ਦਫ਼ਤਰ ''ਚ ਮਹਿਲਾ ਸਹਿਕਰਮੀ ਨੂੰ ਘੂਰਨਾ ਅਪਰਾਧ ਹੈ ਜਾਂ ਨਹੀਂ? ਬੰਬੇ ਹਾਈਕੋਰਟ ਨੇ ਸੁਣਾਇਆ ਵੱਡਾ ਫੈਸਲਾ

ਮੁੰਬਈ : ਬੰਬੇ ਹਾਈ ਕੋਰਟ ਨੇ ਕੰਮ ਵਾਲੀ ਥਾਂ 'ਤੇ ਵਿਵਹਾਰ ਨੂੰ ਲੈ ਕੇ ਇੱਕ ਬੇਹੱਦ ਅਹਿਮ ਫੈਸਲਾ ਸੁਣਾਇਆ ਹੈ। ਅਦਾਲਤ ਨੇ ਸਪੱਸ਼ਟ ਕੀਤਾ ਹੈ ਕਿ ਦਫ਼ਤਰ ਵਿੱਚ ਕਿਸੇ ਮਹਿਲਾ ਸਹਿਕਰਮੀ ਦੇ ਛਾਤੀ ਨੂੰ ਘੂਰਨਾ ਜਾਂ ਟਕਟਕੀ ਲਗਾ ਕੇ ਦੇਖਣਾ ਨੈਤਿਕ ਤੌਰ 'ਤੇ ਗਲਤ ਅਤੇ ਅਪਮਾਨਜਨਕ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ, ਪਰ ਇਸ ਨੂੰ ਭਾਰਤੀ ਦੰਡਾਵਲੀ (IPC) ਦੀ ਧਾਰਾ 354C ਦੇ ਤਹਿਤ 'ਤਾਕ-ਝਾਕ' ਦਾ ਅਪਰਾਧ ਨਹੀਂ ਮੰਨਿਆ ਜਾ ਸਕਦਾ।

ਜਸਟਿਸ ਅਮਿਤ ਬੋਰਕਰ ਦੀ ਸਿੰਗਲ ਬੈਂਚ ਨੇ ਮੈਕਸ ਲਾਈਫ ਇੰਸ਼ੋਰੈਂਸ ਦੇ ਇੱਕ ਕਰਮਚਾਰੀ ਵਿਰੁੱਧ ਦਰਜ ਐਫ.ਆਈ.ਆਰ. (FIR) ਨੂੰ ਰੱਦ ਕਰਦਿਆਂ ਇਹ ਫੈਸਲਾ ਸੁਣਾਇਆ। ਅਦਾਲਤ ਨੇ ਮੰਨਿਆ ਕਿ ਭਾਵੇਂ ਦੋਸ਼ੀ ਦਾ ਵਿਵਹਾਰ ਪੇਸ਼ੇਵਰ ਮਾਹੌਲ ਦੇ ਲਿਹਾਜ਼ ਨਾਲ ਅਸ਼ੋਭਨੀਕ ਰਿਹਾ ਹੋਵੇ, ਪਰ ਤਕਨੀਕੀ ਅਤੇ ਕਾਨੂੰਨੀ ਆਧਾਰ 'ਤੇ ਇਸ ਨੂੰ 'ਵੌਇਰਿਜ਼ਮ' ਦੇ ਦਾਇਰੇ ਵਿੱਚ ਨਹੀਂ ਰੱਖਿਆ ਜਾ ਸਕਦਾ। ਅਦਾਲਤ ਅਨੁਸਾਰ, ਕਿਸੇ ਵੀ ਕਾਨੂੰਨ ਦੀ ਵਿਆਖਿਆ ਉਸ ਦੇ ਤੈਅ ਦਾਇਰੇ ਤੋਂ ਬਾਹਰ ਜਾ ਕੇ ਨਹੀਂ ਕੀਤੀ ਜਾ ਸਕਦੀ।

ਕੀ ਸੀ ਪੂਰਾ ਮਾਮਲਾ?
ਇਹ ਵਿਵਾਦ ਇੱਕ ਬੀਮਾ ਕੰਪਨੀ ਦੇ ਅੰਦਰ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋਇਆ ਸੀ, ਜਿੱਥੇ ਇੱਕ ਮਹਿਲਾ ਕਰਮਚਾਰੀ ਨੇ ਆਪਣੇ ਸੀਨੀਅਰ ਸਹਿਕਰਮੀ 'ਤੇ ਗੰਭੀਰ ਦੋਸ਼ ਲਗਾਏ ਸਨ। ਸ਼ਿਕਾਇਤਕਰਤਾ ਅਨੁਸਾਰ, ਮੀਟਿੰਗਾਂ ਦੌਰਾਨ ਮੁਲਜ਼ਮ ਉਸ ਨਾਲ ਆਮ ਅੱਖਾਂ ਦਾ ਸੰਪਰਕ (eye contact) ਕਰਨ ਦੀ ਬਜਾਏ ਜਾਣਬੁੱਝ ਕੇ ਉਸ ਦੇ ਸੀਨੇ ਵੱਲ ਦੇਖਦਾ ਸੀ ਅਤੇ ਅਣਉਚਿਤ ਟਿੱਪਣੀਆਂ ਵੀ ਕਰਦਾ ਸੀ। ਹਾਲਾਂਕਿ, ਕਾਨੂੰਨੀ ਕਾਰਵਾਈ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਕੰਪਨੀ ਦੀ ਅੰਦਰੂਨੀ ਸ਼ਿਕਾਇਤ ਕਮੇਟੀ (ICC) ਨੇ ਜਾਂਚ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਮੁਲਜ਼ਮ ਨੂੰ ਕਲੀਨ ਚਿੱਟ ਦੇ ਦਿੱਤੀ ਸੀ।

ਕਦੋਂ ਲਾਗੂ ਹੁੰਦੀ ਹੈ ਧਾਰਾ 354C?
ਹਾਈ ਕੋਰਟ ਨੇ ਕਾਨੂੰਨ ਦੀ ਵਿਆਖਿਆ ਕਰਦੇ ਹੋਏ ਦੱਸਿਆ ਕਿ IPC ਦੀ ਧਾਰਾ 354C ਉਦੋਂ ਲਾਗੂ ਹੁੰਦੀ ਹੈ ਜਦੋਂ ਕੋਈ ਵਿਅਕਤੀ ਕਿਸੇ ਮਹਿਲਾ ਨੂੰ ਉਸ ਦੇ ਕਿਸੇ 'ਨਿੱਜੀ ਕੰਮ' (Private Act) ਦੇ ਦੌਰਾਨ ਦੇਖ ਰਿਹਾ ਹੋਵੇ ਜਾਂ ਉਸ ਦੀਆਂ ਤਸਵੀਰਾਂ/ਵੀਡੀਓ ਬਣਾ ਰਿਹਾ ਹੋਵੇ। ਨਿੱਜੀ ਕੰਮ ਤੋਂ ਭਾਵ ਉਨ੍ਹਾਂ ਪਲਾਂ ਤੋਂ ਹੈ ਜਿੱਥੇ ਮਹਿਲਾ ਨੂੰ ਪੂਰੀ ਗੋਪਨੀਯਤਾ (Privacy) ਦੀ ਉਮੀਦ ਹੁੰਦੀ ਹੈ, ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਵਾਸ਼ਰੂਮ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕਰਨਾ ਜਾਂ ਕੱਪੜੇ ਬਦਲਣਾ।

ਜਸਟਿਸ ਬੋਰਕਰ ਨੇ ਸਾਫ਼ ਕੀਤਾ ਕਿ ਦਫ਼ਤਰ ਦੇ ਮਾਹੌਲ ਵਿੱਚ ਕਿਸੇ ਨੂੰ ਘੂਰਨਾ ਨੈਤਿਕ ਤੌਰ 'ਤੇ ਪ੍ਰੇਸ਼ਾਨ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ, ਪਰ ਇਹ 'ਪ੍ਰਾਈਵੇਟ' ਸ਼੍ਰੇਣੀ ਵਿੱਚ ਨਹੀਂ ਆਉਂਦਾ। ਇਸ ਲਈ, ਅਜਿਹੇ ਵਿਵਹਾਰ 'ਤੇ ਉਹ ਕਾਨੂੰਨੀ ਠੱਪਾ ਨਹੀਂ ਲਗਾਇਆ ਜਾ ਸਕਦਾ ਜਿਸ ਦੀਆਂ ਸ਼ਰਤਾਂ ਪੂਰੀਆਂ ਨਾ ਹੁੰਦੀਆਂ ਹੋਣ।