ਚੀਨ ਵੱਲੋਂ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਖਣਿਜਾਂ ਦੀ ਭਾਲ ਨਾਲ ਵਧੇ ਮਾਨਵ ਅਧਿਕਾਰਾਂ ਦੇ ਘਾਣ ਅਤੇ ਵਾਤਾਵਰਣ ਸ਼ੋਸ਼ਣ ਦੇ ਮਾਮਲੇ

ਇੰਟਰਨੈਸ਼ਨਲ ਡੈਸਕ- ਅਫ਼ਰੀਕੀ ਮਹਾਂਦੀਪ ਵਿੱਚ ਖਣਿਜ ਮਾਈਨਿੰਗ ਪ੍ਰੋਜੈਕਟਾਂ ਵਿੱਚ ਚੀਨ ਦੇ ਵਧਦੇ ਨਿਵੇਸ਼ ਦੇ ਨਾਲ-ਨਾਲ ਵਾਤਾਵਰਣ ਅਤੇ ਮਾਨਵ ਅਧਿਕਾਰਾਂ ਦੀ ਉਲੰਘਣਾ ਦੇ ਮਾਮਲਿਆਂ ਵਿੱਚ ਚਿੰਤਾਜਨਕ ਵਾਧਾ ਦਰਜ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ। ਕਾਰਪੋਰੇਟ ਜਵਾਬਦੇਹੀ ਅਤੇ ਪਾਰਦਰਸ਼ਤਾ ਲਈ ਕੰਮ ਕਰਨ ਵਾਲੀ ਇੱਕ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਗੈਰ-ਲਾਭਕਾਰੀ ਸੰਸਥਾ 'ਬਿਜ਼ਨਸ ਐਂਡ ਹਿਊਮਨ ਰਾਈਟਸ ਸੈਂਟਰ' ਦੀ ਜੁਲਾਈ ਰਿਪੋਰਟ ਅਨੁਸਾਰ, ਅਫ਼ਰੀਕਾ ਵਿੱਚ ਚੀਨੀ ਮਾਈਨਿੰਗ ਨਾਲ ਜੁੜੇ ਸ਼ੋਸ਼ਣ ਦੇ ਦੋਸ਼ਾਂ ਦੀ ਗਿਣਤੀ 2024 ਵਿੱਚ 45 ਤੋਂ ਵਧ ਕੇ 2025 ਵਿੱਚ 100 ਹੋ ਗਈ ਹੈ, ਜੋ ਕਿ ਦੁੱਗਣੇ ਤੋਂ ਵੀ ਵੱਧ ਹੈ।

ਇਹ ਸ਼ੋਸ਼ਣ 'ਊਰਜਾ ਤਬਦੀਲੀ ਖਣਿਜਾਂ' ਦੀ ਖੁਦਾਈ ਨਾਲ ਜੁੜਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ। ਇਹ ਉਹ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਧਾਤਾਂ ਹਨ ਜੋ ਹਾਈ-ਟੈਕ ਡਿਵਾਈਸਾਂ ਅਤੇ ਇਲੈਕਟ੍ਰਿਕ ਵਾਹਨਾਂ ਦੇ ਨਿਰਮਾਣ ਵਿੱਚ ਵਰਤੀਆਂ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ। ਸੈਂਟਰ ਦੀ ਰਿਪੋਰਟ ਮੁਤਾਬਕ 2023 ਤੋਂ 2025 ਦਰਮਿਆਨ ਵਿਸ਼ਵ ਪੱਧਰ 'ਤੇ ਚੀਨੀ ਕੰਪਨੀਆਂ ਨਾਲ ਜੁੜੇ ਇਨ੍ਹਾਂ ਪ੍ਰੋਜੈਕਟਾਂ ਵਿੱਚ ਗੜਬੜੀਆਂ ਦੇ 326 ਮਾਮਲੇ ਸਾਹਮਣੇ ਆਏ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚੋਂ 119 (37%) ਇਕੱਲੇ ਅਫ਼ਰੀਕਾ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਿਤ ਸਨ।

ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਧ ਪ੍ਰਭਾਵਿਤ ਦੇਸ਼

ਰਿਪੋਰਟ "ਸ਼ਿਫਟਿੰਗ ਗ੍ਰਾਊਂਡ: ਹਿਊਮਨ ਰਾਈਟਸ, ਚਾਈਨੀਜ਼ ਇਨਵੈਸਟਮੈਂਟ ਐਂਡ ਦ ਰਸ਼ ਫਾਰ ਟ੍ਰਾਂਜ਼ਿਸ਼ਨ ਮਿਨਰਲਜ਼" ਅਨੁਸਾਰ ਅਫ਼ਰੀਕਾ ਵਿੱਚ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਧ ਦੋਸ਼ 'ਡੈਮੋਕ੍ਰੇਟਿਕ ਰਿਪਬਲਿਕ ਆਫ਼ ਦ ਕਾਂਗੋ' (52) ਵਿੱਚ ਦਰਜ ਕੀਤੇ ਗਏ, ਜਿਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਜ਼ਿੰਬਾਬਵੇ (20), ਗਿਨੀ (18), ਜ਼ੈਂਬੀਆ (15) ਅਤੇ ਨਾਮੀਬੀਆ (8) ਦਾ ਨੰਬਰ ਆਉਂਦਾ ਹੈ।

ਰਿਪੋਰਟ ਵਿੱਚ ਦੱਸਿਆ ਗਿਆ ਹੈ ਕਿ ਜ਼ਿਜਿਨ ਮਾਈਨਿੰਗ, ਤਸਿੰਗਸ਼ਾਨ ਗਰੁੱਪ ਅਤੇ ਝੇਜਿਆਂਗ ਹੁਆਯੂ ਕੋਬਾਲਟ ਸਮੇਤ 10 ਚੀਨੀ ਕੰਪਨੀਆਂ ਪਿਛਲੇ ਪੰਜ ਸਾਲਾਂ ਵਿੱਚ ਦਰਜ ਕੀਤੇ ਗਏ ਕੁੱਲ ਦੋਸ਼ਾਂ ਦੇ ਲਗਭਗ ਦੋ-ਤਿਹਾਈ ਹਿੱਸੇ ਲਈ ਜ਼ਿੰਮੇਵਾਰ ਹਨ।

ਵਾਤਾਵਰਣ ਲਈ ਵੱਡਾ ਖ਼ਤਰਾ

ਫ਼ਰਵਰੀ 2025 ਵਿੱਚ ਜ਼ੈਂਬੀਆ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਵੱਡੀ ਵਾਤਾਵਰਣ ਤਬਾਹੀ ਦੇਖਣ ਨੂੰ ਮਿਲੀ, ਜਦੋਂ ਚੀਨੀ ਮਲਕੀਅਤ ਵਾਲੀ 'ਸਿਨੋ-ਮੈਟਲਜ਼ ਲੀਚ' ਤਾਂਬੇ ਦੀ ਖਾਨ ਤੋਂ ਘੱਟੋ-ਘੱਟ 5 ਕਰੋੜ ਲੀਟਰ ਜ਼ਹਿਰੀਲਾ ਰਸਾਇਣਕ ਪਾਣੀ 'ਕਾਫੂਏ ਨਦੀ' ਵਿੱਚ ਰਲ ਗਿਆ। ਇਹ ਨਦੀ ਲਗਭਗ 50 ਲੱਖ ਲੋਕਾਂ ਲਈ ਪੀਣ ਵਾਲੇ ਪਾਣੀ ਦਾ ਮੁੱਖ ਸਰੋਤ ਹੈ।

ਅਫ਼ਰੀਕਾ ਕੋਲ ਵਿਸ਼ਵ ਦੇ ਲਗਭਗ 30% ਤੋਂ 40% ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਖਣਿਜ ਭੰਡਾਰ ਹਨ, ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਕੋਬਾਲਟ, ਤਾਂਬਾ, ਲਿਥੀਅਮ ਅਤੇ ਨਿਕਲ। ਚੀਨੀ ਕੰਪਨੀਆਂ ਨਾ ਸਿਰਫ਼ ਇਨ੍ਹਾਂ ਖਾਣਾਂ 'ਤੇ ਨਿਯੰਤਰਣ ਰੱਖਦੀਆਂ ਹਨ, ਬਲਕਿ ਖਣਿਜ ਨਿਰਯਾਤ ਅਤੇ ਫੰਡਿੰਗ ਵਿੱਚ ਵੀ ਸਭ ਤੋਂ ਅੱਗੇ ਹਨ।

ਮਾਹਰਾਂ ਦਾ ਕਹਿਣਾ ਹੈ ਕਿ ਜੇਕਰ ਸਰਕਾਰਾਂ ਅਤੇ ਕੰਪਨੀਆਂ ਨੇ ਸਖ਼ਤ ਨਿਯਮ ਅਤੇ ਮਾਨਵ ਅਧਿਕਾਰ ਸੁਰੱਖਿਆ ਉਪਾਅ ਲਾਗੂ ਨਾ ਕੀਤੇ, ਤਾਂ ਹਰੀ ਊਰਜਾ ਦੀ ਇਹ ਦੌੜ ਸਥਾਨਕ ਲੋਕਾਂ ਅਤੇ ਵਾਤਾਵਰਣ ਲਈ ਹੋਰ ਵੀ ਖ਼ਤਰਨਾਕ ਸਾਬਤ ਹੋਵੇਗੀ।