ਹਰ ਪਲ ਕੋਈ ਨਾ ਕੋਈ ਬਣ ਰਿਹਾ ਸਾਈਬਰ ਅਪਰਾਧ ਦਾ ਸ਼ਿਕਾਰ, ਅੰਕੜਿਆਂ ਨੇ ਵਧਾਈ ਚਿੰਤਾ

ਨਵੀਂ ਦਿੱਲੀ : ਦੇਸ਼ ’ਚ ਡਿਜੀਟਲ ਸੇਵਾਵਾਂ ਦੇ ਵਿਸਥਾਰ ਦੇ ਨਾਲ-ਨਾਲ ਸਾਈਬਰ ਅਪਰਾਧ ਵੀ ਤੇਜ਼ੀ ਨਾਲ ਵਧ ਰਹੇ ਹਨ। ਹਾਲਾਤ ਇਹ ਹਨ ਕਿ ਹੁਣ ਲਗਭਗ ਹਰ ਸੈਕਿੰਡ ਇਕ ਭਾਰਤੀ ਸਾਈਬਰ ਅਪਰਾਧ ਦਾ ਸ਼ਿਕਾਰ ਹੋ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਸਾਈਬਰ ਕ੍ਰਾਈਮ ਹੈਲਪਲਾਈਨ 1930 ’ਤੇ ਆਉਣ ਵਾਲੀਆਂ ਸ਼ਿਕਾਇਤਾਂ ਨੇ ਨਵੇਂ ਰਿਕਾਰਡ ਕਾਇਮ ਕਰ ਦਿੱਤੇ ਹਨ, ਜੋ ਇਸ ਵਧਦੇ ਖ਼ਤਰੇ ਦੀ ਗੰਭੀਰਤਾ ਨੂੰ ਦਰਸਾਉਂਦੇ ਹਨ।

ਅਧਿਕਾਰਤ ਅੰਕੜਿਆਂ ਅਨੁਸਾਰ ਸਾਲ 2025 ਵਿਚ ਹੈਲਪਲਾਈਨ ’ਤੇ ਕੁੱਲ 3.24 ਕਰੋੜ ਸ਼ਿਕਾਇਤਾਂ ਦਰਜ ਕੀਤੀਆਂ ਗਈਆਂ। ਇਹ ਅੰਕੜਾ ਪਿਛਲੇ ਸਾਲਾਂ ਦੇ ਮੁਕਾਬਲੇ ਕਾਫ਼ੀ ਜ਼ਿਆਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਡਿਜੀਟਲ ਪਲੇਟਫਾਰਮਾਂ ’ਤੇ ਵਧ ਰਹੇ ਜੋਖਮ ਨੂੰ ਉਜਾਗਰ ਕਰਦਾ ਹੈ।

2 ਸਾਲਾਂ ’ਚ ਕਈ ਗੁਣਾ ਵਧੀਆਂ ਸ਼ਿਕਾਇਤਾਂ
ਪਿਛਲੇ ਕੁਝ ਸਾਲਾਂ ਵਿਚ ਸਾਈਬਰ ਅਪਰਾਧ ਦੇ ਮਾਮਲਿਆਂ ’ਚ ਤੇਜ਼ੀ ਨਾਲ ਵਾਧਾ ਦੇਖਿਆ ਗਿਆ ਹੈ। ਸਾਲ 2023 ਵਿਚ ਜਿਥੇ 96.4 ਲੱਖ ਸ਼ਿਕਾਇਤਾਂ ਦਰਜ ਹੋਈਆਂ ਸਨ, ਉਥੇ ਹੀ 2024 ਵਿਚ ਇਹ ਗਿਣਤੀ ਵਧ ਕੇ 2.21 ਕਰੋੜ ਹੋ ਗਈ। 2025 ਵਿਚ ਇਹ ਅੰਕੜਾ ਹੋਰ ਵਧ ਕੇ 3.24 ਕਰੋੜ ਤੱਕ ਪਹੁੰਚ ਗਿਆ। ਹਾਲਾਂਕਿ ਵਾਧੇ ਦੀ ਦਰ ਵਿਚ ਕੁਝ ਕਮੀ ਆਈ ਹੈ ਪਰ ਕੁੱਲ ਮਾਮਲਿਆਂ ਦੀ ਸੰਖਿਆ ਲਗਾਤਾਰ ਵਧ ਰਹੀ ਹੈ, ਜੋ ਚਿੰਤਾ ਦਾ ਵਿਸ਼ਾ ਹੈ।

ਕਾਲਾਂ ’ਚ ਵੀ ਰਿਕਾਰਡ ਵਾਧਾ
ਸਿਰਫ਼ ਸ਼ਿਕਾਇਤਾਂ ਹੀ ਨਹੀਂ ਸਗੋਂ ਹੈਲਪਲਾਈਨ ’ਤੇ ਆਉਣ ਵਾਲੀਆਂ ਕਾਲਾਂ ਦੀ ਗਿਣਤੀ ਵਿਚ ਵੀ ਭਾਰੀ ਵਾਧਾ ਹੋਇਆ ਹੈ। ਸਾਲ 2023 ਵਿਚ ਜਿੱਥੇ ਰੋਜ਼ਾਨਾ ਔਸਤਨ 26,411 ਕਾਲਾਂ ਆਉਂਦੀਆਂ ਸਨ, ਉਥੇ ਹੀ 2025 ਵਿਚ ਇਹ ਗਿਣਤੀ ਵਧ ਕੇ 88,976 ਕਾਲਾਂ ਰੋਜ਼ਾਨਾ ਹੋ ਗਈ। ਇਹ ਸਾਫ਼ ਸੰਕੇਤ ਹੈ ਕਿ ਦੇਸ਼ ’ਚ ਸਾਈਬਰ ਅਪਰਾਧ ਦਾ ਦਾਇਰਾ ਤੇਜ਼ੀ ਨਾਲ ਫੈਲ ਰਿਹਾ ਹੈ ਅਤੇ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਲੋਕ ਇਸ ਦੀ ਲਪੇਟ ’ਚ ਆ ਰਹੇ ਹਨ।

ਕਿਹੜੇ-ਕਿਹੜੇ ਅਪਰਾਧ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਧ?
ਮਾਹਿਰਾਂ ਅਨੁਸਾਰ ਆਨਲਾਈਨ ਵਿੱਤੀ ਧੋਖਾਦੇਹੀ, ਫਿਸ਼ਿੰਗ ਸਕੈਮ, ਪਛਾਣ ਦੀ ਚੋਰੀ ਅਤੇ ਸੋਸ਼ਲ ਮੀਡੀਆ ਅਕਾਊਂਟ ਹੈਕਿੰਗ ਵਰਗੇ ਅਪਰਾਧ ਤੇਜ਼ੀ ਨਾਲ ਵਧ ਰਹੇ ਹਨ। ਡਿਜੀਟਲ ਪੇਮੈਂਟ ਅਤੇ ਇੰਟਰਨੈੱਟ ਦੀ ਵਧਦੀ ਵਰਤੋਂ ਦੇ ਨਾਲ ਸਾਈਬਰ ਅਪਰਾਧੀ ਨਵੇਂ-ਨਵੇਂ ਤਰੀਕੇ ਅਪਣਾ ਕੇ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਨਿਸ਼ਾਨਾ ਬਣਾ ਰਹੇ ਹਨ।

ਕਿਉਂ ਵਧ ਰਹੇ ਹਨ ਸਾਈਬਰ ਅਪਰਾਧ?
ਮਾਹਿਰ ਮੰਨਦੇ ਹਨ ਕਿ ਇਸ ਦੇ 2 ਮੁੱਖ ਕਾਰਨ ਹਨ। ਪਹਿਲਾ-ਦੇਸ਼ ਵਿਚ ਤੇਜ਼ੀ ਨਾਲ ਵਧ ਰਹੀ ਡਿਜੀਟਲ ਵਰਤੋਂ ਅਤੇ ਇੰਟਰਨੈੱਟ ਪਹੁੰਚ ਅਤੇ ਦੂਜਾ-ਲੋਕਾਂ ਵਿਚ ਜਾਗਰੂਕਤਾ ਦੀ ਕਮੀ, ਜਿਸ ਕਾਰਨ ਉਹ ਆਸਾਨੀ ਨਾਲ ਠੱਗੀ ਦਾ ਸ਼ਿਕਾਰ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਜਿਵੇਂ-ਜਿਵੇਂ ਡਿਜੀਟਲ ਸੇਵਾਵਾਂ ਦਾ ਵਿਸਥਾਰ ਹੋ ਰਿਹਾ ਹੈ, ਸਾਈਬਰ ਅਪਰਾਧੀ ਵੀ ਨਵੇਂ-ਨਵੇਂ ਤਰੀਕੇ ਅਪਣਾ ਕੇ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਫਸਾ ਰਹੇ ਹਨ।

ਸਰਕਾਰ ਦੀ ਪਹਿਲ ਅਤੇ ਰਾਹਤ
ਸਰਕਾਰ ਦੁਆਰਾ ਸੰਚਾਲਿਤ ਹੈਲਪਲਾਈਨ 1930 ਸਾਈਬਰ ਅਪਰਾਧ ਦੇ ਮਾਮਲਿਆਂ ਵਿਚ ਇਕ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਤੰਤਰ ਵਜੋਂ ਉੱਭਰੀ ਹੈ। ਸਮਾਂ ਰਹਿੰਦੇ ਸ਼ਿਕਾਇਤ ਦਰਜ ਕਰਾਉਣ ’ਤੇ ਕਈ ਮਾਮਲਿਆਂ ਵਿਚ ਠੱਗੀ ਗਈ ਰਕਮ ਨੂੰ ਫ੍ਰੀਜ਼ ਕਰਾਉਣ ਵਿਚ ਸਫਲਤਾ ਮਿਲ ਰਹੀ ਹੈ। ਸਾਈਬਰ ਅਪਰਾਧਾਂ ਵਿਚ ਇਹ ਤੇਜ਼ ਵਾਧਾ ਇਕ ਗੰਭੀਰ ਚਿਤਾਵਨੀ ਹੈ। ਡਿਜੀਟਲ ਇੰਡੀਆ ਦੇ ਇਸ ਦੌਰ ਵਿਚ ਜਿੱਥੇ ਸਹੂਲਤਾਂ ਵਧ ਰਹੀਆਂ ਹਨ, ਉਥੇ ਹੀ ਜੋਖਮ ਵੀ ਵਧਦੇ ਜਾ ਰਹੇ ਹਨ। ਅਜਿਹੇ ਵਿਚ ਲੋੜ ਹੈ ਸਰਗਰਮੀ, ਜਾਗਰੂਕਤਾ ਅਤੇ ਸਮੇਂ ਸਿਰ ਕਾਰਵਾਈ ਦੀ, ਤਾਂ ਜੋ ਇਸ ਵਧਦੇ ਖ਼ਤਰੇ ਤੋਂ ਬਚਿਆ ਜਾ ਸਕੇ।

ਇਹ ਸਾਵਧਾਨੀਆਂ ਜ਼ਰੂਰ ਵਰਤੋ
ਕਿਸੇ ਵੀ ਅਣਜਾਣ ਕਾਲ ਜਾਂ ਸੰਦੇਸ਼ (ਮੈਸੇਜ) ਦੇ ਝਾਂਸੇ ਵਿਚ ਨਾ ਆਓ, ਖਾਸ ਕਰ ਕੇ ਲੋਨ ਜਾਂ ਇਨਾਮ ਦੇ ਆਫਰ ’ਤੇ।
ਬੈਂਕ ਖਾਤਾ, ਸਰਕਾਰੀ ਪਛਾਣ ਪੱਤਰ ਦੀ ਜਾਣਕਾਰੀ, ਓ. ਟੀ. ਪੀ. ਜਾਂ ਪਿੰਨ ਵਰਗੀ ਸੰਵੇਦਨਸ਼ੀਲ ਜਾਣਕਾਰੀ ਕਿਸੇ ਨਾਲ ਸਾਂਝੀ ਨਾ ਕਰੋ।
ਅਣਜਾਣ ਲਿੰਕ ਜਾਂ ਐਪ ਡਾਊਨਲੋਡ ਕਰਨ ਤੋਂ ਬਚੋ।
ਸੋਸ਼ਲ ਮੀਡੀਆ ’ਤੇ ਕਿਸੇ ਅਣਜਾਣ ਵਿਅਕਤੀ ਨਾਲ ਜੁੜਨ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਉਸ ਦੀ ਸੱਚਾਈ ਦੀ ਜਾਂਚ ਕਰੋ।
ਜਲਦੀ ਮੁਨਾਫਾ ਦੇਣ ਵਾਲੇ ਆਫਰਾਂ ਤੋਂ ਸੁਚੇਤ ਰਹੋ।