕਾ ਅਤੇ ਅਫਰੀਕਾ ਦੇ ਘੱਟੋ-ਘੱਟ ਇੱਕ ਦਰਜਨ ਦੇਸ਼ਾਂ ਨੇ ਇਸ ਸ਼ਕਤੀਸ਼ਾਲੀ ਮਿਜ਼ਾਈਲ ਨੂੰ ਖਰੀਦਣ ਵਿੱਚ ਡੂੰਘੀ ਦਿਲਚਸਪੀ ਦਿਖਾਈ ਹੈ।

ਡਾ. ਕਲਾਮ ਦੀ ਦੂਰਅੰਦੇਸ਼ੀ ਅਤੇ ਬ੍ਰਹਮੋਸ ਦਾ ਜਨਮ 
ਜਦੋਂ ਡਾ. ਅਬਦੁਲ ਕਲਾਮ 'ਇੰਟੀਗ੍ਰੇਟਿਡ ਗਾਈਡਡ ਮਿਜ਼ਾਈਲ ਡਿਵੈਲਪਮੈਂਟ ਪ੍ਰੋਗਰਾਮ' (IGMDP) ਦੇ ਮੁਖੀ ਸਨ, ਤਾਂ ਉਸ ਸਮੇਂ ਦੇ ਪੰਜ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਪ੍ਰੋਗਰਾਮਾਂ—ਪ੍ਰਿਥਵੀ, ਅਗਨੀ, ਆਕਾਸ਼, ਤ੍ਰਿਸ਼ੂਲ ਅਤੇ ਨਾਗ—ਵਿੱਚ ਟੋਮਾਹਾਕ ਵਰਗੀ ਜ਼ਮੀਨ ਦੇ ਬਿਲਕੁਲ ਨੇੜੇ ਉੱਡਣ ਵਾਲੀਕਰੂਜ਼ ਮਿਜ਼ਾਈਲ ਸ਼ਾਮਲ ਨਹੀਂ ਸੀ। ਇਸੇ ਲੋੜ ਨੂੰ ਪੂਰਾ ਕਰਨ ਲਈ ਭਾਰਤ ਅਤੇ ਰੂਸ ਨੇ ਮਿਲ ਕੇ ਇੱਕ ਸੁਪਰਸੋਨਿਕ ਕਰੂਜ਼ ਮਿਜ਼ਾਈਲ ਵਿਕਸਿਤ ਕਰਨ ਦਾ ਫੈਸਲਾ ਕੀਤਾ। ਇਸ ਰਣਨੀਤਕ ਸਾਂਝੇਦਾਰੀ ਦੇ ਤਹਿਤ ਸਾਲ 1998 ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਅੰਤਰ-ਸਰਕਾਰੀ ਸਮਝੌਤੇ 'ਤੇ ਦਸਤਖਤ ਕੀਤੇ ਗਏ ਅਤੇ 'ਬ੍ਰਹਮੋਸ ਐਰੋਸਪੇਸ' ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ ਹੋਈ। ਇਸ ਸਮਝੌਤੇ ਨੂੰ ਬਿਨਾਂ ਕਿਸੇ ਦੇਰੀ ਦੇ ਉੱਚ ਸਿਆਸੀ ਪੱਧਰ 'ਤੇ ਪ੍ਰਵਾਨਗੀ ਦਿੱਤੀ ਗਈ ਸੀ।

ਸਵਦੇਸ਼ੀਕਰਨ ਵੱਲ ਵਧਦੇ ਕਦਮ
ਭਾਰਤ ਹੁਣ ਬ੍ਰਹਮੋਸ ਨੂੰ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸਵਦੇਸ਼ੀ ਬਣਾਉਣ ਦੇ ਬਹੁਤ ਨੇੜੇ ਪਹੁੰਚ ਗਿਆ ਹੈ। ਸ਼ੁਰੂਆਤੀ ਦੌਰ ਵਿੱਚ ਬ੍ਰਹਮੋਸ ਦੇ ਉਤਪਾਦਨ ਵਿੱਚ ਸਿਰਫ਼ 13 ਫੀਸਦੀ ਭਾਰਤੀ ਸਮੱਗਰੀ ਹੁੰਦੀ ਸੀ, ਪਰ ਅੱਜ ਇੰਜਣ ਨੂੰ ਛੱਡ ਕੇ ਇਹ ਮਿਜ਼ਾਈਲ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਹੀ ਬਣਾਈ ਜਾ ਰਹੀ ਹੈ। ਯੂਕਰੇਨ ਨਾਲ ਚੱਲ ਰਹੇ ਟਕਰਾਅ ਦੇ ਬਾਵਜੂਦ ਰੂਸ ਵੱਲੋਂ ਇੰਜਣਾਂ ਦੀ ਸਪਲਾਈ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਰੁਕਾਵਟ ਨਹੀਂ ਆਈ ਹੈ। ਰੱਖਿਆ ਅਧਿਕਾਰੀਆਂ ਅਨੁਸਾਰ ਜਲਦੀ ਹੀ ਇਸ ਮਿਜ਼ਾਈਲ ਦੇ ਇੰਜਣ ਦਾ ਨਿਰਮਾਣ ਵੀ ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਹੀ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਜਾਵੇਗਾ।

ਨਵੇਂ ਰੂਪ ਅਤੇ ਭਵਿੱਖ ਦੀਆਂ ਯੋਜਨਾਵਾਂ 
ਬ੍ਰਹਮੋਸ ਦੇ ਵਿਕਾਸ ਦਾ ਸਫ਼ਰ ਲਗਾਤਾਰ ਜਾਰੀ ਹੈ। ਵਰਤਮਾਨ ਵਿੱਚ ਇਸ ਦੇ ਕਈ ਨਵੇਂ ਰੂਪਾਂ 'ਤੇ ਕੰਮ ਚੱਲ ਰਿਹਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਪਾਣੀ ਦੇ ਅੰਦਰ ਮਾਰ ਕਰਨ ਦੀ ਸਮਰੱਥਾ ਵਾਲੀ ਮਿਜ਼ਾਈਲ ਅਤੇ ਇੱਕ ਛੋਟਾ (miniaturised) ਬ੍ਰਹਮੋਸ ਸ਼ਾਮਲ ਹੈ। ਇਸ ਦਾ ਅੰਤਿਮ ਉਦੇਸ਼ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸਵਦੇਸ਼ੀ ਬ੍ਰਹਮੋਸ ਮਿਜ਼ਾਈਲ ਨੂੰ ਭਾਰਤ ਦੇ ਆਪਣੇ ਲੜਾਕੂ ਜਹਾਜ਼ਾਂ—ਤੇਜਸ (Tejas) ਅਤੇ LCA Mk 2—ਨਾਲ ਜੋੜਨਾ ਹੈ।