ਪਲਕ ਝਪਕਦੇ ਹੀ ਰੁਕ ਸਕਦੇ ਹਨ ਸਾਹ, ‘ਕਾਰਡੀਅਕ ਅਰੈਸਟ’ ''ਚ ਹਰ ਸੈਕੰਡ ਕੀਮਤੀ !

ਨਵੀਂ ਦਿੱਲੀ - ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਦੀ ਰਫ਼ਤਾਰ ਦੇ ਵਿਚਾਲੇ ਦਿਲ ਦਾ ਅਚਾਨਕ ਰੁਕ ਜਾਣਾ ਕਿਸੇ ਵੱਡੇ ਝਟਕੇ ਤੋਂ ਘੱਟ ਨਹੀਂ। ਨਾ ਸੰਭਲਣ ਦਾ ਮੌਕਾ, ਨਾ ਮਦਦ ਮੰਗਣ ਦਾ ਸਮਾਂ। ਸਭ ਕੁਝ ਪਲਕ ਝਪਕਦਿਆਂ ਬਦਲ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਅਦਾਕਾਰ ਨਾਨਾ ਪਾਟੇਕਰ ਦੇ 75 ਸਾਲ ਦੀ ਉਮਰ ਵਿਚ ਕਾਰਡੀਅਕ ਅਰੈਸਟ ਨਾਲ ਦਿਹਾਂਤ ਦੀ ਖ਼ਬਰ ਨੇ ਇਕ ਵਾਰ ਫਿਰ ਇਸ ਗੰਭੀਰ ਸਥਿਤੀ ਨੂੰ ਲੈ ਕੇ ਚਿੰਤਾ ਵਧਾ ਦਿੱਤੀ ਹੈ। ਆਖ਼ਰ ਕੀ ਹੈ ਕਾਰਡੀਅਕ ਅਰੈਸਟ, ਇਹ ਹਾਰਟ ਅਟੈਕ ਤੋਂ ਕਿੰਨਾ ਅਲੱਗ ਹੈ ਅਤੇ ਅਜਿਹੀ ਐਮਰਜੈਂਸੀ ਦੀ ਸਥਿਤੀ ਵਿਚ ਕਿਸੇ ਦੀ ਜਾਨ ਬਚਾਉਣ ਲਈ ਕੀ ਕੀਤਾ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ?

ਜਦੋਂ ਅਚਾਨਕ ਰੁਕ ਜਾਵੇ ਦਿਲ ਦਾ ਕੰਮ
ਕਾਰਡੀਅਕ ਅਰੈਸਟ ਉਹ ਸਥਿਤੀ ਹੈ, ਜਦੋਂ ਦਿਲ ਦੀ ਇਲੈਕਟ੍ਰੀਕਲ ਐਕਟੀਵਿਟੀ ਵਿਚ ਗੰਭੀਰ ਖ਼ਰਾਬੀ ਕਾਰਨ ਉਹ ਅਚਾਨਕ ਖ਼ੂਨ ਪੰਪ ਕਰਨਾ ਬੰਦ ਕਰ ਦਿੰਦਾ ਹੈ। ਨਤੀਜੇ ਵਜੋਂ, ਸਰੀਰ ਅਤੇ ਖ਼ਾਸ ਕਰ ਕੇ ਦਿਮਾਗ਼ ਤੱਕ ਆਕਸੀਜਨ ਪਹੁੰਚਣੀ ਬੰਦ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਵਿਅਕਤੀ ਅਚਾਨਕ ਬੇਹੋਸ਼ ਹੋ ਕੇ ਡਿੱਗ ਸਕਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਆਮ ਵਾਂਗ ਸਾਹ ਲੈਣਾ ਬੰਦ ਕਰ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਅਜਿਹੀ ਮੈਡੀਕਲ ਐਮਰਜੈਂਸੀ ਹੈ, ਜਿਸ ਵਿਚ ਬੀਤਦਾ ਹਰ ਮਿੰਟ ਕੀਮਤੀ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਤੁਰੰਤ ਮਦਦ ਨਾ ਮਿਲਣ ’ਤੇ ਜਾਨ ਜਾਣ ਦਾ ਖ਼ਤਰਾ ਤੇਜ਼ੀ ਨਾਲ ਵਧ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

ਹਾਰਟ ਅਟੈਕ ਅਤੇ ਕਾਰਡੀਅਕ ਅਰੈਸਟ ਵਿਚ ਫ਼ਰਕ
ਦੋਵਾਂ ਨੂੰ ਅਕਸਰ ਇਕ ਹੀ ਸਮਝ ਲਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਜਦਕਿ ਇਨ੍ਹਾਂ ਵਿਚਾਲੇ ਬੁਨਿਆਦੀ ਫ਼ਰਕ ਹੈ। ਹਾਰਟ ਅਟੈਕ ਵਿਚ ਦਿਲ ਤੱਕ ਖ਼ੂਨ ਪਹੁੰਚਾਉਣ ਵਾਲੀ ਨਾੜੀ ਵਿਚ ਰੁਕਾਵਟ ਆ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਦਿਲ ਦੀਆਂ ਮਾਸਪੇਸ਼ੀਆਂ ਨੂੰ ਲੋੜੀਂਦੀ ਆਕਸੀਜਨ ਨਹੀਂ ਮਿਲਦੀ। ਇਸ ਦੇ ਉਲਟ, ਕਾਰਡੀਅਕ ਅਰੈਸਟ ਵਿਚ ਦਿਲ ਦੀ ਧੜਕਣ ਅਤੇ ਖ਼ੂਨ ਪੰਪ ਕਰਨ ਦੀ ਪ੍ਰਕਿਰਿਆ ਅਚਾਨਕ ਠੱਪ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਹਾਰਟ ਅਟੈਕ ਕਾਰਡੀਅਕ ਅਰੈਸਟ ਦਾ ਕਾਰਨ ਬਣ ਸਕਦਾ ਹੈ, ਪਰ ਦੋਵੇਂ ਇਕ ਨਹੀਂ ਹਨ।

ਹਰ ਘਰ ਵਿਚ ਹੋਵੇ ਜਾਨ ਬਚਾਉਣ ਦਾ ਹੁਨਰ
ਕਾਰਡੀਅਕ ਅਰੈਸਟ ਘਰ, ਸੜਕ ਜਾਂ ਕੰਮ ਵਾਲੀ ਥਾਂ ’ਤੇ ਕਿਤੇ ਵੀ ਆ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਹਸਪਤਾਲ ਪਹੁੰਚਣ ਤੱਕ ਦਾ ਸਮਾਂ ਫ਼ੈਸਲਾਕੁੰਨ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਲਈ ਸੀ.ਪੀ.ਆਰ. ਦੀ ਸਿਖਲਾਈ ਸਿਰਫ਼ ਸਿਹਤ ਕਰਮਚਾਰੀਆਂ ਤੱਕ ਸੀਮਤ ਨਹੀਂ ਰਹਿਣੀ ਚਾਹੀਦੀ। ਪਰਿਵਾਰ ਦੇ ਮੈਂਬਰਾਂ ਅਤੇ ਆਮ ਨਾਗਰਿਕਾਂ ਨੂੰ ਵੀ ਇਸ ਦੀ ਜਾਣਕਾਰੀ ਹੋਣੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ, ਕਿਉਂਕਿ ਸੰਕਟ ਦੀ ਉਸ ਘੜੀ ਵਿਚ ਕਿਸੇ ਦਾ ਸਿੱਖਿਆ ਹੋਇਆ ਇਕ ਹੁਨਰ ਕਿਸੇ ਪਰਿਵਾਰ ਦੀ ਦੁਨੀਆ ਉਜੜਨ ਤੋਂ ਬਚਾ ਸਕਦਾ ਹੈ।

ਸੰਕਟ ਦੀ ਘੜੀ ਵਿਚ ਜੀਵਨ-ਰੱਖਿਅਕ ਸਹਾਰਾ
ਜੇ ਕੋਈ ਵਿਅਕਤੀ ਅਚਾਨਕ ਡਿੱਗ ਜਾਵੇ, ਆਵਾਜ਼ ਦੇਣ ’ਤੇ ਕੋਈ ਹੁੰਗਾਰਾ ਨਾ ਭਰੇ ਅਤੇ ਆਮ ਵਾਂਗ ਸਾਹ ਨਾ ਲਵੇ, ਤਾਂ ਤੁਰੰਤ ਐਮਰਜੈਂਸੀ ਸਹਾਇਤਾ ਬੁਲਾਓ। ਕਿਸੇ ਹੋਰ ਵਿਅਕਤੀ ਤੋਂ ਏ.ਈ.ਡੀ. (ਆਟੋਮੇਟਿਡ ਐਕਸਟਰਨਲ ਡੀਫਿਬ੍ਰਿਲੇਟਰ) ਮੰਗਵਾਉਣ ਲਈ ਕਹੋ, ਜੇਕਰ ਉਪਲਬਧ ਹੋਵੇ। ਕਾਰਡੀਓਪੁਲਮੋਨਰੀ ਰਿਸਿਸਟੇਸ਼ਨ (ਸੀ.ਪੀ.ਆਰ.) ਦੀ ਸਿਖਲਾਈ ਹੋਵੇ ਤਾਂ ਛਾਤੀ ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ ਤੇਜ਼ੀ ਨਾਲ ਅਤੇ ਲਗਾਤਾਰ ਦਬਾਅ ਦਿਓ। ਬਾਲਗਾਂ ਵਿਚ ਇਸ ਦੀ ਰਫ਼ਤਾਰ 100 ਤੋਂ 120 ਦਬਾਅ ਪ੍ਰਤੀ ਮਿੰਟ ਹੋਣੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ। ਏ.ਈ.ਡੀ. ਉਪਲੱਬਧ ਹੋਣ ’ਤੇ ਉਸ ਦੇ ਨਿਰਦੇਸ਼ਾਂ ਦੀ ਪਾਲਣਾ ਕਰੋ।

ਲੱਛਣ ਦਿਖਣ ’ਤੇ ਨਾ ਕਰੋ ਨਜ਼ਰਅੰਦਾਜ਼
ਕਾਰਡੀਅਕ ਅਰੈਸਟ ਬਿਨਾਂ ਕਿਸੇ ਚਿਤਾਵਨੀ ਦੇ ਵੀ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਹਾਲਾਂਕਿ, ਛਾਤੀ ਵਿਚ ਦਰਦ, ਸਾਹ ਫੁੱਲਣਾ, ਚੱਕਰ ਆਉਣਾ, ਅਸਧਾਰਨ ਦਿਲ ਦੀ ਧੜਕਣ ਜਾਂ ਅਚਾਨਕ ਕਮਜ਼ੋਰੀ ਵਰਗੇ ਲੱਛਣਾਂ ਨੂੰ ਹਲਕੇ ਵਿਚ ਨਹੀਂ ਲੈਣਾ ਚਾਹੀਦਾ। ਅਜਿਹੀ ਪ੍ਰੇਸ਼ਾਨੀ ਹੋਣ ’ਤੇ ਤੁਰੰਤ ਡਾਕਟਰੀ ਸਹਾਇਤਾ ਲਓ।