ਕਸ਼ਮੀਰ ''ਚ 2000 ਸਾਲ ਪੁਰਾਣੇ ਬੋਧ ਅਸਥਾਨ ਨੂੰ ਜੇਹਲਮ ਨਦੀ ਤੋਂ ਖ਼ਤਰਾ ! ਜਾਰੀ ਹੋਈ ਚਿਤਾਵਨੀ

ਸ਼੍ਰੀਨਗਰ (ਏਜੰਸੀ)- ਕਸ਼ਮੀਰ 'ਚ ਸਥਿਤ ਲਗਭਗ 2,000 ਸਾਲ ਪੁਰਾਣਾ ਪੁਰਾਤੱਤਵ ਬੋਧ ਕੰਪਲੈਕਸ ਇਸ ਸਮੇਂ ਜੇਹਲਮ ਨਦੀ ਦੇ ਕਟਾਵ ਕਾਰਨ ਗੰਭੀਰ ਖਤਰੇ ਦਾ ਸਾਹਮਣਾ ਕਰ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਇਕ ਤਾਜ਼ਾ ਅਧਿਐਨ 'ਚ ਚਿਤਾਵਨੀ ਦਿੱਤੀ ਗਈ ਹੈ ਕਿ ਜੇਕਰ ਰੋਕਥਾਮ ਦੇ ਉਪਾਅ ਤੁਰੰਤ ਨਾ ਕੀਤੇ ਗਏ ਤਾਂ 2050 ਤੱਕ ਇਸ ਇਤਿਹਾਸਕ ਸਥਾਨ ਦੇ ਆਲੇ ਦੁਆਲੇ 10,000 ਵਰਗ ਮੀਟਰ ਤੋਂ ਵੱਧ ਜ਼ਮੀਨ ਨਦੀ 'ਚ ਡੁੱਬ ਸਕਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਮੁੱਖ ਸਮਾਰਕ ਅਗਲੇ ਤਿੰਨ ਦਹਾਕਿਆਂ ਅੰਦਰ ਢਹਿ ਸਕਦਾ ਹੈ।

ਇਹ ਚੇਤਾਵਨੀ ਇਸ ਸਮੇਂ ਆਈ ਹੈ ਜਦੋਂ ਪੁਰਾਤੱਤਵ-ਵਿਗਿਆਨੀ ਲਗਾਤਾਰ ਦੂਜੇ ਸਾਲ ਇਸ ਸਥਾਨ ਦੀ ਖੁਦਾਈ ਦਾ ਕੰਮ ਕਰ ਰਹੇ ਹਨ। ਇਹ ਪ੍ਰਾਚੀਨ ਬੋਧੀ ਸਤੂਪ ਕੰਪਲੈਕਸ, ਜੋ ਪਹਿਲੀ ਸਦੀ ਈਸਵੀ (ਕੁਸ਼ਾਣ ਕਾਲ) ਦਾ ਹੈ, ਜੇਹਲਮ ਨਦੀ ਦੇ ਸੱਜੇ ਕੰਢੇ 'ਤੇ ਜਹਾਨਪੁਰ 'ਚ ਸਥਿਤ ਹੈ। ਪ੍ਰਧਾਨ ਮੰਤਰੀ ਨਰਿੰਦਰ ਮੋਦੀ ਨੇ ਇਸ ਖੇਤਰ ਦੀ ਅਮੀਰ ਸੱਭਿਆਚਾਰਕ ਵਿਰਾਸਤ ਲਈ ਇਕ "ਮਾਣ ਵਾਲਾ ਪਲ" ਦੱਸਿਆ। ਜੁਲਾਈ 2026 'ਚ "ਪ੍ਰਾਚੀਨ ਏਸ਼ੀਆ" ਨਾਮਕ ਖੋਜ ਜਰਨਲ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਇੱਕ ਅਧਿਐਨ ਨੇ 1976 ਅਤੇ 2022 ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ 46 ਸਾਲਾਂ ਦੌਰਾਨ ਸੈਟੇਲਾਈਟ ਚਿੱਤਰਾਂ ਅਤੇ GIS ਵਿਸ਼ਲੇਸ਼ਣ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕਰਕੇ ਖੇਤਰ 'ਚ ਤਬਦੀਲੀਆਂ ਦਾ ਨਕਸ਼ਾ ਤਿਆਰ ਕੀਤਾ।

ਅਧਿਐਨ 'ਚ ਪਾਇਆ ਗਿਆ ਕਿ ਜੇਹਲਮ ਨਦੀ ਦੇ ਨਾਲ-ਨਾਲ ਸਭ ਤੋਂ ਤੀਬਰ ਕਟਾਅ 1989 ਅਤੇ 2000 ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ ਦਰਜ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ, ਜਿਸ ਦਾ ਮੁੱਖ ਕਾਰਨ ਬਿਨਾਂ ਕਿਸੇ ਨਿਯਮ ਦੇ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਗੈਰ-ਕਾਨੂੰਨੀ ਨਦੀ ਮਾਈਨਿੰਗ ਅਤੇ ਰਿਪੇਰੀਅਨ ਬਨਸਪਤੀ ਦਾ ਵਿਨਾਸ਼ ਸੀ। ਖੋਜਕਰਤਾਵਾਂ ਨੇ "ਪਲੇਸ ਏ" ਵਜੋਂ ਜਾਣੇ ਜਾਂਦੇ ਇਕ ਖੇਤਰ ਨੂੰ ਕਟੌਤੀ ਦੇ ਕੇਂਦਰ ਵਜੋਂ ਪਛਾਣਿਆ, ਜਿੱਥੇ ਪੁਰਾਤੱਤਵ ਭੰਡਾਰ ਸਿੱਧੇ ਤੌਰ 'ਤੇ ਨਦੀ ਦੇ ਕਟਣ ਅਤੇ ਧਸਣ ਦੇ ਖਤਰੇ ਦੇ ਸੰਪਰਕ 'ਚ ਆ ਗਏ ਹਨ। ਅਧਿਐਨ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ, ਪ੍ਰਾਇਮਰੀ ਸਮਾਰਕ ਅਗਲੇ ਤਿੰਨ ਦਹਾਕਿਆਂ ਦੇ ਅੰਦਰ ਢਹਿ ਜਾਣ ਦੇ ਉੱਚ ਜੋਖਮ 'ਤੇ ਹੈ। ਖੋਜਕਰਤਾਵਾਂ ਨੇ ਨਦੀ ਦੇ ਕਿਨਾਰੇ ਨੂੰ ਸਥਿਰ ਕਰਨ ਅਤੇ ਪੁਰਾਤੱਤਵ ਅਵਸ਼ੇਸ਼ਾਂ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਲਈ ਬਾਇਓਇੰਜੀਨੀਅਰਿੰਗ ਉਪਾਵਾਂ ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਰਿਟੇਨਿੰਗ ਕੰਧਾਂ, ਗੈਬੀਅਨ ਅਤੇ ਡੂੰਘੀਆਂ ਜੜ੍ਹਾਂ ਵਾਲੇ ਪੌਦੇ ਲਗਾਉਣ ਦੀ ਸਿਫਾਰਸ਼ ਕੀਤੀ ਹੈ।

ਇਹ ਸਥਾਨ ਪ੍ਰਾਚੀਨ ਸਮੇਂ 'ਚ ਕਸ਼ਮੀਰ ਨੂੰ ਗਾਂਧਾਰ ਅਤੇ ਮੱਧ ਏਸ਼ੀਆ ਨਾਲ ਜੋੜਨ ਵਾਲੇ ਸੱਭਿਆਚਾਰਕ ਅਤੇ ਵਪਾਰਕ ਦ੍ਰਿਸ਼ ਦਾ ਹਿੱਸਾ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਸੱਤਵੀਂ ਸਦੀ ਦੇ ਚੀਨੀ ਯਾਤਰੀ, ਜ਼ੁਆਨਜ਼ਾਂਗ ਨੇ ਬਾਰਾਮੂਲਾ ਖੇਤਰ 'ਚ ਬੋਧੀ ਕੇਂਦਰਾਂ ਦਾ ਵੀ ਦੌਰਾ ਕੀਤਾ ਸੀ। ਦੱਸਣਯੋਗ ਹੈ ਕਿ ਪਿਛਲੇ ਸਾਲ ਦਸੰਬਰ 'ਚ ਪ੍ਰਧਾਨ ਮੰਤਰੀ ਨਰਿੰਦਰ ਮੋਦੀ ਨੇ ਆਪਣੇ "ਮਨ ਕੀ ਬਾਤ" ਭਾਸ਼ਣ 'ਚ ਜਹਾਨਪੁਰ 'ਚ ਵੱਡੇ ਸਤੂਪਾਂ ਦੀ ਖੋਜ ਦਾ ਜ਼ਿਕਰ ਕਰਦੇ ਹੋ ਇਸ ਨੂੰ ਜੰਮੂ ਅਤੇ ਕਸ਼ਮੀਰ ਦੀ ਸੱਭਿਆਚਾਰਕ ਵਿਰਾਸਤ ਲਈ ਇਕ ਮਾਣ ਵਾਲਾ ਪਲ ਕਿਹਾ ਸੀ। ਹਾਲਾਂਕਿ, ਤਾਜ਼ਾ ਅਧਿਐਨ ਇਹ ਸਪੱਸ਼ਟ ਕਰਦਾ ਹੈ ਕਿ ਇਸ ਇਤਿਹਾਸਕ ਸਥਾਨ ਨੂੰ ਬਚਾਉਣ ਲਈ ਨੀਤੀ ਨਿਰਮਾਤਾਵਾਂ ਅਤੇ ਸੰਭਾਲ ਏਜੰਸੀਆਂ ਨੂੰ ਹੁਣ ਤੁਰੰਤ ਅਤੇ ਸਰਗਰਮ ਕਦਮ ਚੁੱਕਣੇ ਹੋਣਗੇ।

ਜਗ ਬਾਣੀ ਈ-ਪੇਪਰ ਨੂੰ ਪੜ੍ਹਨ ਅਤੇ ਐਪ ਨੂੰ ਡਾਊਨਲੋਡ ਕਰਨ ਲਈ ਇੱਥੇ ਕਲਿੱਕ ਕਰੋ

For Android:- https://play.google.com/store/apps/details?id=com.jagbani&hl=en

For IOS:- https://itunes.apple.com/in/app/id538323711?mt=8

For Whatsapp:- https://whatsapp.com/channel/0029Va94hsaHAdNVur4L170e