ਤਿੱਬਤੀ ਭਾਈਚਾਰੇ ਨੇ ਚੀਨ ਦੇ ''ਸਰਕਾਰੀ'' ਪੰਚੇਨ ਲਾਮਾ ਨੂੰ ਨਕਾਰਿਆ: ਅਮਰੀਕੀ ਰਿਪੋਰਟ

ਵਾਸ਼ਿੰਗਟਨ : ਅਮਰੀਕਾ ਦੀ ਪ੍ਰਤਿਸ਼ਠਾਵਾਨ ਪੱਤ੍ਰਿਕਾ 'ਜਰਨਲ ਆਫ ਡੈਮੋਕਰੇਸੀ' (Journal of Democracy) 'ਚ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਇੱਕ ਤਾਜ਼ਾ ਲੇਖ ਨੇ ਤਿੱਬਤੀ ਬੌਧ ਲੀਡਰਸ਼ਿਪ ਅਤੇ ਚੀਨ ਦੀ ਭੂਮਿਕਾ ਨੂੰ ਲੈ ਕੇ ਇੱਕ ਨਵੀਂ ਬਹਿਸ ਛੇੜ ਦਿੱਤੀ ਹੈ। ਇਸ ਰਿਪੋਰਟ ਵਿੱਚ ਦਾਅਵਾ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ ਕਿ ਚੀਨ ਦੀ ਕਮਿਊਨਿਸਟ ਪਾਰਟੀ (CCP) ਵੱਲੋਂ ਨਿਯੁਕਤ ਕੀਤੇ ਗਏ 11ਵੇਂ ਪੰਚੇਨ ਲਾਮਾ ਦਾ ਮਾਮਲਾ ਇਸ ਗੱਲ ਦੀ ਮਿਸਾਲ ਹੈ ਕਿ ਧਾਰਮਿਕ ਮਾਨਤਾ ਸਰਕਾਰੀ ਹੁਕਮਾਂ ਨਾਲ ਸਥਾਪਿਤ ਨਹੀਂ ਕੀਤੀ ਜਾ ਸਕਦੀ। ਦਲਾਈ ਲਾਮਾ ਦੇ ਭਤੀਜੇ ਖੇਡਰੂਬ ਥੋਂਡੁਪ (Khedroob Thondup) ਅਨੁਸਾਰ, ਜੇਕਰ ਚੀਨ 14ਵੇਂ ਦਲਾਈ ਲਾਮਾ ਦੇ ਉੱਤਰਾਧਿਕਾਰੀ ਦੀ ਚੋਣ ਵਿੱਚ ਵੀ ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦਖਲ ਦਿੰਦਾ ਹੈ ਤਾਂ ਉਸ ਨੂੰ ਤਿੱਬਤੀ ਸਮਾਜ ਅਤੇ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਭਾਈਚਾਰੇ ਦੇ ਸਖ਼ਤ ਵਿਰੋਧ ਦਾ ਸਾਹਮਣਾ ਕਰਨਾ ਪੈ ਸਕਦਾ ਹੈ।

1995 ਦਾ ਵਿਵਾਦ ਅਤੇ 'ਸਰਕਾਰੀ' ਪੰਚੇਨ ਲਾਮਾ
ਲੇਖ ਮੁਤਾਬਕ, ਸਾਲ 1995 'ਚ ਜਦੋਂ ਦਲਾਈ ਲਾਮਾ ਨੇ ਛੇ ਸਾਲਾ ਗੇਧੁਨ ਚੋਏਕੀ ਨਿਯਿਮਾ ਨੂੰ 11ਵੇਂ ਪੰਚੇਨ ਲਾਮਾ ਵਜੋਂ ਮਾਨਤਾ ਦਿੱਤੀ ਸੀ ਤਾਂ ਚੀਨ ਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਹਿਰਾਸਤ ਵਿੱਚ ਲੈ ਲਿਆ ਸੀ। ਇਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਬੀਜਿੰਗ ਨੇ ਆਪਣੀ ਮਰਜ਼ੀ ਨਾਲ ਗਿਆਨਕੈਨ ਨੋਰਬੂ ਨੂੰ ਪੰਚੇਨ ਲਾਮਾ ਐਲਾਨ ਦਿੱਤਾ। ਰਿਪੋਰਟ ਕਹਿੰਦੀ ਹੈ ਕਿ ਤਿੰਨ ਦਹਾਕੇ ਬੀਤ ਜਾਣ ਦੇ ਬਾਵਜੂਦ ਵੀ ਚੀਨ ਦੁਆਰਾ ਨਿਯੁਕਤ ਇਸ ਪੰਚੇਨ ਲਾਮਾ ਨੂੰ ਤਿੱਬਤੀ ਭਾਈਚਾਰੇ ਵਿੱਚ ਰੂਹਾਨੀ ਸਵੀਕਾਰਤਾ ਨਹੀਂ ਮਿਲ ਸਕੀ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਪਛਾਣ ਸਿਰਫ਼ ਚੀਨੀ ਸਰਕਾਰੀ ਢਾਂਚੇ ਤੱਕ ਹੀ ਸੀਮਤ ਹੈ।

'ਗੋਲਡਨ ਅਰਨ' ਪ੍ਰਣਾਲੀ ਤੇ ਦਲਾਈ ਲਾਮਾ ਦੀ ਵਿਸ਼ਵਵਿਆਪੀ ਪਛਾਣ
ਚੀਨ ਨੇ ਪਹਿਲਾਂ ਹੀ ਸੰਕੇਤ ਦਿੱਤੇ ਹਨ ਕਿ 15ਵੇਂ ਦਲਾਈ ਲਾਮਾ ਦੀ ਚੋਣ ਉਸ ਦੀ ਸਰਕਾਰੀ ਪ੍ਰਵਾਨਗੀ ਨਾਲ ਹੀ ਹੋਵੇਗੀ, ਜਿਸ ਲਈ ਉਹ ਪੁਰਾਣੀ "ਗੋਲਡਨ ਅਰਨ" (ਸੁਨਹਿਰੀ ਕਲਸ਼) ਪ੍ਰਣਾਲੀ ਦਾ ਹਵਾਲਾ ਦੇ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਹਾਲਾਂਕਿ, ਲੇਖ ਦਾ ਤਰਕ ਹੈ ਕਿ ਦਲਾਈ ਲਾਮਾ ਸਿਰਫ਼ ਇੱਕ ਧਾਰਮਿਕ ਆਗੂ ਨਹੀਂ ਹਨ, ਸਗੋਂ ਉਹ ਤਿੱਬਤੀ ਪਛਾਣ, ਅਹਿੰਸਾ ਅਤੇ ਕਰੁਣਾ ਦੇ ਵਿਸ਼ਵਵਿਆਪੀ ਪ੍ਰਤੀਕ ਹਨ। ਇਸ ਲਈ ਕਿਸੇ ਵੀ ਰਾਜ-ਨਿਯੁਕਤ ਦਲਾਈ ਲਾਮਾ ਲਈ ਵਿਆਪਕ ਮਾਨਤਾ ਹਾਸਲ ਕਰਨਾ ਬੇਹੱਦ ਮੁਸ਼ਕਿਲ ਹੋਵੇਗਾ।

ਏਸ਼ੀਆ ਅਤੇ ਵਿਸ਼ਵ 'ਤੇ ਪ੍ਰਭਾਵ
ਜੇਕਰ ਚੀਨ ਆਪਣੇ ਪਸੰਦੀਦਾ ਉਮੀਦਵਾਰ ਨੂੰ ਦਲਾਈ ਲਾਮਾ ਐਲਾਨਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਇਸ ਨਾਲ ਨਾ ਸਿਰਫ਼ ਤਿੱਬਤ ਬਲਕਿ ਮੰਗੋਲੀਆ, ਸ੍ਰੀਲੰਕਾ, ਨੇਪਾਲ ਅਤੇ ਜਾਪਾਨ ਵਰਗੇ ਦੇਸ਼ਾਂ ਦੇ ਬੌਧ ਭਾਈਚਾਰਿਆਂ ਵਿੱਚ ਵੀ ਭਾਰੀ ਰੋਸ ਪੈਦਾ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਦਲਾਈ ਲਾਮਾ ਦੀ ਗਲੋਬਲ ਪ੍ਰਤਿਸ਼ਠਾ ਕਾਰਨ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਉੱਤਰਾਧਿਕਾਰੀ ਦੀ ਚੋਣ 'ਤੇ ਭਾਰਤ, ਅਮਰੀਕਾ ਅਤੇ ਯੂਰਪੀਅਨ ਦੇਸ਼ਾਂ ਦੀਆਂ ਨਜ਼ਰਾਂ ਵੀ ਟਿਕੀਆਂ ਰਹਿਣਗੀਆਂ। ਰਿਪੋਰਟ ਅਨੁਸਾਰ, ਅਜਿਹੀ ਨਿਯੁਕਤੀ ਚੀਨ ਲਈ ਕੂਟਨੀਤਕ ਆਲੋਚਨਾ ਅਤੇ ਅਵਿਸ਼ਵਾਸ ਨੂੰ ਵਧਾ ਸਕਦੀ ਹੈ।

ਤਿੱਬਤੀ ਪਛਾਣ ਨੂੰ ਮਿਟਾਉਣਾ ਅਸੰਭਵ
ਦਹਾਕਿਆਂ ਤੋਂ ਜਾਰੀ ਸੱਭਿਆਚਾਰਕ ਅਤੇ ਰਾਜਨੀਤਿਕ ਦਬਾਅ ਦੇ ਬਾਵਜੂਦ, ਤਿੱਬਤੀ ਸਮਾਜ ਨੇ ਆਪਣੀ ਭਾਸ਼ਾ, ਪਰੰਪਰਾਵਾਂ ਅਤੇ ਧਾਰਮਿਕ ਪਛਾਣ ਨੂੰ ਜ਼ਿੰਦਾ ਰੱਖਿਆ ਹੈ। ਲੇਖ ਦਾ ਸਿੱਟਾ ਹੈ ਕਿ ਜਿਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਤਿੱਬਤੀਆਂ ਨੇ ਚੀਨ ਵੱਲੋਂ ਥੋਪੇ ਗਏ ਪੰਚੇਨ ਲਾਮਾ ਨੂੰ ਸਵੀਕਾਰ ਨਹੀਂ ਕੀਤਾ, ਉਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦਲਾਈ ਲਾਮਾ ਦੇ ਉੱਤਰਾਧਿਕਾਰ ਦੇ ਮੁੱਦੇ 'ਤੇ ਵੀ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਧਾਰਮਿਕ ਮਾਨਤਾਵਾਂ ਹੀ ਫੈਸਲਾਕੁੰਨ ਰਹਿਣਗੀਆਂ।

ਜਗ ਬਾਣੀ ਈ-ਪੇਪਰ ਨੂੰ ਪੜ੍ਹਨ ਅਤੇ ਐਪ ਨੂੰ ਡਾਊਨਲੋਡ ਕਰਨ ਲਈ ਇੱਥੇ ਕਲਿੱਕ ਕਰੋ

For Android:- https://play.google.com/store/apps/details?id=com.jagbani&hl=en

For IOS:- https://itunes.apple.com/in/app/id538323711?mt=8

For Whatsapp:- https://whatsapp.com/channel/0029Va94hsaHAdNVur4L170e