ਮੱਧ ਏਸ਼ੀਆ ''ਚ ਭਾਰਤ ਦਾ ਸ਼ਕਤੀ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨ: ''ਆਕਾਸ਼'' ਮਿਜ਼ਾਈਲਾਂ ਦੀ ਸਪਲਾਈ ਸ਼ੁਰੂ
Wednesday, Oct 14, 2026 - 01:26 PM (IST)
ਇੰਟਰਨੈਸ਼ਨਲ ਡੈਸਕ - ਭਾਰਤ ਨੇ ਮੱਧ ਏਸ਼ੀਆ 'ਚ ਆਪਣੀ ਰਣਨੀਤਕ ਰੱਖਿਆ ਸਥਿਤੀ ਨੂੰ ਮਜ਼ਬੂਤ ਕਰਦੇ ਹੋਏ, ਤਾਜਿਕਸਤਾਨ ਅਤੇ ਤੁਰਕਮੇਨਿਸਤਾਨ ਨੂੰ ਆਕਾਸ਼ ਛੋਟੀ ਦੂਰੀ ਦੀਆਂ ਸਤ੍ਹਾ ਤੋਂ ਹਵਾ 'ਚ ਮਾਰ ਕਰਨ ਵਾਲੀਆਂ ਮਿਜ਼ਾਈਲ ਪ੍ਰਣਾਲੀਆਂ ਭੇਜੀਆਂ ਹਨ। ਇਹ ਕਦਮ ਨਵੀਂ ਦਿੱਲੀ ਦੀ ਵੱਡੀ ਪਹਿਲਕਦਮੀ ਦਾ ਇਕ ਮੁੱਖ ਹਿੱਸਾ ਹੈ ਜਿਸ 'ਚ ਘਰੇਲੂ ਤੌਰ 'ਤੇ ਤਿਆਰ ਕੀਤੇ ਗਏ ਰੱਖਿਆ ਪ੍ਰਣਾਲੀਆਂ ਅਤੇ ਫੌਜੀ ਉਪਕਰਣਾਂ ਦੇ ਨਿਰਯਾਤ ਨੂੰ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਬਾਜ਼ਾਰਾਂ 'ਚ ਲਗਾਤਾਰ ਵਧਾਉਣਾ ਹੈ।
ਇਕ ਰਿਪੋਰਟ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ, ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੋ ਮੱਧ ਏਸ਼ੀਆਈ ਦੇਸ਼ਾਂ ਨੇ ਇਨ੍ਹਾਂ ਪ੍ਰਣਾਲੀਆਂ ਨੂੰ ਖਰੀਦਣ ਲਈ ਭਾਰਤ ਨਾਲ ਖੁਦ ਸੰਪਰਕ ਕੀਤਾ। ਇਸਦਾ ਇੱਕ ਸਪੱਸ਼ਟ ਰਣਨੀਤਕ ਉਦੇਸ਼ ਸੀ: ਰੂਸੀ ਰੱਖਿਆ ਪ੍ਰਣਾਲੀਆਂ ਅਤੇ ਹਥਿਆਰਾਂ 'ਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਲੰਬੇ ਸਮੇਂ ਤੋਂ ਨਿਰਭਰਤਾ ਨੂੰ ਘਟਾਉਣਾ। ਰੂਸ ਦਹਾਕਿਆਂ ਤੋਂ ਇਸ ਖੇਤਰ ਦਾ ਮੁੱਖ ਹਥਿਆਰ ਸਪਲਾਇਰ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਹਾਲਾਂਕਿ, ਯੂਕਰੇਨ ਯੁੱਧ ਨੇ ਵਿਸ਼ਵ ਰੱਖਿਆ ਬਾਜ਼ਾਰ ਨੂੰ ਕਾਫ਼ੀ ਬਦਲ ਦਿੱਤਾ ਹੈ ਅਤੇ ਰੂਸੀ ਹਥਿਆਰਾਂ ਦੇ ਨਿਰਯਾਤ 'ਚ ਤੇਜ਼ੀ ਨਾਲ ਗਿਰਾਵਟ ਆਈ ਹੈ। ਇਹ ਇਸ ਲਈ ਹੈ ਕਿਉਂਕਿ ਜ਼ਿਆਦਾਤਰ ਫੌਜੀ ਹਾਰਡਵੇਅਰ ਸਿੱਧੇ ਤੌਰ 'ਤੇ ਮੂਹਰਲੀਆਂ ਲਾਈਨਾਂ 'ਤੇ ਲੜ ਰਹੀਆਂ ਰੂਸੀ ਫੌਜਾਂ ਨੂੰ ਭੇਜੇ ਜਾ ਰਹੇ ਹਨ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਰਵਾਇਤੀ ਵਿਦੇਸ਼ੀ ਗਾਹਕਾਂ ਲਈ ਸਪਲਾਈ ਦੀ ਇੱਕ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਘਾਟ ਹੋ ਰਹੀ ਹੈ।
ਨਵੀਂ ਦਿੱਲੀ ਦੇ ਇਕ ਖੋਜ ਕੇਂਦਰ ਦੇ ਸੀਨੀਅਰ ਫੈਲੋ ਅਲੈਕਸੀ ਜ਼ਖਾਰੋਵ ਨੇ ਕਿਹਾ ਕਿ ਮੱਧ ਏਸ਼ੀਆਈ ਦੇਸ਼ ਉੱਨਤ ਰੱਖਿਆ ਪ੍ਰਣਾਲੀਆਂ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਨ ਅਤੇ ਬਦਲਦੇ ਭੂ-ਰਾਜਨੀਤਿਕ ਵਾਤਾਵਰਣ ਦੁਆਰਾ ਪੈਦਾ ਹੋਏ ਪਾੜੇ ਨੂੰ ਦੂਰ ਕਰਨ ਲਈ ਸਰਗਰਮੀ ਨਾਲ ਵਾਅਦਾ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਵਿਕਲਪਾਂ ਦੀ ਖੋਜ ਕਰ ਰਹੇ ਹਨ। ਭਾਰਤ ਦੇ ਰੱਖਿਆ ਸਕੱਤਰ, ਰਾਜੇਸ਼ ਕੁਮਾਰ ਸਿੰਘ ਨੇ ਅਧਿਕਾਰਤ ਤੌਰ 'ਤੇ ਪੁਸ਼ਟੀ ਕੀਤੀ ਕਿ ਆਕਾਸ਼ ਮਿਜ਼ਾਈਲਾਂ ਦੋਵਾਂ ਮੱਧ ਏਸ਼ੀਆਈ ਦੇਸ਼ਾਂ ਨੂੰ ਵੇਚੀਆਂ ਗਈਆਂ ਹਨ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਰੱਖਿਆ ਸਮਝੌਤਿਆਂ 'ਤੇ ਮੋਹਰ ਲੱਗ ਗਈ ਹੈ।
ਇਨ੍ਹਾਂ ਨਿਰਯਾਤ ਸੌਦਿਆਂ ਦੇ ਨਾਲ, ਇਸ ਹਫ਼ਤੇ ਦੀਆਂ ਅਧਿਕਾਰਤ ਰਿਪੋਰਟਾਂ 'ਚ ਖੁਲਾਸਾ ਹੋਇਆ ਹੈ ਕਿ ਭਾਰਤ ਨੇ ਇਕ ਨਵਾਂ ਘਰੇਲੂ ਤੌਰ 'ਤੇ ਵਿਕਸਤ ਲੰਬੀ ਦੂਰੀ ਦਾ ਇੰਟਰਸੈਪਟਰ ਪੇਸ਼ ਕੀਤਾ ਹੈ। ਇਹ ਇਕ ਸੁਤੰਤਰ ਸਵਦੇਸ਼ੀ ਹਵਾਈ ਰੱਖਿਆ ਨੈੱਟਵਰਕ ਬਣਾਉਣ ਦੇ ਚੱਲ ਰਹੇ ਯਤਨਾਂ ਦਾ ਹਿੱਸਾ ਹੈ, ਜਿਸਦਾ ਉਦੇਸ਼ ਅੰਤ 'ਚ ਰੂਸੀ S-400 ਪ੍ਰਣਾਲੀ ਨੂੰ ਬਦਲਣਾ ਹੈ। ਭਾਰਤੀ ਰੱਖਿਆ ਮੰਤਰਾਲੇ ਨੇ ਐਲਾਨ ਕੀਤਾ ਕਿ ਨਵੇਂ ਇੰਟਰਸੈਪਟਰ ਦੀ ਪਹਿਲੀ ਉਡਾਣ ਦੌਰਾਨ, ਇਸਨੇ ਉੱਚ-ਉਚਾਈ ਵਾਲੇ ਇਲੈਕਟ੍ਰਾਨਿਕ ਏਰੀਅਲ ਟੀਚੇ ਦੇ ਵਿਰੁੱਧ ਸਫਲਤਾਪੂਰਵਕ ਅਭਿਆਸ ਕੀਤਾ।
ਇਸ ਪ੍ਰੀਖਣ ਨੂੰ ਇਕ ਪੂਰੀ ਸਫਲਤਾ ਅਤੇ ਵਿਕਾਸ ਪ੍ਰੋਗਰਾਮ 'ਚ ਇਕ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਮੀਲ ਪੱਥਰ ਮੰਨਿਆ ਗਿਆ। ਇਸ ਪ੍ਰੋਗਰਾਮ ਦਾ ਉਦੇਸ਼ ਹਵਾਈ ਰੱਖਿਆ ਵਿੱਚ ਭਾਰਤ ਦੀ ਸਵੈ-ਨਿਰਭਰਤਾ ਨੂੰ ਮਜ਼ਬੂਤ ਕਰਨਾ ਅਤੇ ਵਿਦੇਸ਼ੀ ਖਰੀਦ 'ਤੇ ਇਸਦੀ ਨਿਰਭਰਤਾ ਨੂੰ ਘਟਾਉਣਾ ਹੈ। ਵੱਡੇ ਨਿਰਯਾਤ ਸੌਦਿਆਂ ਦੇ ਨਾਲ, ਦੇਸ਼ 'ਚ ਇਹ ਉੱਨਤ ਵਿਕਾਸ ਨਵੀਂ ਦਿੱਲੀ ਦੀ ਭਾਰਤ ਨੂੰ ਇਕ ਸੁਤੰਤਰ ਰੱਖਿਆ ਉਦਯੋਗਿਕ ਸ਼ਕਤੀ ਵਜੋਂ ਸਥਾਪਤ ਕਰਨ ਦੀ ਵੱਡੀ ਨੀਤੀ ਨੂੰ ਦਰਸਾਉਂਦੇ ਹਨ। ਇਹ ਤਾਕਤ ਨਾ ਸਿਰਫ਼ ਆਪਣੀਆਂ ਸੰਚਾਲਨ ਜ਼ਰੂਰਤਾਂ ਨੂੰ ਪੂਰਾ ਕਰਨ ਦੇ ਸਮਰੱਥ ਹੈ ਬਲਕਿ ਨਵੇਂ ਸਪਲਾਇਰਾਂ ਦੀ ਭਾਲ ਕਰ ਰਹੇ ਦੇਸ਼ਾਂ ਨੂੰ ਇਕ ਉੱਨਤ ਵਿਕਲਪ ਵੀ ਪ੍ਰਦਾਨ ਕਰ ਸਕਦੀ ਹੈ।
